PHẠM QUỐC TOÀN
Các ấn phẩm của nhà báo Cao Kim do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành.
“Viết trong lửa đạn” tập hợp nhiều bài viết của Cao Kim được đăng trên Báo Giải Phóng, phát trên Đài phát thanh Giải phóng trước ngày 30-4-1975; có tác phẩm lần đầu được công bố. Đó là những bài viết trong mưa bom bão đạn, sự vây ráp của kẻ thù - là những bản thảo mà ông (và đồng nghiệp, động đội) còn lưu giữ được từ chiến dịch Tết Mậu Thân 1968; những năm 1969 - 1972, địch càn quét, chà đi xát lại ở đô thị Sài Gòn, vùng ven đô; thời kỳ trước và sau khi Hiệp định Hòa bình Paris về Việt Nam được ký kết; thời kỳ chuẩn bị Tổng tiến công và nổi dậy năm 1974-1975.
Nhà báo Cao Kim kể: “Việc tìm lại những tài liệu, bản thảo này rất công phu, không khác gì tìm hài cốt liệt sĩ. Có trường hợp tài liệu còn nhưng người lưu giữ đã mất. Có trường hợp người lưu giữ còn nhưng tài liệu không còn do bom đạn hủy hoại, hoặc gặp lúc địch càn quét, khủng bố, người lưu giữ phải hủy đi để bảo đảm bí mật và an toàn”. Những trang bản thảo viết tay mà hôm nay còn có để in vào tập sách phải đổi bao nhiêu mồ hôi, xương máu, sưu tập công phu, khi mà cuộc chiến đã lùi xa gần nửa thế kỷ. Giá trị về thực tiễn nghề nghiệp thời kỳ chiến tranh ác liệt và giá trị về lý luận nghiệp vụ nghề báo vô cùng quý giá mà ngày nay rất cần sự định hình, tổng kết, bổ sung vào trang sử vẻ vang, hào hùng của dân tộc. Thiết nghĩ, những trang tài liệu quý đó cần được lưu giữ tại Bảo tàng Báo chí Việt Nam.
Ở chiến trường, Cao Kim là nhà báo - chiến sĩ tài hoa. Ông viết nhiều thể loại về thông tấn báo chí như tin tức, tường thuật, ghi nhanh, phóng sự, bút ký, tản văn, sổ tay phóng viên, nhật ký phóng viên, tiểu phẩm; xã luận, bình luận, chuyên luận ... Cao Kim còn vẽ tranh châm biếm, tranh đả kích quân thù; vẽ minh họa cho các bài viết. Nét vẽ của Cao Kim sắc nét, dí dỏm, rất có hồn, đả kích chua cay, dễ nhớ. Cao Kim có năng khiếu đạo diễn sân khấu, ông là tác giả của những vở kịch vui, sâu cay mà ngộ nghĩnh, sức lan tỏa mạnh mẽ.
Chuyện viết báo, làm báo của nhà báo - chiến si Cao Kim và các đồng nghiệp Báo Giải Phóng trôi qua nửa thế kỷ. Nhưng những bài viết ngày ấy của Cao Kim như: Sài Gòn rực lửa đầu Xuân; chuyện má Tư Trầu; Tiếp lửa cho nội thành; Sau giờ nổ súng; Dấu ấn K2 giữa vùng Tam giác sắt; Sáng mãi tên anh; Trận phá vây bên dòng Vàm Cỏ; “Việt Cộng”như hương như hoa; Có anh cán bộ nằm vùng; Những tội ác chồng lên tội ác; Lộc Ninh vững bước đi lên; Bù Đốp - mùa vui mới; “Nội ơi, cứu con!”; “Yêu cầu trả chúng tôi về Sài Gòn”; Hậu phương ta đó; Kẻ hiếu chiến không thoát khỏi vũng lầy thất bại …vẫn hừng hực khí thế cách mạng.
