Cảnh giác với bán hàng đa cấp biến tướng

Một buổi hội thảo của công ty bán hàng đa cấp. (ảnh minh họa)

- Đề nghị luật sư cho biết, mô hình BHĐC có hợp pháp hay không?

- Theo các phương tiện truyền thông đăng tải, “Team khởi nghiệp 360” là nhóm hoạt động bán hàng theo mô hình BHĐC, hướng tới đối tượng tham gia là sinh viên xa gia đình đi học. Hàng hóa kinh doanh chủ yếu là thực phẩm chức năng. Hiện nay, các cơ quan chức năng đang điều tra, làm rõ hành vi, hoạt động của nhóm này bởi có nhiều dấu hiệu kinh doanh BHĐC trái phép như lừa đảo chiếm đoạt tài sản; làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; trốn thuế.

Thực tế, từ năm 2004, lần đầu thuật ngữ “bán hàng đa cấp” được ghi nhận trong hệ thống pháp luật Việt Nam tại khoản 11 Điều 3 Luật Cạnh tranh và là mô hình kinh doanh hợp pháp. Cùng với đó là Luật Cạnh tranh, Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại và Nghị định 40/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Theo đó, kinh doanh theo phương thức BHĐC là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới. Doanh nghiệp BHĐC là doanh nghiệp tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức BHĐC để bán hàng hóa. Người tham gia BHĐC là cá nhân giao kết hợp đồng tham gia BHĐC với doanh nghiệp đó. Nghị định 40/2018/NĐ-CP quy định chặt từ khâu gia nhập thị trường, hoạt động và khâu rút lui khỏi thị trường của các doanh nghiệp BHĐC. Các quy định này nhằm bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia cũng như doanh nghiệp, đồng thời tạo môi trường kinh doanh ổn định và bình đẳng, tránh các biến tướng trong lĩnh vực BHĐC này.

-Vậy, những hành vi nào bị cấm trong hoạt động kinh doanh BHĐC hiện nay?

-Điểm khác biệt lớn giữa công ty BHĐC hợp pháp so với các công ty BHĐC biến tướng là các chính sách liên quan đến trả thưởng, bán hàng, chính sách hoa hồng… Theo quy định tại nghị định kể trên, các doanh nghiệp BHĐC có các hành vi sau đây nhằm thu lợi bất chính từ việc tuyển dụng người tham gia mạng lưới bán hàng thì được xem là BHĐC bất chính. Các hành vi gồm: yêu cầu người khác phải đặt cọc hoặc nộp khoản tiền nhất định đểđược ký hợp đồng tham gia BHĐC; yêu cầu người khác phải mua số lượng hàng hóa nhất định để được ký hợp đồng tham gia BHĐC; Cho người tham gia BHĐC nhận tiền hoặc lợi ích kinh tế khác từ việc giới thiệu người khác tham gia vào hoạt động BHĐC mà không phải từ việc mua, bán hàng hóa của người được giới thiệu đó; từ chối chi trả không có lý do chính đáng các khoản hoa hồng, tiềnthưởng hay lợi ích kinh tế khác mà người tham gia BHĐC cóquyền hưởng; cung cấp thông tin gian dối về kế hoạch trả thưởng, về lợi ích của việc tham gia mạng lưới bán hàng; Cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn về tính năng, công dụng của hàng hóa hoặc hoạt động của doanh nghiệp thông qua báo cáo viên, đào tạo viên tại hội nghị, hội thảo, đào tạo hoặc thông qua tài liệu của doanh nghiệp…

Nghị định này cũng cấm người tham gia BHĐC cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầmlẫn về lợi ích của việc tham gia BHĐC, tính năng, công dụng của hàng hóa, hoạt động của doanh nghiệp; lợi dụng chức vụ, quyền hạn, địa vị xã hội, nghề nghiệp để khuyến khích, yêu cầu, lôi kéo, dụ dỗ người khác tham gia vào mạng lưới BHĐC hoặc mua hàng hóa kinh doanh theo phương thức đa cấp…

-Theo luật sư, chúng ta cần làm gì để hạn chế BHĐC biến tướng như hiện nay?

-Trên thực tế, nhóm hàng hóa được bán theo hình thức BHĐC hiện nay chủ yếu là mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Nhiều doanh nghiệp BHĐC nhắm vào khách hàng phụ nữ, người cao tuổi, người bệnh. Họ vừa là khách hàng, vừa là thành viên của mạng lưới. Thậm chí, có xu hướng một số doanh nghiệp BHĐC biến tướng chuyển hướng hoạt động về vùng nông thôn nhằm phát triển thành viên.

Nghị định 40 có những quy định cụ thể về trách nhiệm của Bộ Công Thương, Bộ Công an và các cơ quan chức năng trong lĩnh vực quản lý, cấp phép và giám sát hoạt động BHĐC của doanh nghiệp. Bởi vậy, để hạn chế những doanh nghiệp BHĐC biến tướng, Sở Công Thương phối hợp với các sở, ngành liên quan tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động BHĐC tại địa phương. Đồng thời, các ngành, chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền các quy định pháp luật cũng như khuyến cáo những thủ đoạn lợi dụng lôi kéo, dụ dỗ, huy động vốn của một số doanh nghiệp BHĐC khi lừa đảo khách hàng. Bên cạnh đó, công khai thông tin xử lý vi phạm và có hình thức cảnh báo phù hợp tới người dân về các doanh nghiệp BHĐC không đăng ký hoặc kinh doanh theo phương thức đa cấp bị cấm. Công tác tuyên truyền tập trung vào sinh viên, người dân ở nông thôn, người cao tuổi, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về lĩnh vực này. Đồng thời, minh bạch các hoạt động BHĐC, để mô hình này hoạt động đúng mục đích, cách thức bán hàng theo quy định.

