Cần sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành

Không bảo đảm vệ sinh thú y, không giết mổ đúng nơi quy định, không vận chuyển bằng xe chuyên dùng, không có cơ sở vật chất theo tiêu chuẩn và không có dấu kiểm dịch là thực trạng chung của đại bộ phận lò giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ trên toàn địa bàn thành phố. Thế nhưng, mỗi đêm hàng trăm tấn thịt gia súc, gia cầm vẫn “vô tư” xuất phát từ những lò giết mổ nhỏ, lẻ này vào thành phố tiêu thụ.

Đoàn kiểm tra Chi cục thú y thành phố lập biên bản xử phạt hộ vi phạm quy định trong việc giết mổ nhỏ lẻ tại thôn Trạm Bạc, xã Lê Lợi, huyện An Dương. Ảnh: Nguyễn Cường

Lợn có sạch cũng hóa bẩn!

Mua thịt lợn “sạch” là mong muốn của các bà nội trợ trước cơn bão thực phẩm bẩn hiện nay. Tại các chợ nội thành, những quầy thịt được người bán chở từ các huyện ngoại thành như Tiên Lãng, Kiến Thụy, An Lão, An Dương giới thiệu là thịt lợn sạch, được chị em tin tưởng hơn khi mua hàng. Song, thực sự số thịt lợn này có sạch?

4 giờ sáng, tại cơ sở giết mổ lợn ở thôn Trạm Bạc, xã Lê Lợi (huyện An Dương), người chứng khiến không khỏi rùng mình trước “quy trình” sản xuất tại đây. Mỗi con lợn được người thợ tay trần dội qua vài chậu nước rồi chọc tiết. Tiết xối xả chảy xuống chiếc chậu nhựa cáu bẩn, đổ vào trong những chiếc can nhựa cũ kỹ. Lợn được mổ phanh, kéo lê trên sàn để cạo lông. Tại một góc khác, nội tạng lợn gồm lòng, gan, tim cật… và mỡ lăn lóc trên nền nhà, mặc cho ruồi nhặng bu quanh. Một phụ nữ ngồi tuốt lòng, chung quanh ngập phân, phế phẩm lợn và nhiều chất bẩn khác lênh láng trên sàn. Mọi công đoạn từ mổ, làm lông đến tuốt lòng, phân loại nội tạng đều diễn ra trên nền nhà đầy mỡ và nước thải rộng hơn chục mét vuông. Ngay sát khu giết mổ lợn là nhà vệ sinh chung của cả gia đình, nước thải từ máy giặt chảy lênh láng qua mặt sàn. Người lao động không có đồ bảo hộ. Ruồi nhặng bâu đầy những chiếc bàn giết mổ lợn bằng gỗ cáu bẩn ố vàng…

5 giờ sáng, những con lợn này được vắt ngang trên xe máy, chân buông thõng xuống đất, không che đậy và vận chuyển thẳng tới các chợ nội thành, không qua bất cứ sự kiểm tra nào của các cơ quan chức năng.

6 giờ sáng, tại các chợ Đôn Niệm, Trần Nhật Duật, Lương Văn Can, Chu Văn An, Đồng Quốc Bình, Cát Bi…, những hàng thịt lợn vẫn hút khách như thường lệ. Tại chợ Cát Bi (quận Hải An), hàng thịt lợn của chị Lê Thị Xuyến ở huyện An Dương người mua vây quanh. Chị Phạm Thị Hà, tổ dân phố E6, phường Cát Bi cho biết, trước tình trạng thực phẩm bẩn, người dân lo lắng. Tuy người bán thịt ở chợ phần lớn không có dấu kiểm dịch thú y, nhưng lại khéo giới thiệu là thịt lợn “sạch” nên chị vẫn mua. Nhiều hàng thịt lợn quảng bá như vậy đắt hơn vài giá so thông thường, nhưng chỉ cần đi chợ muộn chút đã hết hàng.

Kiểm soát không xuể

Theo đánh giá của Chi cục Thú y thành phố, hiện nay 100% các cơ sở, điểm giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ được kiểm tra trên địa bàn đều vi phạm quy định về điều kiện vệ sinh thú y, không đăng ký kinh doanh, không nằm trong quy hoạch theo Quyết định 372 của UBND thành phố về việc phê duyệt Quy hoạch cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung trên địa bàn thành phố giai đoạn 2008-2010, định hướng đến năm 2020. Các điểm giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ nằm rải rác các địa phương, tập trung nhiều ở khu vực ngoại thành. Việc giết mổ diễn ra khoảng thời gian từ 3-5 giờ sáng nên rất khó cho công tác quản lý của chi cục. Theo quy định của pháp luật, chỉ công chức mới đủ thầm quyền kiểm dịch và đóng dấu kiểm dịch trên thịt gia súc, gia cầm. Chi cục hiện có 21 công chức, đảm nhiệm quản lý 1572 cơ sở, điểm giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ khắp địa bàn nên kiểm soát hết là điều không thể. Cấp chính quyền cơ sở thiếu quyết liệt, chưa kiểm soát chặt và xử lý nghiêm. Phó trưởng Chi cục Thú y Hải Phòng Bùi Văn Luyện thừa nhận, sẽ rất khó để quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm, nếu còn tồn tại các điểm giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ như hiện nay.