Bút ký “Sau giờ nổ súng” (trang 51- 99),Cao Kim viết về một mũi tiến công của Quân Giải phóng Tết Mậu Thân 1968, có độ dài gần 15.000 từ, viết tháng 3-1968, chỉnh sửa 5-1970 - vì lý do khách quan, viết xong là cho vào thùng đạn cất giữ, chưa hề công bố. Có thể coi “Sau giờ nổ súng” là bút ký chân dung về anh Giải phóng quân - thông qua hai nhân vật trung tâm Bùi Văn Nhị, Nguyễn Tiến Nam - Cao Kim chứng kiến trận đánh, nghe các thương binh kể lại cũng ngay trên chiến hào và trạm quân y tiền phương về một cuộc chiến đấu táo bạo, trụ vững kiên cường - cuộc chiến nghẹt thở giữa vòng vây quân địch. Họ là những chiến sĩ quả cảm tiêu biểu về ý chí, tinh thần chiến đấu kiên cường, dũng cảm góp phần lập nên chiến công vang dội trong trận tấn công căn cứ không quân Tân Sơn Nhất của đế quốc Mỹ, đầu Xuân Mậu Thân năm 1968.
Chuyện kể của ngày hôm qua - của trên dưới 50 năm về trước mà vẫn sống động, tươi mới tình đồng chí, đồng đội, nghĩa đồng bào, tình hậu phương và tiền tuyến … như chuyện của ngày hôm nay, thấm đậm tính thời sự của cuộc chiến đấu hướng tới mục tiêu: Độc lập dân tộc cho Tổ quốc, nước nhà thống nhất, non sông thu về một mối. Đọc “Viết trong lửa đạn”, chúng ta cảm nhận về một Cao Kim tay súng và tay bút, ngọn lửa chiến đấu từ cây súng đến ngọn bút hừng hực cháy trong tâm khảm và trái tim ông suốt những năm tháng tuổi trẻ trên chiến trường đánh Mỹ ác liệt.
Cao Kim tâm sự như một sự mách bảo và cảm nhận sâu sắc: “Bác Hồ là nhà báo vĩ đại. Bác làm báo là để làm cách mạng, lấy báo chí làm vũ khí chiến đấu, làm phương tiện vận động công - nông - binh, như chính Người đã nói. Nhà báo cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí của họ”. Bác Hồ làm báo Thanh Niên tại Quảng Châu, (Trung Quốc) từ năm 1925; làm báo Người cùng khổ ở thủ đô Paris của Pháp năm 1922, thực hiện tất cả các công đoạn của quy trình xuất bản báo, từ viết bài, biên tập, sửa lỗi, vẽ tranh châm biếm và minh họa, trình bày, đến in ấn và phát hành, đưa báo đến quần chúng cần lao. Nhà báo - chiến sĩ Cao Kim tâm niệm: “Là học trò nhỏ của Bác Hồ, càng phải nêu cao trách nhiệm trong công việc làm báo, viết báo, chắc tay súng cùng đồng đội trên chiến hào. Tôi và mọi anh em làm báo ở chiến trường luôn dõi theo, ra sức phấn đấu, học tập và làm theo tư tưởng của Bác, phong cách báo chí của Người”.
Nhà báo Cao Kim là vậy, nhiệt huyết, đam mê, lòng yêu nghề luôn cháy bỏng. Sau ngày miền Nam giải phóng, thống nhất đất nước, Cao Kim trở về hậu phương tiếp tục sự nghiệp cầm bút. Ông tham gia Ban Chấp hành, Ủy viên Thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam nhiều khóa và làm Tổng Biên tập nhật báo Hải Phòng nhiều năm. Ông là Chủ tịch Hội nhà báo địa phương năng động, đổi mới, hết lòng với công việc. Và cho đến hôm nay, khi đã bước qua tuổi bát thập, “lão” nhà báo Cao Kim vẫn say mê trên từng con chữ, trang viết.
Sau khi đọc “Viết trong lửa đạn”, nhà báo, nhà thơ - PGS, TS Nguyễn Hồng Vinh, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhận xét: “Cao Kim xứng danh nhà báo - chiến sĩ”. Nguyễn Hồng Vinh cảm hứng tặng đồng nghiệp Cao Kim mấy vần thơ:
“Cây bút và cây súng
Thời trẻ trung ngày nào
Vàm Cỏ Đông bèo nổi
Rừng Tây Ninh bom gào
…...
Kim Toàn vẫn vẹn toàn
Trở về thành phố Cảng
Trong ắp đầy tình bạn
Trong thủy chung gia đình
Và “nhả tơ” đều đặn …”
Kỷ niệm 95 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, “Viết trong lửa đạn” cho chúng ta thêm những bài học quý về một nhà báo - chiến sĩ; về một CAO KIM - KIM TOÀN tận tâm, cháy hết mình với nghề nghiệp, với mọi công việc được giao phó và gánh vác./.
(Nguyên Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam)
