Kỳ 1: Linh hoạt gỡ vướng, cải thiện nhà ở người có công
Từ sự hỗ trợ của trung ương và thành phố, thương binh Trần Đức Đĩnh, thôn Xuyên Đông, xã Đại Bản, huyện An Dương huy động thêm kinh phí xây dựng ngôi nhà khang trang, chắc chắn. Ảnh: Trung Kiên
Bằng việc tạm ứng trước 80% kinh phí mà không chờ trung ương cấp, tính đến cuối năm 2018, thành phố Hải Phòng thực hiện hỗ trợ kinh phí xây dựng mới và sửa chữa xong hơn 10.700 nhà ở của NCC theo Quyết định 22 của Thủ tướng Chính phủ. Cuối năm 2018, HĐND thành phố ra Nghị quyết 32 hỗ trợ thêm vật liệu xây dựng là xi măng, gạch cho các hộ NCC xây, sửa nhà thực hiện từ năm 2019. Với 2 lần linh hoạt, sáng tạo ứng kinh phí và vật liệu hỗ trợ, toàn thành phố có hơn 1 vạn hộ NCC được cải thiện điều kiện nhà ở.
Không chờ đợi trung ương cấp kinh phí
Sau hơn 40 năm đất nước thống nhất, Đảng, Chính phủ có nhiều chính sách quan tâm, hỗ trợ gia đình NCC cải thiện điều kiện ăn ở. Tuy nhiên, kinh phí hỗ trợ còn hạn chế; số người hằng năm được hỗ trợ cũng hết sức khiêm tốn. Hàng vạn gia đình NCC ở Hải Phòng vẫn phải sống trong những ngôi nhà xuống cấp với nỗi lo canh cánh khi bão gió. Ngày 26-4-2013, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định (QĐ) số 22 về việc hỗ trợ NCC có khó khăn về nhà ở xây, sửa nhà với mức 40 triệu đồng/hộ xây dựng nhà mới, 20 triệu đồng/hộ sửa chữa nhà cũ, trong đó ngân sách trung ương chi 80%, ngân sách thành phố chi 20%. Đây là mức hỗ trợ của nhà nước cao nhất từ trước đến nay về xây, sửa nhà ở NCC. Theo đề án phê duyệt của UBND thành phố Hải Phòng năm 2013-2014, có 4.876 hộ thuộc diện hỗ trợ kinh phí xây, sửa nhà. Việc hỗ trợ triển khai ngay trong năm 2013, tuy nhiên mỗi năm, số hộ NCC được hỗ trợ kinh phí rất ít, chỉ vài trăm hộ. Tiến độ thực hiện chậm do một phần nguyên nhân số NCC trên toàn quốc thuộc diện được hỗ trợ quá lớn, ngân sách trung ương không đáp ứng được ngay, phải cấp trải ra trong nhiều năm.
Sau gần 4 năm thực hiện Quyết định 22, đến giữa năm 2016, số hộ NCC được cấp kinh phí xây, sửa nhà tại Hải Phòng mới đạt 16,5% kế hoạch theo đề án phê duyệt. Quá trình thực hiện phát sinh nhiều vướng mắc, nhiều hộ phải đi vay nợ sửa chữa, xây mới nhà ở. Nhiều trường hợp nhà xây, sửa xong từ năm 2014, 2015, sau khi hoàn thành, thì NCC qua đời, gia đình đề nghị hỗ trợ nhưng cũng chưa có hướng dẫn thực hiện. Một số hộ NCC không có nhu cầu làm nhà nữa, không đủ điều kiện được hưởng chính sách hoặc chuyển đi nơi khác. Nhiều trường hợp đăng ký sửa nhà, nhưng khi làm do nhà quá xuống cấp, nếu tháo dỡ có thể sụp đổ nên không thể sửa được, phải chuyển sang xây mới. Ngược lại, có trường hợp đăng ký xây mới nhưng không đủ điều kiện, không có tiền đối ứng, đề nghị chuyển sang sửa chữa. Năm 2016, thành phố thực hiện rà soát nhu cầu xây, sửa nhà ở NCC, phê duyệt thêm hơn 7.000 trường hợp thuộc diện được hỗ trợ.
