(HPĐT)- Trong tương quan so sánh với các vùng biển đảo Việt Nam, Cát Bà - quần đảo xinh đẹp và thơ mộng thuộc huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng là một trong những địa chỉ du lịch thú vị nhất dải đất hình chữ S. Cát Bà là nơi duy nhất ở Việt Nam hội tụ bốn danh hiệu quốc gia và quốc tế gồm: Vườn Quốc gia Cát Bà, Khu bảo tồn biển, Khu dự trữ sinh quyển thế giới và Di sản thiên nhiên thế giới.
Một góc vịnh Lan Hạ, quần đảo Cát Bà, huyện Cát Hải. Ảnh: Phan Tuấn
Hành trình xác lập các danh hiệu thiên nhiên quốc gia và thế giới
Rất sớm, Vườn quốc gia Cát Bà được thành lập từ ngày 31-3-1986 theo Quyết định số 79/CP của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ), là vườn quốc gia đầu tiên trong cả nước thành lập có đủ cả hệ sinh thái rừng và biển. Có quần đảo nào ở Việt Nam có những ngọn núi mọc giữa biển đẹp như mộng như ở vịnh Lan Hạ, lại có cả những cánh rừng nhiệt đới và những hồ nước đầy ếch nhái trên núi mà người ta phải gọi là Ao Ếch như ở Cát Bà. Đặc biệt, có quần đảo nào ở Việt Nam lại sở hữu loài linh trưởng quý hiếm của cả thế giới là loài voọc Cát Bà. Không chỉ quý hiếm khi là một trong 25 loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới, voọc đầu trắng Cát Bà (Trachypithecus francoisi polyocephalus) còn được cho là loài linh trưởng hiếm hoi bậc nhất ở châu Á.
Năm 2004, Vườn quốc gia Cát Bà nằm trong quần đảo Cát Bà đã được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới với các hệ sinh thái biển - đảo nhiệt đới, cận nhiệt đới điển hình của châu Á. Khu vực này được coi như tấm thảm xanh khổng lồ chứa đựng nhiều bí ẩn của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, đây là nơi cư ngụ của 43 loài rong biển, 147 loài san hô, 195 loài cá có lợi ích kinh tế cao như cá trăng, cá hồng, cá ngừ và một số loài sinh vật biển khác. Chính vì vậy, công tác bảo tồn đa dạng sinh học với sự giúp đỡ từ bạn bè quốc tế như Pháp, Hà Lan, Australia… vẫn đang được triển khai tích cực.
Từ năm 2013, Thành phố Hải Phòng đã đề xuất Tổ chức Giáo dục Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) công nhận Cát Bà là di sản thiên nhiên thế giới về đa dạng sinh học. Tuy nhiên, sinh quyển ở Cát Bà hội tụ đầy đủ cả tính chất của rừng nhiệt đới trên các núi đảo đá vôi, cả tính chất của rừng ngập mặn, các rạn san hô, các thảm rong cỏ biển, các dạng tùng, áng (hồ nước mặn giữa núi) và đặc biệt là hệ thống chằng chịt các hang động, trong đó có những hang động được phát hiện cách đây chưa lâu. Chính vì vậy, việc vịnh Hạ Long và quần đảo Cát Bà với kết nối liên hoàn, cùng có chung giá trị về địa mạo địa chất cũng như về đa dạng sinh học theo các tiêu chí thứ 7, 8 và 10 trong 10 tiêu chí của UNESSCO, cùng nhau trở thành Di sản thiên nhiên thế giới vào tháng 9- 2023, tạo ra một vùng di sản rộng lớn và cơ hội bảo tồn, phát triển lớn hơn cho những giá trị của khu vực này.
Bức tranh kinh tế mở ra biển Đông
Có thể nói, các sản phẩm du lịch tại Cát Bà hiện đã có sự đầu tư đa dạng và phong phú hơn. Với tour khám phá làng cổ Việt Hải, du khách sẽ cảm nhận được không gian và cảnh hữu tình của làng quê nông thôn miền bắc giữa biển khơi, nơi người dân địa phương vẫn giữ được nếp sinh hoạt, lao động, sản xuất và bản sắc văn hóa riêng, mang đậm nét truyền thống của vùng đồng bằng Duyên hải Bắc bộ. Những kỳ nghỉ lễ, lượng du khách tham quan vịnh Lan Hạ thường tăng đột biến. Để chuẩn bị cho mùa du lịch cao điểm, huyện Cát Hải cũng tổ chức các lớp huấn luyện, sơ cấp cứu ban đầu cho người lao động làm việc trong lĩnh vực du lịch trên địa bàn huyện, đồng thời, tuyên truyền đến các tổ chức, doanh nghiệp và khách du lịch nâng cao ý thức chấp hành quy định 2K khi tham gia các hoạt động tập trung đông người. Tại Bến Bèo, nơi đưa khách tham quan vịnh Lan Hạ, Ban Quản lý các vịnh thuộc quần đảo Cát Bà đưa vào sử dụng hệ thống bán vé tự động tích hợp với cửa kiểm soát tự động, du khách không còn phải chờ đợi lâu khi mua vé, thủ tục nhanh gọn dễ dàng. Việc áp dụng hệ thống này đã giúp giải quyết tình trạng du khách tập trung vào giờ cao điểm, tránh tình trạng chen lấn xô đẩy, gây mất trật tự khu vực cổng kiểm soát vé.
