(HPĐT)- Các diễn biến bất ngờ liên tục diễn ra trong thời gian qua đặt mối quan hệ Mỹ - Iran vào trạng thái căng thẳng và mông lung hơn bao giờ hết. Cộng đồng quốc tế đang nín thở theo dõi bước đi của các nước liên quan với hy vọng mong manh về một nỗ lực hòa giải.
Tên lửa đất đối đất và chân dung lãnh tụ tối cao Iran Leader Ayatollah Ali Khamenei.
Sự kiện chấn động giữa “tâm bão”
Ngày 27-11, Mohsen Fakhrizadeh, chuyên gia hạt nhân được tình báo Israel và phương Tây cho là phụ trách chương trình bom nguyên tử bí mật của Iran, thiệt mạng trong vụ tấn công gần thủ đô Tehran. Tuy chưa có cá nhân hay tổ chức nào đứng ra nhận trách nhiệm, Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif cáo buộc Israel đứng sau vụ việc, và Cố vấn Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei tuyên bố sẽ trả thù. Theo nhận định của giới quan sát, Israel đang tận dụng những tuần cuối của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng minh để “chọc giận” Iran với hy vọng đóng cửa mọi cơ hội tái hòa giải giữa Tehran và chính quyền mới của Mỹ. Mark Fitzpatrick, cựu quan chức của Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng, lý do ám sát ông Fakhrizadeh không phải để cản trở năng lực chiến tranh của Iran mà là để cản trở hoạt động ngoại giao.
Động cơ này của Israel thành công trong việc “thêm dầu vào lửa”, căng thẳng tồn tại ngày càng dâng cao giữa Mỹ và Iran thời gian gần đây. Ngày 27-11, Mỹ thông báo trừng phạt kinh tế 4 công ty của Nga và Trung Quốc mà Washington cho là hỗ trợ Iran phát triển chương trình tên lửa. Ông Elliott Abrams, đại diện đặc biệt của Mỹ về Iran cho biết, Bộ Tài chính Mỹ còn có kế hoạch thông báo thêm các chính sách trừng phạt trong những tuần sắp tới, liên quan đến vũ khí, vũ khí hủy diệt hàng loạt và vi phạm nhân quyền. Bầu không khí càng trở nên “căng như dây đàn” khi hôm 21-11, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cho hay Không quân Mỹ điều máy bay ném bom tầm xa B-52 tới Trung Đông. Trước đó, thông tin trên tờ New York Times cho biết, Tổng thống Trump đề nghị cân nhắc lựa chọn tấn công quân sự tiềm tàng nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran. Đáp lại, Tehran cảnh báo về một phản ứng tương thích nếu bị tấn công.
Vụ ám sát nhà khoa học dẫn đầu chương trình hạt nhân Iran không chỉ gây gia tăng căng thẳng bao trùm trong khu vực mà còn có nguy cơ làm tê liệt các nỗ lực của ông Joe Biden, người được dự đoán sẽ trở thành ông chủ mới của Nhà Trắng nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân và thúc đẩy chính sách ngoại giao hòa bình giữa Mỹ và Iran.
Viễn cảnh thảo luận ngày một xa vời
Đây thực sự là thời điểm được cho là nhạy cảm đối với chính trị Mỹ. Sau 3 cuộc tấn công lớn gây thiệt hại nghiêm trọng kể từ đầu năm 2020, nổi bật là cuộc tấn công của Mỹ ngày 3-1 tiêu diệt Thiếu tướng Qassem Soleimani, Iran khó có thể cởi mở để thỏa hiệp và giao kết với Mỹ hay bất kỳ nỗ lực kiềm chế, hòa giải từ quốc tế. Từ đó, giới quan sát đặt ra lo ngại về kịch bản Iran trả đũa. Nếu các nỗ lực kích động từ lực lượng đối lập thành công và Iran quyết định đáp trả, ông Trump sẽ có cơ hội tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn trước khi rời Nhà Trắng vào tháng 1-2021. Tuy nhiên, theo Ryan Costello, Giám đốc chính sách tại Hội đồng quốc gia của người Mỹ gốc Iran, đây là động thái cực kỳ liều lĩnh vì Mỹ có khả năng phải hứng trọn sự đáp trả của Iran, nhất là ở những nơi mà tên lửa uy lực của Tehran có thể vươn tới như Saudi Arabia và hay các căn cứ của Mỹ đặt rải rác trong khu vực. Bên cạnh đó, một số nhà phân tích cho rằng, các đối đáp quân sự cần có sự chuẩn bị lớn cả về hậu cần và chính trị, và Tổng thống Trump không có nhiều thời gian để làm điều đó. Như vậy, dù ông Trump có quyết định tiến hành quân sự hay không, gánh nặng vẫn sẽ đặt lên vai chính quyền tổng thống kế tiếp.
Thái Nghiên (tổng hợp) - Ảnh: APNăm 2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân lịch sử với Iran và tái áp đặt các trừng phạt trong chiến dịch mà ông gọi là gây sức ép tối đa, đặc biệt nhằm vào mạng lưới tài chính và ngành kinh tế chủ lực của Iran là xuất khẩu dầu mỏ, nhằm gây áp lực buộc Tehran quay trở lại bàn đàm phán. Đáp lại, Iran tuyên bố giảm một số cam kết trong thỏa thuận, theo đó tăng cấp độ làm giàu urani vượt mức 3,67% và lượng urani làm giàu cấp độ thấp vượt ngưỡng 300 kg.
