Can thiệp sớm đối với trẻ tự kỷ: Bảo đảm hòa nhập cộng đồng

Trẻ tự kỷ trong tiết học tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Tuệ An.

Tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Tuệ An (quận Lê Chân), nhiều học sinh đang học lớp giáo dục đặc biệt. Chị Trần Thị Ng., ở phố Lạch Tray (quận Ngô Quyền) có con gái 5 tuổi đang học ở đây cho biết: Lên 2 tuổi, cháu chưa biết nói, gia đình nhiều lần định đưa con đi khám để can thiệp. Tuy nhiên, ông bà nội của cháu cho rằng nên để theo dõi thêm. Đến khi con hơn 3 tuổi, cháu vẫn không phát triển ngôn ngữ, chưa một lần gọi ông bà, bố mẹ, người thân hay biểu đạt ý muốn bằng tiếng nói, chị quyết định đưa con đến khám tại Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng. Sau khi khám và thực hiện các bài kiểm tra, bác sĩ kết luận con chị bị tự kỷ phổ nhẹ. Cháu cần được can thiệp để cải thiện khả năng ngôn ngữ cũng như các kỹ năng phát triển phù hợp lứa tuổi. Chị cho cháu theo học chương trình giáo dục đặc biệt tại trung tâm gần 1 năm, đến nay cháu có thể gọi người thân và diễn đạt suy nghĩ bằng ngôn ngữ đơn giản. Tuy nhiên, sang năm cháu vào lớp 1, do gặp khó khăn trong thể hiện ngôn ngữ và giao tiếp nên chị Ng., lo cháu không theo kịp các bạn cùng trang lứa.

Nghiên cứu và ứng dụng các kiến thức giáo dục đặc biệt nhiều năm qua, thạc sĩ Nguyễn Thu Phương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và phát triển giáo dục cộng đồng (quận Hải An) cho rằng: Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong ngôn ngữ giao tiếp. Nhiều cháu có hành vi bất thường, như tự làm đau bản thân, tự va đầu vào tường, đánh bạn... Nếu như đến khoảng 6 tuổi, trẻ mới phát hiện để can thiệp thì không thể giúp trẻ hòa nhập với cộng đồng. Thực tế cho thấy, nhiều cha mẹ do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nhận thức chưa đầy đủ về hội chứng tự kỷ mà con mình mắc phải. Cha mẹ cho rằng con mình lì lợm, quậy phá, thường dùng roi vọt để dạy, khiến bệnh của con nặng hơn. Nếu trẻ tự kỷ được phát hiện, chẩn đoán và can thiệp sớm một cách bài bản, toàn diện và kiên trì trước 40 tháng tuổi, có thể phát triển tương đối bình thường để hòa nhập môi trường gia đình, nhà trường và xã hội.

Qua thăm khám, tùy tình trạng, tâm lý của trẻ và điều kiện của gia đình, sẽ có phương pháp can thiệp riêng với từng trẻ. Theo bác sĩ Nguyễn Bích Vân, Trưởng Khoa Thần kinh, tâm bệnh (Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng), y học hiện đại chưa có thuốc đặc hiệu trị bệnh, mà chỉ điều trị các tổn thương não kèm theo, như động kinh, tăng động... Vì vậy, các hoạt động chủ yếu vẫn là can thiệp sớm cho trẻ với nhiệm vụ của giáo viên đặc biệt, chuyên viên tâm lý, bác sĩ nhi khoa và nhất là cha mẹ, bởi yếu tố gia đình vẫn mang tính quyết định tới kết quả can thiệp. Phát hiện sớm là điều có ý nghĩa quan trọng trong trị liệu trẻ mắc chứng tự kỷ. Can thiệp cho trẻ tự kỷ thường tập trung vào luyện tập, giáo dục trẻ các kỹ năng ngôn ngữ, nhận thức, tư duy, giao tiếp, xã hội và kỹ năng tự phục vụ bản thân. Quá trình trị liệu cần áp dụng đa dạng các phương pháp khác nhau như: Ứng dụng phân tích hành vi, liệu pháp ngôn ngữ, vận động, kỹ năng xã hội, vật lý trị liệu, trò chơi, trị liệu hành vi.... Bên cạnh đó, các bài tập yoga cho trẻ có nhu cầu đặc biệt như tự kỷ, chậm phát triển, tăng động, kém tập trung giúp trẻ kiểm soát cảm xúc, có hành vi phù hợp trong lớp cũng như ở nhà. Trẻ hiểu yêu cầu nội quy, giảm lo âu khi xa mẹ để đến trường, giảm căng thẳng khi gặp thử thách mới...

Thực tế cho thấy, gia đình có con nhỏ cần chủ động tìm hiểu những thang phát triển của trẻ theo từng độ tuổi, để đối chiếu với sự phát triển của con mình. Nếu thấy bất thường, cần sớm đưa con đi thăm khám ở các cơ sở y tế uy tín hoặc gặp các nhà chuyên môn, chuyên gia để được tư vấn. Đối với giáo viên các trường mầm non cũng cần tìm hiểu những thông tin về hội chứng tự kỷ. Trong quá trình học và sinh hoạt trên lớp, khi thấy học sinh có dấu hiệu tự kỷ, giáo viên cần trao đổi với nhà trường, cha mẹ của trẻ để can thiệp giáo dục đặc biệt sớm nhất cho trẻ- Thạc sĩ Nguyễn Thu Phương khuyến cáo./.