Phó chủ tịch UBND xã Kênh Giang Nguyễn Thị Mến cho biết, trên địa bàn xã có gần 10 điểm giết mổ lợn nhỏ lẻ, mỗi điểm giết mổ 1-2 con/ngày. Các cơ sở giết mổ đều có sai phạm về nguồn gốc gia súc giết mổ, môi trường, nằm ngay sát khu dân cư. Tuy nhiên, do các điểm hoạt động ban đêm, công suất không đáng kể, trên địa bàn huyện không có điểm giết mổ gia súc tập trung nên hiện chính quyền chưa xử phạt hộ nào, chỉ nhắc nhở các hộ bảo đảm vệ sinh, hạn chế ảnh hưởng môi trường.

Tại các chợ, Ban quản lý chợ gần như “bỏ ngỏ” trách nhiệm quản lý nguồn gốc, an toàn vệ sinh thực phẩm các loại gia súc, gia cầm của tiểu thương. Bởi thế, thịt gia súc, gia cầm trôi nổi vẫn “vô tư” đi thẳng từ các lò “5 không” đến tay người tiêu dùng. Nguồn gốc xuất xứ của gia súc, gia cầm không được kiểm định, sản phẩm thịt không được kiểm dịch tiềm ẩn nhiều nguy hại đối với sức khỏe người tiêu dùng.

Kỳ cuối: Tạo điều kiện cho các cơ sở hoạt động tập trung

Xây dựng các điểm giết mổ gia súc, gia cầm tập trung là giải pháp khả thi nhất để quản lý và ngăn chặn nguy cơ mất an toàn về sinh thực phẩm và bảo vệ môi trường. Tính đến tháng 4-2017, thành phố có 9 cơ sở tập trung thì 2 cơ sở đã dừng hoạt động. Các cơ sở còn lại gặp nhiều khó khăn, đứng trước nguy cơ đóng cửa. Để giải quyết thực trạng này, cần sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương, sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng để tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung hoạt động.

Nơi đã đầu tư vắng khách, chưa thì khó đầu tư

Đầu năm 2017, Công ty CP thực phẩm Hải Phòng mạnh dạn đầu tư thêm cơ sở giết mổ tập trung tại phường Ngọc Xuyên, quận Đồ Sơn, nơi trước đó chưa có. Mặc dù chính quyền quận tạo điều kiện, nhà đầu tư nhiệt tình thực hiện, song, do địa điểm xa khu dân cư, nhiều người dân không hợp tác, hiện cơ sở này chỉ giết mổ được 30 con lợn/đêm, gặp nhiều khó khăn về vốn.

Trước đó, năm 2009, Công ty CP Đầu tư và xuất nhập khẩu súc sản gia cầm Hải Phòng đầu tư hơn 3 tỷ đồng, đưa 3 dây chuyền giết mổ gia súc hiện đại vào hoạt động, nhằm hướng tới quy chuẩn giết mổ gia súc “sạch” từ đầu vào đến nguồn ra. Đây là những dây chuyền hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên tại Hải Phòng, với công suất đến 500 con/ngày/dây chuyền. Tuy nhiên, sau một thời gian vận hành, các dây chuyền này gần như ngừng hoạt động. Phó giám đốc Đào Văn Quang cho biết, do công ty tuân thủ các quy trình sạch từ nguồn nhập gia súc đến quá trình giết mổ và bảo quản nên giá thành thịt cung cấp ra thị trường cao, không cạnh tranh được giá thịt ngoài chợ. Từ năm 2012, công ty hoạt động cầm chừng. Hiện, công ty duy trì một dây chuyền giết bò nhập khẩu với công suất 1-2 con/ngày.

