(HPĐT)- Vừa qua, một số họa sĩ tại nhiều tỉnh, thành phố, trong đó có Hải Phòng tổ chức đấu giá từ thiện các bức tranh với mục đích gây quỹ ủng hộ đồng bào miền Trung bị ảnh hưởng bởi lũ lụt. Tuy nhiên, hiện nay chưa có quy định pháp lý về đấu giá từ thiện, dẫn đến những “lỗ hổng” về quyền và nghĩa vụ của các bên trong đấu giá.
Phiên đấu giá quyền sử dụng đất ở được thực hiện theo đúng trình tự pháp luật tại huyện Thủy Nguyên vào tháng 7-2020 (ảnh minh họa).
Thấu tình nhưng chưa đạt lý
Ngày 17-10 vừa qua, hưởng ứng lời kêu gọi của Đoàn chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam ủng hộ người dân miền Trung khắc phục thiệt hại do bão lụt gây ra, nhóm họa sĩ Hà Nội, Hải Phòng tổ chức đấu giá các bức tranh để có kinh phí thực hiện. Từ ngày 28-10 đến ngày 1-11, các họa sĩ Hải Phòng tổ chức 4 đợt đấu giá từ thiện thành công 24 tác phẩm, với tổng số tiền gần 128 triệu đồng. Trước đó, các họa sĩ Hải Phòng cũng mở cuộc đấu giá tranh công khai trên facebook góp quỹ phòng, chống dịch COVID-19. Chỉ sau hơn 1 tuần, các cuộc đấu giá tranh thu về 627 triệu đồng, dành hỗ trợ các y, bác sĩ, lực lượng y tế nơi tuyến đầu chống dịch. Cả hai đợt đấu giá trên, số tiền thu được chuyển đến đúng địa điểm.
Tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước, hoạt động đấu giá tài sản vì mục đích từ thiện diễn ra ngày càng phổ biến với nhiều hình thức. Tuy nhiên, không ít luật sư cho rằng các cuộc đấu giá từ thiện này tuy “thấu tình” nhưng chưa “đạt lý” bởi pháp luật hiện chưa có khái niệm “đấu giá từ thiện”. Luật Đấu giá tài sản năm 2017 về bán đấu giá tài sản cũng không đề cập hoạt động này. Rõ ràng, nếu trong trường hợp xảy ra rủi ro như người trả giá rút lại giá đã trả hay từ chối thanh toán số tiền đã cam kết đấu giá thì đơn vị tổ chức đấu giá không thể khởi kiện bởi thiếu hành lang pháp lý. Trên thực tế đã xảy ra nhiều vụ “xù” đấu giá từ thiện với số tiền rất lớn. Như tại đêm thi Hoa hậu Trái đất và doanh nhân hướng về miền Trung cuối năm 2010, nhiều hiện vật quý được đấu giá từ thiện với số tiền “chốt” lên đến 74 tỷ đồng. Nhưng sau phiên đấu giá, Hội Chữ thập đỏ thành phố Hồ Chí Minh- đơn vị tổ chức đấu giá chỉ thu được hơn 1 tỷ đồng mà không thể đề nghị những người tham gia đấu giá thành công thực hiện nghĩa vụ.
Quy định cụ thể về đấu giá từ thiện
Luật sư Nguyễn Công Minh, Văn phòng luật sư Công Minh (Đoàn Luật sư thành phố) cho biết: Đấu giá từ thiện là việc chủ sở hữu đem bán đấu giá tài sản của mình, kết thúc buổi đấu giá, chủ sở hữu chỉ lấy một phần giá trị bù đắp một phần chi phí tạo ra. Thông thường giá trị này thấp hơn giá trị được ấn định theo hợp đồng giữa chủ sở hữu với tổ chức bán đấu giá và phần còn lại dùng để làm từ thiện. Như vậy, về bản chất, đấu giá từ thiện là đấu giá tài sản, một hình thức bán tài sản công khai theo phương thức trả giá lên, có từ hai người trở lên tham gia đấu giá theo nguyên tắc và trình tự, thủ tục bán đấu giá được quy định và phương thức trả giá ở đây là phương thức trả giá từ thấp lên cao cho đến khi có người trả giá cao nhất. Chỉ khác là thay vì việc người tham gia đấu giá tài sản trả tiền mua tài sản với giá cao theo nhu cầu cá nhân hoặc nhu cầu lợi ích kinh doanh, thì nay họ sẵn sàng trả tiền mua tài sản với giá cao vì mục đích cao cả là làm từ thiện.
Tuy nhiên, các hoạt động đấu giá từ thiện hiện có một số “kẽ hở” như đơn vị tổ chức đấu giá không yêu cầu người tham gia đấu giá nộp tiền đặt cọc hoặc tiền đặt cọc thấp hơn nhiều so với giá khởi điểm của tài sản đấu giá. Điều này dẫn đến người tham gia đấu giá không bị ràng buộc về mặt tài chính hoặc mức độ ràng buộc thấp, không đủ sức ngăn chặn hành vi “xù” đấu giá. Mặt khác, nếu coi đấu giá từ thiện là hình thức đấu giá tài sản thì các quy định xử phạt vi phạm hành chính về đấu giá tài sản hiện hành chưa đủ sức răn đe. Theo Nghị định 82/2020/ NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực thi hành từ ngày 1-9-2020 quy định xử phạt từ 7 triệu đến 10 triệu đồng đối với người tham gia đấu giá không ký hợp đồng mua bán tài sản đấu giá.
Theo luật sư Nguyễn Công Minh, hiện việc xử lý đấu giá được quy định tại Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại. Để hoạt động đấu giá từ thiện đạt hai mục đích thu lợi nhuận và làm từ thiện, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sớm bổ sung quy định tại Luật Đấu giá, trong đó xác định rõ về đấu giá vì mục đích từ thiện, từ quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia đấu giá. Trong đó nhấn mạnh vai trò của hợp đồng mua bán tài sản đấu giá với điều khoản pháp lý ràng buộc làm cơ sở để người bán đấu giá khởi kiện người tham gia đấu giá nếu vi phạm hợp đồng ký kết.
Nguyên Nguyên - Ảnh: Minh Tuấn
