Cao điểm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” khai thác thủy sản: Không để “cái khó” bó quyết tâm

Cần được khắc phục ngay bất cập trong quản lý tàu cá, nhất là tàu cá vươn khơi. Ảnh: Trung Kiên

Ngổn ngang nhiều việc

Gần 6 năm kể từ thời điểm EC cảnh báo “thẻ vàng” đối với hoạt động khai thác thủy sản Việt Nam và qua 3 lần thanh tra, “thẻ vàng” chưa được gỡ.

Sau đợt thanh tra lần thứ 3, kết quả thực hiện các khuyến nghị EC cũng như thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU đến nay còn một số hạn chế chậm khắc phục. Một trong những nguyên nhân khiến ngành thủy sản chưa gỡ được cảnh báo “thẻ vàng” là việc theo dõi, kiểm soát tàu cá của Việt Nam còn chưa chặt chẽ; việc xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản từ khai thác chưa bảo đảm độ tin cậy; một số hồ sơ truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác xuất khẩu vào thị trường châu Âu chưa chuẩn xác. Nhất là, tình trạng tàu cá vi phạm khai thác vùng biển nước ngoài vẫn diễn ra. Từ đầu năm 2023 đến nay, xảy ra 39 tàu/252 ngư dân của Việt Nam bị nước ngoài bắt giữ, xử lý… Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nguyên nhân của tình trạng nêu trên là do người đứng đầu tại một số địa phương còn có tư tưởng chủ quan, chưa dành sự quan tâm đúng mức, công tác thực thi pháp luật, xử lý, xử phạt các hành vi khai thác IUU chưa nghiêm, thiếu đồng bộ giữa các địa phương…

Tại hội nghị trực tuyến của Ban Chỉ đạo quốc gia về thúc đẩy các giải pháp chống khai thác IUU với 28 tỉnh, thành phố ven biển diễn ra ngày 29-8, đại diện lãnh đạo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam cho biết: Nếu không gỡ được “thẻ vàng” trong năm 2023 và trong trường hợp xấu hơn, Việt Nam bị EC phạt “thẻ đỏ” khai thác IUU thì ngành thủy sản sẽ mất khoảng 400 triệu USD/năm xuất khẩu hải sản khai thác và gần 100 triệu USD/năm xuất khẩu hải sản nuôi trồng sang châu Âu. Đi cùng với đó sẽ có hơn 60 nhà máy đang tham gia hoạt động xuất khẩu thủy sản và ngư dân Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Đáng lo hơn nữa đến thời điểm này, không chỉ có châu Âu có quy định về khai thác IUU mà các thị trường xuất khẩu quan trọng khác như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng có quy định tương tự có thể áp dụng với mặt hàng thủy sản của Việt Nam trong trường hợp không gỡ được “thẻ vàng”.

Ngay sau cuộc họp trực tuyến ngày 28-9, Phó chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Đức Thọ chỉ đạo các sở, ngành, địa phương, đơn vị liên quan khẩn trương rà soát, xử lý nghiêm trường hợp tàu cá mất kết nối trên biển. Ngay đầu tháng 9-2023, mời cơ quan chức năng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn, khắc phục ngay tồn tại, hạn chế, phần việc chưa hiệu quả. Bộ đội Biên phòng Hải Phòng tăng cường kiểm tra, kiểm soát, xử phạt mức cao nhất với trường hợp vi phạm. Đối với trường hợp đủ căn cứ có thể phối hợp đơn vị chức năng khởi tố vụ án, tiến hành xét xử công khai…

Quyết gỡ “thẻ vàng” IUU

Trong bối cảnh còn hơn 1 tháng nữa Việt Nam đón đoàn Thanh tra của EC sang kiểm tra lần thứ 4. Đây được coi là “thời điểm vàng”, “cơ hội không lặp lại” để gỡ “thẻ vàng” khai thác thủy sản trong năm 2023. Vì nếu không tận dụng cơ hội, có thể phải sau từ 2 đến 3 năm nữa, vấn đề xem xét gỡ thẻ vàng mới được khởi động lại (do năm 2024, châu Âu sẽ tiến hành bầu Nghị viện Liên minh châu Âu, nhiệm kỳ 5 năm tới). Trong trường hợp không may bị phạt “thẻ đỏ” thì những cố gắng, nỗ lực trong suốt 6 năm qua của Chính phủ, bộ, ngành và 28 địa phương ven biển coi như “đổ sông, đổ biển”. Phát biểu tại hội nghị trực tuyến vừa qua, đại diện lãnh đạo Cảnh sát biển Việt Nam cho biết: Chỉ còn hơn 1 tháng nữa trong nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU, yếu tố quan trọng nhất hiện nay là kiên quyết chấm dứt tình trạng tàu cá vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài. Các cơ quan, đơn vị cần tập trung cao, thực hiện các biện pháp nghiệp vụ đấu tranh các trường hợp vi phạm, tổ chức và xử lý răn đe nghiêm, mức cao và công khai.

Quyết tâm gỡ “thẻ vàng” của EC trong năm 2023, chỉ đạo tại hội nghị trực tuyến Phó thủ tướng Chính phủ Trần Lưu Quang, Trưởng Ban chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU yêu cầu các bộ, ngành, địa phương liên quan khẩn trương thực hiện hàng loạt nhiệm vụ, giải pháp cấp bách và trọng tâm từ nay đến trước khi đoàn Thanh tra của EC sang làm việc lần thứ 4. Trong đó, giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng kế hoạch, nêu rõ những nhiệm vụ cần tập trung thực hiện từ nay đến khi đoàn kiểm tra của EC đến làm việc; Bộ Quốc phòng chỉ đạo các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm soát, thực hiện bằng được mục tiêu không để tàu cá nào bị bắt ở nước ngoài trong thời gian này; Bộ Công an khẩn trương củng cố hồ sơ, đưa ra truy tố các vụ việc môi giới, móc nối đưa tàu cá, ngư dân Việt Nam đi khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài. Đối với các địa phương cần thực hiện “đều tay”, có chuyển biến thực chất, rõ ràng việc quản lý tàu cá ra vào bến; nâng cao được tỷ lệ truy xuất nguồn gốc hải sản…

Quyết tâm đã rõ, hành động khẩn trương, việc gỡ “thẻ vàng” chỉ có thể thực hiện được khi chính quyền và ngư dân cùng chung sức, đồng lòng vì danh dự và lợi ích chung. Nhận thức của ngư dân về những ảnh hưởng, thiệt hại do khai thác IUU có chuyển biến. Trong thời gian cao điểm này, cơ quan chức năng đẩy mạnh hơn nữa công tác phổ biến, tuyên truyền đến ngư dân bằng nhiều hình thức, phương pháp, trong đó có cả việc thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm trường hợp vi phạm. Có như vậy mới hy vọng EC gỡ “thẻ vàng” khai thác thủy sản trong đợt kiểm tra lần thứ 4 sắp tới./.