Cảnh báo thiếu điện, Bộ Công Thương đề xuất loạt giải pháp cấp bách

Theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu điện thương phẩm dự kiến tăng bình quân 11,9-14,3%/năm, công suất cực đại (Pmax) tăng 13,3 - 15,9%/năm.

Tuy nhiên, tiến độ triển khai các dự án nguồn điện tại địa phương còn chậm, tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh cung ứng điện. Nhiều dự án lớn khó kịp vận hành trước năm 2030. Bộ Công Thương cho rằng trách nhiệm chính thuộc về các địa phương do quá trình cấp chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và triển khai dự án kéo dài.

Sau hơn 3 năm thực hiện Quy hoạch điện VIII, chỉ 5% tổng công suất dự án đã đưa vào vận hành, 9% đã khởi công nhưng chưa vận hành, 28% đã lựa chọn nhà đầu tư nhưng chưa khởi công, 12% có chủ trương đầu tư nhưng chưa lựa chọn được nhà đầu tư và khoảng 45% chưa có chủ trương đầu tư.

Về lưới điện truyền tải, EVN và các đơn vị dự kiến hoàn thành 292 công trình trong giai đoạn 2026 - 2030, gồm 78 công trình 500 kV và 214 công trình 220 kV, với khoảng 16.665 km đường dây và 91.263 MVA dung lượng máy biến áp. Tuy nhiên, EVN và các đơn vị thành viên chỉ có khả năng thực hiện 28,6% khối lượng dự án lưới điện của Quy hoạch điện VIII và 40,2% khối lượng dự án lưới điện dự kiến nhà nước đầu tư trong giai đoạn 2025 - 2030; phần còn lại thực hiện theo hình thức xã hội hóa.

Năm 2026, sản lượng điện sản xuất ước đạt 354,4 tỷ kWh, tăng khoảng 9,7% so với năm 2025, bảo đảm nhu cầu cung ứng điện. Tuy nhiên, giai đoạn 2027 - 2030 được dự báo gặp nhiều khó khăn.

Cụ thể, năm 2027, hệ thống điện quốc gia có thể thiếu khoảng 4.256 MW công suất và 2,9 tỷ kWh sản lượng; riêng miền Bắc thiếu khoảng 5.680 MW và 2,9 tỷ kWh. Năm 2028, mức thiếu hụt tương ứng là 8.309 MW và 20,7 tỷ kWh trên toàn quốc; 9.678 MW và 17,3 tỷ kWh tại miền Bắc.

Năm 2029, hệ thống điện quốc gia dự kiến thiếu 13.348 MW công suất và 50,4 tỷ kWh sản lượng; miền Bắc thiếu 14.081 MW và 36,14 tỷ kWh. Năm 2030, mức thiếu hụt lần lượt khoảng 13.964 MW và 61,18 tỷ kWh trên toàn quốc; 13.026 MW và 44,65 tỷ kWh tại miền Bắc.

Bộ Công Thương cho rằng khối lượng đầu tư các dự án nguồn và lưới điện thời gian qua còn thấp so với yêu cầu quy hoạch, làm gia tăng nguy cơ thiếu điện, đặc biệt trong giai đoạn 2027 - 2030. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao, việc cập nhật, bổ sung, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII là cần thiết và cấp bách.

Trước mắt, Bộ đề xuất đôn đốc các địa phương đẩy nhanh tiến độ dự án nguồn điện; phát triển điện mặt trời tập trung quy mô lớn kết hợp BESS; lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại công sở, cơ quan, trường học; đẩy nhanh tiến độ lưới truyền tải Trung - Bắc.

Bộ cũng đề xuất phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại bệnh viện, trường học, công sở với quy mô khoảng 2.800 MW, hoàn thành trước tháng 6/2027; khuyến khích lắp đặt tại khu, cụm công nghiệp kết hợp BESS, đạt 3.000 - 5.000 MW trước mùa khô năm 2027 - 2028.

Các dự án đã có chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, đưa vào vận hành năm 2027 khoảng 1.000 MW điện mặt trời tập trung; năm 2028 khoảng 3.000 MW điện mặt trời tập trung và 2.000 MW điện gió trên bờ, gần bờ.

Bộ Công Thương cũng đề xuất bổ sung một số dự án nhiệt điện than, có lộ trình lắp đặt hệ thống thu giữ carbon (CCS), phấn đấu đưa vào vận hành 5.300 MW nhiệt điện than mới năm 2030. Đồng thời, ưu tiên bổ sung nguồn điện gió, điện mặt trời tại các địa phương có tiềm năng và đặc tính phát phù hợp với hệ thống.

Về điều chỉnh quy hoạch, Bộ kiến nghị thực hiện theo 2 bước. Bước 1, cập nhật quy hoạch theo Nghị quyết số 253/2025/QH15, bổ sung các nguồn điện có khả năng triển khai nhanh để bù đắp các dự án chậm tiến độ, đáp ứng nhu cầu điện giai đoạn 2027 - 2030. Bước 2, điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện VIII theo Luật Quy hoạch, trong đó các dự án cập nhật ở bước 1 được tích hợp vào điều chỉnh tổng thể.

Bộ Công Thương đồng thời đề xuất chuyển các Tập đoàn Điện lực Việt Nam về Bộ Công Thương làm cơ quan chủ sở hữu; ưu tiên ngân sách lắp đặt điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ; chỉ đạo EVN, PVN đầu tư khoảng 2.000 MW BESS tại miền Bắc, đưa vào vận hành trước năm 2027 và đạt lũy kế 3.000 MW trước năm 2028.