Cẩn trọng với viêm phổi tắc nghẽn mạn tính khi thời tiết giao mùa

Bệnh tiến triển nặng

Ông N.V.H., 70 tuổi, ở xã Đại Sơn, có tiền sử hen phế quản và viêm phổi tắc nghẽn mạn tính nhiều năm. Những hôm có mưa xuân, trời nồm ẩm, ông bị khó thở, ho nhiều, khạc đờm đặc, mệt mỏi kéo dài. Ban đầu gia đình nghĩ ông chỉ bị viêm hô hấp thông thường, song chỉ sau vài ngày, ông phải nhập viện trong tình trạng suy hô hấp.

Tại Bệnh viện Phổi Hải Dương, các bác sĩ xác định ông H. bị một đợt cấp viêm phổi tắc nghẽn mạn tính khởi phát trên nền bệnh mạn tính lâu năm. Ông được điều trị tích cực bằng thuốc giãn phế quản, kháng viêm, hỗ trợ thở ô xy. Sau nhiều ngày theo dõi sát, sức khỏe ông H. dần ổn định.

Trường hợp của ông H. không phải cá biệt trong những ngày độ ẩm không khí tăng cao. Thời điểm này, bệnh viện tiếp nhận nhiều bệnh nhân viêm phổi tắc nghẽn mạn tính mức độ nặng, với các biểu hiện ho, khạc đờm, khó thở tăng, sốt và dấu hiệu biến chứng suy hô hấp ở nhiều mức độ. Một số trường hợp nhập viện trong tình trạng nặng, nguy kịch, thở nhanh, tím tái.

Tương tự, tại Bệnh viện Phổi Hải Phòng, lượng bệnh nhân viêm phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản nhập viện trong các đợt giao mùa tăng đáng kể so với thời điểm trước đó. Nhiều người vào viện trong tình trạng khó thở, phải hỗ trợ hô hấp. Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Đặng Hùng Cường, Trưởng Phòng Chỉ đạo tuyến, thời tiết giao mùa, nhất là những đợt nồm ẩm là yếu tố bất lợi đối với người mắc bệnh phổi mạn tính. Độ ẩm cao tạo điều kiện cho nấm mốc, vi khuẩn và các dị nguyên phát triển mạnh trong môi trường sống. Khi hít phải không khí chứa nhiều tác nhân kích thích, đường thở vốn đã tổn thương ở bệnh nhân dễ bị viêm, co thắt, tăng tiết đờm, làm triệu chứng khó thở trầm trọng hơn. Bên cạnh đó, sự chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm trong giai đoạn giao mùa cũng khiến sức đề kháng niêm mạc hô hấp suy giảm, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Các bác sĩ cho biết, đặc điểm đáng lo ngại của đợt cấp viêm phổi tắc nghẽn mạn tính là diễn tiến nhanh. Ban đầu người bệnh chỉ ho nhiều hơn, đờm đặc hoặc đổi màu, khó thở khi gắng sức. Tuy nhiên, nếu không được xử trí kịp thời, tình trạng có thể tiến triển thành suy hô hấp, buộc phải nhập viện điều trị tích cực. Không ít trường hợp nhập viện muộn do chủ quan hoặc tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng tạm ổn định.

Cẩn trọng từ sớm

Hải Phòng là đô thị công nghiệp, cảng biển lớn của khu vực Duyên hải Bắc Bộ, đồng thời tỷ lệ người hút thuốc lá, thuốc lào khá cao. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến viêm phổi tắc nghẽn mạn tính. Ngoài ra, tình trạng ô nhiễm không khí, tiếp xúc lâu dài với bụi, khói và hóa chất trong một số ngành nghề cũng góp phần làm gia tăng số người mắc bệnh. Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Hinh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hải Phòng thông tin, thống kê cho thấy, khu vực phía đông thành phố ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tĩnh (COPD) ở nhóm dân số trên 40 tuổi dao động từ 7 - 10%, tương đương khoảng 50.000 - 70.000 người đang sống chung với bệnh.

Bệnh viêm phổi tắc nghẽn mạn tính tiến triển âm thầm qua nhiều năm. Giai đoạn đầu, người bệnh thường có biểu hiện ho kéo dài, khạc đờm buổi sáng, khó thở nhẹ khi lao động nặng. Các triệu chứng này dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với viêm phế quản thông thường. Khi bệnh được phát hiện, chức năng hô hấp ở nhiều trường hợp suy giảm đáng kể. Mùa đông - xuân, đặc biệt những ngày nồm ẩm, được xem là “điểm rơi” của các đợt cấp viêm phổi tắc nghẽn mạn tính. Không khí lạnh làm co thắt phế quản, trong khi độ ẩm cao kích thích tăng tiết đờm và tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus phát triển. Đây cũng là thời điểm các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp gia tăng, càng làm suy yếu hệ miễn dịch ở người cao tuổi và người có bệnh nền.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Hinh khuyến cáo để phòng tránh đợt cấp viêm phổi tắc nghẽn mạn tính trong điều kiện thời tiết bất lợi, yếu tố quan trọng nhất là tuân thủ điều trị duy trì. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời gian theo chỉ định, không tự ý ngừng hoặc giảm liều khi triệu chứng thuyên giảm. Việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá chức năng hô hấp, điều chỉnh phác đồ kịp thời, hạn chế biến chứng.

Bên cạnh đó, kiểm soát môi trường sống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nhà ở cần được giữ thông thoáng, hạn chế ẩm mốc; có thể sử dụng máy hút ẩm hoặc các biện pháp phù hợp để duy trì độ ẩm ở mức an toàn. Người bệnh nên giữ ấm cơ thể khi ra ngoài, đeo khẩu trang để giảm tiếp xúc với không khí lạnh, bụi mịn và dị nguyên. Tiêm phòng cúm và phế cầu đầy đủ cũng góp phần giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp - nguyên nhân phổ biến dẫn đến đợt cấp.

Viêm phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát tốt nếu được quản lý đúng cách. Việc bỏ thuốc lá, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, tập luyện nhẹ nhàng, thực hành các bài tập thở và phục hồi chức năng hô hấp sẽ giúp cải thiện chất lượng sống, giảm số lần nhập viện. Cẩn trọng từ sớm, kiểm soát từ gốc chính là chìa khóa giúp người mắc viêm phổi tắc nghẽn mạn tính vượt qua giai đoạn giao mùa an toàn, hạn chế tối đa những đợt cấp nguy hiểm.

“

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), viêm phổi tắc nghẽn mạn tính hiện đứng thứ 3 trong các nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Tỷ lệ mắc bệnh này ở Việt Nam thuộc nhóm cao trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, ước tính khoảng 10,3% dân số trưởng thành, với hàng chục nghìn ca tử vong mỗi năm.