Lò giết mổ gia súc tập trung hiện hoạt động hiệu quả nhất của Công ty CP thực phẩm Hải Phòng, tình hình cũng không khả quan hơn. Công ty hoạt động từ năm 2014 trên cơ sở quy hoạch của thành phố để di dời 14 hộ giết mổ lợn xen trong khu dân cư ở quận Lê Chân. Lò có vốn đầu tư 7 tỷ, công suất hơn 500 con lợn/ngày. Đến nay, sau rất nhiều lần vận động của chính quyền và việc điều chỉnh giá của công ty, hiện mới có 14 hộ dân đăng ký giết mổ lợn tại đây với gần 300 con/ngày. Giám đốc công ty Nguyễn Tiến Dũng cho biết, giá giết mổ tập trung tại công ty là 50.000 đồng/con, nguồn lợn và quy trình an toàn vệ sinh thực phẩm đều được cán bộ thú y kiểm định và lăn dấu. 90% số lợn giết mổ tại công ty cung cấp vào các siêu thị, chỉ 10% bán tại chợ Vạn Mỹ.

Một thực tế khác là các lò giết mổ gia súc, gia cầm tập trung hiện nay chủ yếu xây dựng tại quận Lê Chân, Kiến An, huyện An Dương, Cát Hải. Các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Thủy Nguyên, An Lão, nơi cung cấp phần lớn gia súc, gia cầm tiêu thụ toàn thành phố lại không lò giết mổ tập trung nào. Đây là một phần nguyên nhân khiến các cơ sở nhỏ lẻ không đủ điều kiện theo quy định vẫn hoạt động công khai. Song, để thành lập một cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung hiện nay không dễ. Hộ ông Xinh Nhã ở xã Kênh Giang, huyện Thủy Nguyên có trang trại nuôi lợn lớn. Mỗi ngày gia đình ông giết mổ tại nhà 10 con, cung cấp cho các bếp ăn công ty trong Khu đô thị, công nghiệp và dịch vụ VSIP Hải Phòng. Nhận thấy địa bàn huyện Thủy Nguyên không có cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung, hộ ông có nguyện vọng xin được tự đầu tư. Song, khu đất huyện có thể quy hoạch làm điểm giết mổ gia súc tập trung thì quá xa khu dân cư, khó khăn cho đầu tư và thu hồi vốn. Khu đất hộ ông Xinh Nhã lựa chọn đầu tư thì không bảo đảm các quy chuẩn theo luật định và quy hoạch của địa phương.

Vẫn thiếu cơ chế khuyến khích đầu tư

Lý giải cho tình trạng khó khăn trong hoạt động của các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung, Phó trưởng Chi cục Thú y thành phố Bùi Văn Luyện cho biết, các cơ sở này chủ yếu huy động nguồn vốn xã hội hoá, nhưng gặp nhiều rủi ro, chậm và khó thu hồi vốn. Nếu sau khi xây dựng cơ sở tập trung, địa phương không dẹp bỏ được các điểm giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ, lẻ, sẽ gây lãng phí công suất ảnh hưởng rất lớn đến doanh nghiệp và việc thu hút đầu tư. Hiện, các cấp chính quyền cơ sở còn xem nhẹ việc xây dựng cơ sở tập trung và thiếu biện pháp quản lý đối với hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm. Các cơ chế chính sách tuy đã rõ ràng, nhưng còn nhiều ràng buộc, khó thực hiện nhất là việc bố trí đất. Thói quen của người tiêu dùng khi mua sản phẩm giết mổ thường không tìm hiểu sản phẩm đó có bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm hay không vô tình tạo điều kiện cho sự tồn tại của các cơ sở nhỏ, lẻ...

Để khắc phục thực trạng này, trước hết cần xem xét, điều chỉnh quy hoạch, bổ sung thêm các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung có quy mô, công suất hợp lý tại các huyện. Các địa phương, đơn vị liên quan chủ động, quyết liệt vào cuộc, kêu gọi nhà đầu tư, đồng thời có cơ chế chính sách hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi để các thành phần kinh tế tham gia đầu tư. UBND thành phố sớm ban hành quy định về quản lý hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn thành phố làm cơ sở cho các ban, ngành và địa phương thực hiện quản lý trong lĩnh vực này.

Thực tế cho thấy, việc kêu gọi đầu tư, xây dựng các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung đã khó, để các cơ sở này “sống được” và “sống khoẻ”, từ đó kiểm soát được chất lượng thực phẩm và môi trường cũng gian nan. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực của các cấp, ngành từ việc quy hoạch, xây dựng, hỗ trợ, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư các cơ sở tập trung, đồng thời kiên quyết xử lý các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ, lẻ không bảo đảm đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Đặc biệt, việc tuyên truyền, vận động, người dân xây dựng thói quen tẩy chay thực phẩm không rõ nguồn gốc là rất quan trọng. Những giải pháp trên nếu được triển khai đồng bộ với sự vào cuộc của các cấp, ngành cùng sự đồng thuận, hưởng ứng của người dân, người kinh doanh giết mổ, công tác quản lý giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn thành phố mới đi vào nền nếp, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, ngăn ngừa lây lan dịch bệnh và bảo vệ môi trường sinh thái.

Tuệ Minh