(HPĐT)- Ngày 15-4-1968, Trung đoàn Yên Tử thuộc Bộ tư lệnh Quân khu Ba, hầu hết là con em thành phố Hải Phòng, trên đường hành quân vào Nam chiến đấu, bị máy bay Mỹ oanh tạc vào đội hình và 53 chiến sĩ đã anh dũng hy sinh ngay trên Cầu Nhe ở xã Vĩnh Lộc (nay là xã Khánh Vĩnh Yên) huyện Can Lộc. Cầu bắc qua sông Nhe, được đổ bằng bê tông cốt thép từ thời Pháp thuộc, qua nhiều trận bom đánh sập nay chỉ còn một nhịp đổ gảy bên sông như một chứng tích bi tráng của chiến tranh. Tuyến đường này là một nhánh của quốc lộ 15 A, nằm trên đoạn đầu của đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại.
Bức phù điêu phía sau khu mộ trong khuôn viên khu tưởng niệm.
Tuổi thơ chúng tôi chứng kiến nhiều đơn vị bộ đội hành quân ra trận qua quê hương. Những chiến sĩ vừa rời thao trường ánh mắt sục sôi ý chí căm thù giặc Mỹ xâm lược, ánh sao lấp lánh trên mũ, vai mang nặng ba lô và khoác trên mình những khẩu súng xanh ánh thép. Nhiều các bà mẹ đứng dọc hai bên đường, tiễn các anh bằng nước chè xanh, khoai sắn, chuối, hoa quả và dòng nước mắt rưng rưng, mong các con chân cứng đá mềm, qua bom rơi đạn lạc...
Những bộ đồ Tô Châu mới mặc ướt sũng mồ hôi, vàng bụi đỏ ba zan. Nhiều người trong số họ vừa rời ghế nhà trường, có người vừa về phép tranh thủ cưới vợ vài đêm chưa ấm dằm, nhiều chiến sĩ tuổi mới tròn 18 tuổi... đã viết đơn tình nguyện bằng máu hăng hái xung phong ra trận...
Và Trung đoàn Yên Tử, những người con đất Cảng của thành phố Hoa Phượng Đỏ, trên đường dài hành quân đã gặp trận bom tại Cầu Nhe. Bom Mỹ trùm lên đội hình và 53 chiến sĩ đã anh dũng hy sinh, máu xương hoà quyện vào sông nước dòng Linh Giang trong niềm tiếc thương vô tận...
Cán bộ và nhân dân Vĩnh Lộc vượt qua các trận bom huỷ diệt mấy ngày sau, đào bới kiếm tìm, lặn từng đoạn sông tìm lại từng phần thi thể các anh... Nước mắt bà con khóc các anh, hương khói tang tóc bao trùm làng quê nhỏ bé...
...35 năm sau, vào tháng 8-2023, được sự đồng ý của UBND tỉnh Hà Tĩnh, huyện Can Lộc huy động 400 dân quân các xã trong vùng tiến hành cuộc quy tập quy mô lớn trên toàn bộ khu vực Cầu Nhe. Từng mét vuông đất được lật tìm. Sau gần một tuần lễ, 27 phần hài cốt và di vật liệt sĩ được tìm thấy. Một lễ truy điệu thấm đẫm nước mắt các bà mẹ Vĩnh Lộc được tổ chức trọng thể. Các anh được đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Can Lộc dưới chân Hồng Lĩnh.
Di tích lịch sử Cầu Nhe tại xã Khánh Vĩnh Yên, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.
Năm 2005, được sự giúp đỡ của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nhà bia tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh tại cầu Nhe được dựng lên bên mố phía Nam Cầu Nhe.
Điều đáng trân trọng là, kể từ khi biết chiến tích Cầu Nhe và sự hy sinh anh dũng của những người con đất Cảng, các thế hệ lãnh đạo, nhân dân, các doanh nghiệp của thành phố Hải Phòng thường xuyên về đây dâng hương tưởng niệm linh hồn các liệt sĩ quê nhà và công đức để xây dựng, tôn tạo khu di tích ngày càng tôn nghiêm sâu nặng nghĩa tình hai quê.
Sau đợt di dời 27 phần mộ các liệt sĩ trở lại Cầu Nhe an táng trên chính mảnh đất các anh ngã xuống năm xưa, thành phố Hải Phòng huy động nguồn quỹ “Đền ơn đáp nghĩa” và sự công đức đóng góp của các doanh nghiệp đầu tư gần 8 tỷ đồng tôn tạo nhà bia, xây dựng đền thờ và các hạng mục như nhà soạn lễ, cổng, hàng rào và sân vườn cây cảnh... Nghĩa cử cao đẹp ấy càng tô thắm thêm truyền thống cách mạng, nghĩa tình của quê hương Hải Phòng.
Về thăm vùng đất Cầu Nhe anh hùng hôm nay, lúa đồng đang xanh thì con gái, không còn tìm thấy dấu vết hố bom xưa. Làng xóm trở mình mạnh mẽ trong bức tranh nông thôn mới, giàu đẹp ấm no. Di tích Cầu Nhe đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh. Và mố Cầu Nhe nghiêng bên sông như một chứng tích thời đạn bom, đang ngày đêm thì thầm nghe dòng nước chảy về xuôi, như âm vang khúc quân hành của những điệp trùng những đoàn quân oai hùng ra trận.
Kỷ niệm 55 năm Ngày hy sinh của các chiến sĩ quê hương Hải Phòng (15-4-1968 - 15-4-2023), những ngày này, cờ chiến thắng đỏ rực bên Cầu Nhe, ngỡ như muôn cánh phượng hồng đang nở, thắp lửa thiêng tưởng nhớ linh hồn liệt sĩ, sâu nặng muôn đời trong nghĩa Đảng, tình dân./.
BÙI ĐỨC HẠNH