- Trân trọng cảm ơn luật sư!

 Hải Vân thực hiện

Thời gian qua, các tổ chức, nhóm người đến mượn địa điểm nhà văn hóa tổ dân phố, thôn xóm để tổ chức hội thảo giới thiệu sản phẩm, hàng hóa đến người dân. Các sản phẩm này thường là mỹ phẩm hoặc thực phẩm chức năng liên quan đến chăm sóc sức khỏe. Tại các cuộc hội thảo này, một số nhóm người bán hàng theo hình thức đa cấp có dấu hiệu lôi kéo, dụ dỗ người dân tham gia kênh bán hàng với lời giới thiệu về mức “hoa hồng” hấp dẫn. Đã có những vụ việc lừa đảo tài sản xảy ra từ hoạt động bán hàng đa cấp với những thủ đoạn này như vụ việc của nhóm Liên kết Việt xảy ra năm 2016 trên nhiều địa bàn thành phố Hải Phòng với hàng trăm người bị lừa đảo, số tiền hàng chục tỷ đồng khi mua hàng thực phẩm chức năng và thiết bị y tế.

 Theo tôi, chính quyền địa phương quản lý và kiểm soát nghiêm việc tổ chức hội thảo bán hàng tại các tổ dân phố, thôn xóm của các đơn vị bán hàng đa cấp, tránh tình trạng các doanh nghiệp bán hàng đa cấp biến tướng lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của người dân.

Tuệ Minh ghi

Anh Nguyễn Văn Trung, Công ty CP công nghệ 2K, quận Lê Chân: Tăng cường quản lý hoạt động quảng cáo đa cấp trên internet

Để được hoạt động, các doanh nghiệp bán hàng đa cấp phải tuân thủ đúng quy định pháp luật về nguồn gốc, chất lượng, phương thức hoạt động cũng như bắt buộc phải ký quỹ trước khi hoạt động. Tuy nhiên, do hệ thống máy chủ của một số mạng xã hội như facebook, twitter, instagram đặt ở nước ngoài, tiêu chuẩn kỹ thuật đánh giá nội dung quảng cáo không phù hợp với pháp luật Việt Nam, một số doanh nghiệp, cá nhân chưa được cấp phép hoạt động bán hàng đa cấp nhưng thực hiện quảng cáo tới người dùng mạng xã hội tham gia vào các hoạt động kinh doanh này. Với các chính sách ưu đãi về tỷ lệ chiết khấu thứ cấp lên tới 20- 30% giá trị đơn hàng nên nhiều người không tìm hiểu kỹ tham gia, nhưng sau đó không được bảo đảm quyền lợi.

Để ngăn chặn bán hàng đa cấp trá hình, các ngành chức năng như công an, thông tin truyền thông cần có cơ chế phối hợp tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động bán hàng đa cấp trên không gian mạng, nhất là các trang mạng hoạt động theo dạng cộng đồng, thu hút người tham gia những buổi gặp mặt trực tuyến qua các phần mềm như zoom, skype; từ đó phát hiện, ngăn chặn những trường hợp hoạt động đa cấp không đúng pháp luật. Người dùng mạng xã hội cũng cần lưu ý cảnh giác trước những lời mời gọi tham gia tổ chức không rõ nguồn gốc, không có trụ sở rõ ràng.

Minh Tuấn ghi

Chị Hà Thị Thu Trang, phường Đằng Giang (quận Ngô Quyền): Định hướng cho sinh viên khi làm thêm

Sinh viên ở vùng nông thôn, các địa phương vùng sâu, vùng xa điều kiện kinh tế gia đình không khá giả luôn có nhu cầu đi làm thêm, vừa có thu nhập, vừa tăng thêm vốn kiến thức về xã hội. Chính vì vậy, các em là đối tượng mà rất nhiều đơn vị kinh doanh đa cấp hướng tới khi triển khai hoạt động. Do kiến thức xã hội chưa nhiều cộng với sự nhiệt tình, mong muốn được trải nghiệm những điều mới, các em dễ dàng bị thuyết phục tham gia vào các hoạt động kinh doanh đa cấp. Trên thực tế, rất nhiều sinh viên vướng vào “bẫy” của các đơn vị kinh doanh đa cấp, từ đó cuốn vào vòng xoáy, rủ rê thêm nhiều bạn bè tham gia hoạt động này, vừa tổn hại kinh tế, vừa mất thời gian ảnh hưởng đến kết quả học tập. Để hạn chế tình trạng này, các trường đại học cần cung cấp thông tin cảnh báo cần thiết tới sinh viên về bản chất cũng như những chiêu trò lừa gạt của hoạt động kinh doanh đa cấp trái pháp luật. Đồng thời, quan tâm định hướng cho sinh viên khi tìm kiếm, lựa chọn việc làm thêm, tránh việc các em bị các đơn vị kinh doanh đa cấp trái pháp luật dụ dỗ, lừa gạt, tiền mất, tật mang.

Hồng Châm ghi