Đến nay, đã có rất nhiều loại hình du lịch sinh thái phát triển phong phú đem lại cho du khách nhiều lựa chọn như là: du lịch sinh thái rừng, tìm hiểu hệ động thực vật rừng nguyên sinh với các loài linh trưởng đặc hữu hoặc tìm hiểu một số loài côn trùng, bò sát và một số loài thú ăn đêm; khám phá hệ sinh thái vịnh, tùng, áng tại vịnh Lan Hạ, động Trung Trang, động Thiên Long kết hợp lặn ngắm xem san hô, câu cá, tắm biển, leo núi; du lịch cộng đồng, trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương và ngư dân trên biển; du lịch tình nguyện. UBND huyện Cát Hải và các cơ quan ban ngành liên quan như Vườn quốc gia, bộ đội, công an, biên phòng và chính quyền các xã vùng đệm của Vườn ký kết quy chế quản lý bảo vệ tài nguyên rừng, biển, phòng, chống cháy rừng, quản lý các hoạt động du lịch, phối hợp với Ban quản lý vịnh Hạ Long xây dựng, ký kết và tổ chức thực hiện quy chế phối hợp tuần tra, tuyên truyền bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học giữa hai khu vực; quy chế hợp tác về phát triển du lịch gắn với bảo tồn đa dạng sinh học giữa các Vườn quốc gia Cát Bà - vịnh Hạ Long - Vườn quốc gia Bái Tử Long.
Mới đây, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định 436/QĐ-TTg phê duyệt điều chỉnh cục bộ khu vực đảo Cát Hải và Cát Bà trong đồ án quy hoạch chung xây dựng thành phố Hải Phòng với phương châm: “Phải bảo đảm các vấn đề về quốc phòng, an ninh; không làm ảnh hưởng đến quy hoạch cảng biển, an toàn an ninh hàng hải khu vực; rà soát, đánh giá tác động toàn diện các quy hoạch, dự án có liên quan và đưa ra các giải pháp khả thi, bền vững về bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ thiên nhiên và đa dạng sinh học, bảo vệ các di sản văn hóa lịch sử, ứng phó với biến đổi khí hậu nước biển dâng…, tránh các tác động xấu đến vấn đề an sinh xã hội và môi trường”. Trong bối cảnh vừa khai thác và phát triển, vừa bảo tồn Cát Bà dưới góc độ một di sản thế giới, việc tiếp tục xây dựng các nhà hàng khách sạn, mở rộng hơn đường xuyên Vườn quốc gia, thêm điểm vui chơi trên đảo, nâng cấp khu neo đậu Bến Bèo, gia tăng mật độ khách du lịch... mà không ảnh hưởng đến môi trường và di sản cũng là bài toán thật khó.
Đến Cát Bà dịp Xuân này, mọi người sẽ cực kỳ ấn tượng với con đường 356 dài 17 km phẳng lỳ nối từ bến phà Phù Long đến thị trấn Cát Bà. Đây có thể là một trong những con đường ven biển đẹp nhất Việt Nam, một bên núi thắm hoa gạo, một bên đường hoa giấy đỏ hồng, và dưới chân là biển xanh sóng vỗ. Thị trấn Cát Bà đã trở thành một khu du lịch hiện đại với một quảng trường rộng nhiều cây xanh và nhiều tổ hợp khách sạn nghỉ dưỡng đẳng cấp. Mong rằng trên đảo Ngọc xinh đẹp này sẽ giữ được mãi vẻ hoang sơ ở Việt Hải, Gia Luận, mong những chú voọc đầu trắng sẽ mãi bình yên ở Giỏ Cùng và những đoạn đường đẹp như mơ của Vườn quốc gia sẽ còn mãi mãi./.
Nhà báo Lưu Quang Phổ
