Dù giá năng lượng biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông, nhiều chuyên gia cho rằng nền kinh tế thế giới vẫn chưa hội tụ đủ điều kiện để rơi vào một cuộc khủng hoảng quy mô lớn.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia và tổ chức quốc tế, căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đặc biệt sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, đang tạo ra những tác động đáng kể tới thị trường năng lượng toàn cầu, song chưa đủ để dẫn tới một cuộc khủng hoảng kinh tế quy mô lớn.
Diễn biến căng thẳng bắt nguồn từ chiến dịch quân sự mang tên “Epic Fury” do Mỹ và Israel triển khai nhằm vào Iran, kéo theo các phản ứng đáp trả từ Tehran, trong đó có việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với thế giới. Đây là khu vực trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, cùng nhiều nguyên liệu quan trọng khác.
Trong vòng hai tuần, thị trường năng lượng đã chứng kiến những biến động rõ rệt. Giá dầu Brent tăng mạnh từ khoảng 72 USD/thùng lên hơn 119 USD/thùng. Cùng với đó, giá nhiều loại hàng hóa như phân bón, nhôm, lưu huỳnh và heli cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.
Tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz hiện chưa có dấu hiệu sớm được khắc phục, trong bối cảnh các nỗ lực quốc tế nhằm bảo đảm an ninh tuyến hàng hải này chưa đạt được sự đồng thuận. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tác động thực tế đã được phần nào giảm thiểu nhờ các nguồn dự trữ công và tư, cũng như các tuyến vận chuyển thay thế.
Theo ông François-Xavier Chauchat, thành viên Ủy ban đầu tư, nhà kinh tế và chiến lược gia tại Công ty quản lý tài sản Dorval Asset Management, khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu bị ảnh hưởng đã tạo ra cú sốc đáng kể đối với thị trường. Tuy vậy, với việc dự kiến tung ra khoảng 400 triệu thùng dầu dự trữ cùng các giải pháp điều tiết khác, mức thiếu hụt thực tế được ước tính giảm xuống khoảng 8 triệu thùng/ngày.
Dù giá dầu đã có dấu hiệu chững lại quanh ngưỡng 100 USD/thùng trong những ngày gần đây, ông Philippe Waechter, nhà kinh tế trưởng tại Công ty quản lý tài sản Ostrum Asset Management, cảnh báo nếu mức giá này duy trì trong thời gian dài, điều đó sẽ phản ánh tình trạng thiếu hụt nguồn cung, từ đó gây bất lợi cho người tiêu dùng và doanh nghiệp tại châu Âu, Mỹ cũng như nhiều quốc gia châu Á.
Đánh giá về nguy cơ khủng hoảng kinh tế, ông François-Xavier Chauchat cho rằng kịch bản hiện nay chưa đủ để dẫn tới một cuộc khủng hoảng toàn cầu. Theo các mô hình kinh tế, nếu giá dầu duy trì quanh mức 100 USD/thùng và nguồn cung thiếu hụt khoảng 8 triệu thùng/ngày trong vòng 3 tháng, tăng trưởng kinh tế thế giới có thể giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm, xuống dưới ngưỡng 3%.
Trong khi đó, mức tăng trưởng khoảng 3% được xem là ngưỡng tiêu chuẩn của kinh tế toàn cầu. Nếu giảm xuống khoảng 2,5%, nền kinh tế có thể bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu tiêu cực như gia tăng thất nghiệp. Tuy nhiên, với dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2025 ở mức 3,2% do IMF và OECD đưa ra, ngay cả khi chịu tác động từ cú sốc năng lượng hiện nay, tăng trưởng vẫn có khả năng duy trì trên mức 2,5%.
Một yếu tố quan trọng giúp hạn chế tác động tiêu cực là mức độ phụ thuộc của nền kinh tế thế giới vào dầu mỏ đã giảm đáng kể so với trước đây. Tỷ trọng dầu mỏ trong tổng tiêu thụ năng lượng sơ cấp toàn cầu đã giảm từ 46% trong thập niên 1970 xuống còn khoảng 31% hiện nay, qua đó làm giảm mức độ nhạy cảm của nền kinh tế trước các cú sốc năng lượng.
Phản ứng của thị trường tài chính quốc tế cũng cho thấy tâm lý nhà đầu tư vẫn tương đối ổn định. Lãi suất không tăng đột biến, thị trường chứng khoán không sụt giảm sâu, cho thấy thanh khoản toàn cầu vẫn được duy trì và chưa xuất hiện dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng tài chính tương tự năm 2008.
Cùng quan điểm, ông Philippe Aghion, nhà kinh tế đoạt giải Nobel, nhận định xung đột kéo dài có thể làm suy giảm tăng trưởng, song khó dẫn tới sự sụp đổ của hệ thống kinh tế toàn cầu. Bối cảnh hiện nay không hội tụ đầy đủ các yếu tố gây khủng hoảng như từng xảy ra trong quá khứ, khi giá dầu vượt 140 USD/thùng và thị trường tài chính chịu áp lực lớn.
So với giai đoạn lạm phát cao năm 2022, tình hình hiện tại cũng có nhiều khác biệt. Khi đó, kinh tế toàn cầu đang phục hồi mạnh sau đại dịch COVID-19, thị trường lao động căng thẳng và tiền lương tăng nhanh, tạo điều kiện cho lạm phát bùng phát. Hiện nay, thị trường lao động đã ổn định hơn và tốc độ tăng lương chậm lại, giúp hạn chế nguy cơ lạm phát lan rộng.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng một cú sốc năng lượng đơn lẻ khó có thể gây ra lạm phát diện rộng nếu không đi kèm với các yếu tố khác như giá lương thực tăng mạnh hoặc thiếu hụt hàng tồn kho.
Tuy vậy, nền kinh tế toàn cầu vẫn được đánh giá là đang ở trạng thái nhạy cảm. Nếu tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài quá 3 tháng và giá dầu Brent tiến sát mức 150 USD/thùng, những tác động tiêu cực có thể gia tăng đáng kể, làm thay đổi triển vọng kinh tế thế giới trong thời gian tới.
TT (tổng hợp)
.jpg "Xung đột tại Trung Đông không gây khủng hoảng kinh tế lâu dài")
