Ít ai biết phía sau logo quen thuộc của gốm Chu Đậu lại ẩn chứa câu chuyện văn hóa sâu sắc.
Logo gốm Chu Đậu gây ấn tượng bởi sự mềm mại, cân đối và đậm chất truyền thống, được cách điệu từ hình ảnh bình hoa lam và tỳ bà, còn gọi là cặp bình phu thê.
Cặp bình này là biểu tượng đặc trưng của gốm Chu Đậu cổ từ thế kỷ 14 - 15. Hai chiếc bình mang dáng vẻ khác nhau nhưng hòa quyện thành một chỉnh thể hài hòa, gợi triết lý âm dương trong văn hóa phương Đông.
Bình hoa lam có dáng tròn đầy, khỏe khoắn, tượng trưng cho trời, cho người đàn ông trụ cột gia đình. Trong khi đó, bình tỳ bà thon mềm, uyển chuyển như hình dáng một nhạc cụ, đại diện cho người phụ nữ dịu dàng, đảm đang. Khi đặt cạnh nhau, hai chiếc bình tạo nên hình ảnh viên mãn, tượng trưng cho hạnh phúc gia đình.
Từ ý nghĩa này, các nhà thiết kế đã cách điệu cặp bình thành logo Gốm Chu Đậu, vừa bảo đảm tính nhận diện, vừa giữ được chiều sâu văn hóa.
Câu chuyện về cặp bình này gắn với hành trình phục hưng của cả một dòng gốm. Ngay từ thế kỷ 15, các sản phẩm gốm Chu Đậu, trong đó có bình hoa lam và bình tỳ bà đã theo những chuyến tàu buôn vươn ra thế giới, trở thành mặt hàng quan trọng trên các tuyến hàng hải quốc tế.
Dấu mốc đặc biệt trong hành trình tìm lại nguồn cội là chiếc bình hoa lam cổ hiện lưu giữ tại Bảo tàng Topkapi Saray (Thổ Nhĩ Kỳ). Trên thân bình có khắc 13 chữ Hán: “Thái Hòa bát niên Nam Sách Châu tượng nhân Bùi Thị Hý bút”. Dòng chữ này giúp các nhà nghiên cứu xác định rõ xuất xứ, góp phần quan trọng phục hồi làng gốm Chu Đậu sau nhiều thế kỷ thất truyền.
Phiên bản cổ sản xuất năm 1450 hiện là một trong 4 quốc bảo của Thổ Nhĩ Kỳ, được mua bảo hiểm hàng triệu đô la Mỹ và lưu giữ trang trọng tại Bảo tàng hoàng gia Topkapi Saray, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ.
Cùng với đó, một chiếc bình tỳ bà cổ được phát hiện từ con tàu đắm ngoài khơi Cù Lao Chàm, cho thấy dấu tích rõ nét của hoạt động xuất khẩu gốm Chu Đậu trong quá khứ. Tại một phiên đấu giá ở Mỹ, hiện vật này từng được trả giá tới 521.000 USD, khẳng định giá trị đặc biệt của dòng gốm Chu Đậu cổ trên thị trường quốc tế.
Tiếp nối tinh hoa ấy, ngày nay bình hoa lam và bình tỳ bà đã được phục dựng tại quê hương Chu Đậu (xã Thái Tân, thành phố Hải Phòng), không chỉ là sản phẩm thủ công mỹ nghệ mà còn là sự hồi sinh của một dòng gốm cổ từng vang danh thế giới.
Ông Nguyễn Huy Kiên, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Gốm Chu Đậu cho biết: “Cặp bình hoa lam - tỳ bà là tinh hoa tiêu biểu nhất của gốm Chu Đậu. Khi đưa vào logo, chúng tôi muốn kể câu chuyện về gia đình, sự hài hòa và bản sắc Việt”.
Theo ông Kiên, trong quá trình phục dựng, doanh nghiệp nghiên cứu kỹ từng họa tiết, từng lớp men để giữ được hồn cốt sản phẩm cổ. Vì vậy, các sản phẩm hiện nay vẫn giữ được vẻ đẹp đặc trưng với men trắng ngà, họa tiết lam và bố cục chặt chẽ.
Đi sâu vào từng chiếc bình, mỗi chi tiết đều mang một lớp nghĩa văn hóa riêng.
Với bình hoa lam, điểm nhấn là họa tiết hoa cúc đại đóa biểu tượng của sự chính trực, bền bỉ. Thân bình chắc khỏe như hình ảnh người đàn ông quang minh, chính đại. Những họa tiết hoa dây xen kẽ gợi liên tưởng đến sự đồng hành của người phụ nữ phía sau.
Còn bình tỳ bà là một bức tranh thu nhỏ về đời sống và triết lý Á Đông. Thân bình thường vẽ cảnh bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông, tượng trưng cho vòng tuần hoàn thời gian, đồng thời gắn với tứ đức Công - Dung - Ngôn - Hạnh của người phụ nữ Việt.
Phần cổ bình với hình ảnh lá lúa, lá chuối gợi nhắc đến nền văn minh lúa nước. Họa tiết lông chim Lạc Việt mang ý nghĩa về cội nguồn dân tộc, khát vọng độc lập, tự do. Phần chân bình với cánh sen cách điệu thể hiện tín ngưỡng và đời sống tâm linh của người Việt.
.png)
Chị Nguyễn Thị Nhung, nghệ nhân tại Tổ vẽ hoa, Công ty CP Gốm Chu Đậu chia sẻ: “Mỗi nét vẽ trên bình đều được làm thủ công, nên phải tỉ mỉ, trau chuốt. Có những chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng, vì chứa đựng câu chuyện văn hóa phía sau”. Ngày nay, cặp bình hoa lam - tỳ bà thường được chọn làm quà tặng trong các dịp quan trọng, từ sự kiện ngoại giao đến quà tặng doanh nghiệp. Ý nghĩa về sự hòa hợp, viên mãn khiến cặp bình trở thành món quà mang thông điệp tốt đẹp, dễ được đón nhận. Bên cạnh phiên bản truyền thống, Gốm Chu Đậu còn phát triển các dòng sản phẩm mới như bình vẽ vàng kim, kết hợp giữa kỹ thuật cổ và yếu tố hiện đại. Những sản phẩm này vừa giữ giá trị văn hóa, vừa phù hợp thị hiếu đương đại.
Ông Nguyễn Huy Kiên cho biết: “Chúng tôi xác định muốn phát triển bền vững phải dựa trên nền tảng truyền thống. Logo không chỉ là nhận diện thương hiệu mà còn là cam kết giữ gìn giá trị cốt lõi của gốm Chu Đậu”.
Việc lồng ghép yếu tố truyền thống giúp thương hiệu có chiều sâu và tạo khác biệt. Từ một cặp bình cổ, qua hàng trăm năm thăng trầm, nay đã trở thành biểu tượng đại diện cho cả một dòng gốm. Và đằng sau logo tưởng chừng đơn giản ấy là cả một lớp trầm tích văn hóa.