Trước việc chậm trễ về hỗ trợ kinh phí NCC xây, sửa nhà theo QĐ 22 năm 2016, HĐND thành phố tổ chức giám sát chuyên đề về chương trình này. Từ kết quả khảo sát, để đáp ứng kịp thời nhu cầu, nguyện vọng của NCC, lãnh đạo thành phố quyết định tạm dùng ngân sách thành phố cấp toàn bộ kinh phí hỗ trợ cho những hộ đã được phê duyệt, bao gồm cả 80% kinh phí của trung ương, tổng cộng khoảng hơn 100 tỷ đồng. UBND thành phố quyết liệt chỉ đạo Sở Tài chính cân đối thu chi, sử dụng nhiều nguồn lực, hoàn thiện các thủ tục tạm dùng ngân sách chi cho phần hỗ trợ 80% kinh phí từ trung ương (khi nào trung ương cấp ngân sách sẽ hoàn lại). Sở Xây dựng, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội phối hợp chặt chẽ trong rà soát đối tượng hưởng thụ, làm thủ tục thanh, quyết toán. Nhờ vậy, hàng vạn hộ NCC được giải ngân kinh phí xây, sửa nhà. Tại cuộc làm việc với thành phố Hải Phòng về công tác chăm sóc NCC giữa tháng 2-2017, Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung đánh giá cao cách làm sáng tạo của thành phố Hải Phòng và ghi nhận đây là quyết định táo bạo, linh hoạt trong chăm sóc NCC tốt hơn, bảo đảm an sinh xã hội. Hết năm 2018, thành phố giải ngân xong kinh phí hỗ trợ hơn 10.700 hộ NCC xây, sửa nhà, về đích trước 3 năm theo tiến độ kế hoạch ban đầu của trung ương.
Tiếp tục mở rộng hỗ trợ
Tuy nhiên, toàn thành phố còn rất nhiều hộ NCC có nhu cầu xây sửa, cải thiện điều kiện nhà ở. Từ thực tế đó, thành phố cho phép các địa phương tiếp tục rà soát, thống kê, lập danh sách các gia đình NCC có nhu cầu xây mới, sửa chữa nhà ở đến hết tháng 5-2018 để thành phố có cơ chế hỗ trợ tốt hơn. Cuối năm 2018, UBND thành phố tiếp tục có quyết định phê duyệt kinh phí hỗ trợ xây, sửa nhà 5.221 hộ NCC. Lần này, ngoài hỗ trợ theo định mức bằng Quyết định 22 của Chính phủ, thành phố còn hỗ trợ thêm xi măng, gạch cho các gia đình NCC xây dựng nhà từ năm 2019, theo Nghị quyết 32 được HĐND thành phố khóa 15 thông qua tại kỳ họp thứ 8 đầu tháng 12-2018 “Quy định cơ chế, chính sách hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở đối với gia đình NCC với cách mạng có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở trên địa bàn thành phố Hải Phòng”. Theo đó, mỗi nhà xây mới hỗ trợ 5,9 tấn xi măng cùng hơn 1,4 vạn viên gạch chỉ; nhà sửa chữa được hỗ trợ 50% lượng vật liệu so với gạch nhà xây mới. Trên cơ sở thực tế việc xây, sửa nhà của NCC và mức độ biến động của giá cả thị trường, vật liệu, công xây dựng, Nghị quyết quy định việc thực hiện không giới hạn thời hạn xây, sửa nhà, số lượng NCC được hỗ trợ. Chỉ tính riêng với hơn 5200 hộ được hỗ trợ theo quyết định của UBND thành phố cuối năm 2018, Hải Phòng chi từ ngân sách gần 200 tỷ đồng. Đây là số tiền không nhỏ, nhưng với quyết tâm cao, các cấp, ngành, địa phương nỗ lực triển khai thực hiện. 6 tháng đầu năm 2019, toàn thành phố có thêm hàng trăm ngôi nhà mới của NCC được xây dựng từ sự hỗ trợ “riêng có” này của Hải Phòng. Đây thực sự là chủ trương đúng, trúng, kịp thời, hợp lòng dân, được NCC đón đợi./.
Kỳ 2: Nỗ lực giải quyết, không để tồn đọng hồ sơ
Trong 2 năm 2016-2017, từ sự chỉ đạo quyết liệt của thành phố, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội phối hợp với cơ quan, đơn vị liên quan cơ bản giám định xong hơn 6.000 hồ sơ đề nghị công nhận nhiễm chất độc hóa học tồn đọng qua nhiều năm. Đến năm 2018, tại Sở Lao động-Thương binh và Xã hội không còn hồ sơ đủ điều kiện chưa được giám định. Năm 2018 cũng ghi nhận công tác giải quyết tồn đọng hồ sơ trong việc công nhận các trường hợp liệt sĩ hy sinh của thành phố đạt được kết quả tốt. Mới đây nhất, nhân dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27-7-2019), Thủ tướng Chính phủ quyết định tặng Bằng Tổ quốc ghi công 468 liệt sĩ, trong đó có 20 trường hợp liệt sĩ của Hải Phòng.
Khơi thông việc giám định hồ sơ đề nghị công nhận người nhiễm chất độc hóa học
Trải qua các cuộc kháng chiến trường kỳ giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và bảo vệ Tổ quốc, Hải Phòng có gần 48.000 người thuộc diện chính sách được công nhận. Tuy nhiên, vẫn có nhiều người đang được tiếp tục hoàn thiện hồ sơ chờ xem xét, giải quyết. Với nỗ lực cao nhất, các cơ quan chức năng Hải Phòng phối hợp chặt chẽ các bộ, ngành Trung ương, phấn đấu giải quyết chế độ chính sách kịp thời.
Số liệu thống kê từ Hội Nạn nhân da cam/đi-ô-xin Hải Phòng cho thấy, thành phố có hơn 17 nghìn người tham gia hoạt động kháng chiến và con đẻ, cháu nội, cháu ngoại bị phơi nhiễm, di nhiễm, nghi nhiễm chất độc hóa học. Hiện có hơn 7 nghìn người là nạn nhân thế hệ thứ nhất (cha, mẹ) và thứ 2 (con) được hưởng trợ cấp, phụ cấp hằng tháng của Nhà nước.
Trước đây, việc giám định hồ sơ nghi nhiễm chất độc hóa học mất nhiều thời gian do thủ tục phức tạp, phải chờ đợi. Từ năm 2017, UBND thành phố chỉ đạo quyết liệt, tháo gỡ các vướng mắc, “khơi thông” nhanh nhất việc giám định hồ sơ. Theo đó, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội phối hợp với Sở Y tế, các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ giám định, hồ sơ đủ điều kiện được giám định từng đợt theo tuần, thậm chí vài lần trong 1 tuần, bảo đảm thời gian, quyền lợi của người được hưởng nếu đủ điều kiện.
Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin Hải Phòng Nguyễn Hữu Ý cho biết: “Nạn nhân bị nhiễm chất độc da cam là người “khổ nhất trong những người khổ” do chịu ảnh hưởng hậu quả chiến tranh. Bởi bản thân họ chịu hậu quả đã đành, nhưng còn để lại di chứng cho cả các thế hệ sau. Thấu hiểu điều này, thành phố, các cấp, ngành, địa phương luôn quan tâm đến các nạn nhân, giúp họ vơi bớt nỗi đau trong cuộc sống. Ngoài chương trình hỗ trợ xây, sửa nhà, tặng quà các dịp lễ, Tết, Hội Nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin Hải Phòng, các tổ chức thiện nguyện, nhà hảo tâm quyên góp kinh phí giúp nạn nhân khám chữa bệnh, học nghề, tặng xe lăn, xe đạp, tặng quà, sửa nhà…trị giá hàng trăm tỷ đồng.
Quyết tâm cao xác minh hồ sơ công nhận liệt sĩ
Một trong những việc “khó” trong giải quyết chế độ chính sách là hoàn thành thủ tục công nhận liệt sĩ, nhất là những người hy sinh cách đây đã lâu. Năm 2018, công tác giải quyết tồn đọng đối với các trường hợp liệt sĩ hy sinh của thành phố đạt được kết quả tốt với 42 hồ sơ, mang lại niềm tự hào cho dòng tộc, quê hương, giải tỏa bức xúc của gia đình liệt sĩ. Trưởng Phòng Người có công, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Thu Huyền thông tin: “Những liệt sĩ của Hải Phòng được công nhận năm 2018 phần lớn đã hy sinh cách đây 60-70 năm, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Việc lập hồ sơ kéo dài gần 10 năm, qua nhiều lần thay đổi quy định, phải bổ sung nhiều lần, có lúc tưởng chừng không thể hoàn thiện”.
Để giải quyết những trường hợp hồ sơ còn thiếu, gặp nhiều khó khăn, cán bộ ngành Lao động-Thương binh và Xã hội, các địa phương phải có sự tận tâm và trách nhiệm rất lớn. Chẳng hạn việc tìm nhân chứng từng sống, hoạt động cùng thời với liệt sĩ. Nhiều nhân chứng tuổi cao, trí nhớ giảm sút, cán bộ làm nhiệm vụ xác minh phải trò chuyện, không bỏ qua từng chi tiết sự việc, dù có một chút manh mối cũng cố gắng đến tận nơi tìm hiểu, xác minh mời các nhân chứng làm chứng cho sự hy sinh của các liệt sĩ. Các địa phương tổ chức hội nghị lấy ý kiến nhân chứng, công khai hồ sơ để nhân dân biết. Quy trình lập hồ sơ hết sức chặt chẽ từ cấp cơ sở, qua nhiều lần niêm yết, công khai, ra văn bản, lập biên bản, họp hội đồng, ban chỉ đạo người có công các cấp mới trình hồ sơ lên cấp có thẩm quyền xem xét
Tất cả các gia đình khi có cha, ông được công nhận liệt sĩ đều xúc động, tự hào, mừng vui. Các địa phương như quận Đồ Sơn, xã Đại Bản (huyện An Dương) nơi có nhiều liệt sĩ được công nhận nhất năm 2018 tổ chức trọng thể lễ truy tặng, trao bằng Tổ quốc ghi công tới các gia đình. Hiện, vẫn có các trường hợp hồ sơ đề nghị công nhận liệt sĩ trên địa bàn thành phố. Sở Lao động-thương binh và Xã hội, các địa phương đang tiếp tục củng cố hồ sơ, trình cấp có thẩm quyền xem xét, bảo đảm quyền lợi đối với những trường hợp đủ điều kiện, thiết thực tri ân, đền ơn đáp nghĩa những người có công với nước.
Kỳ 3: Thiết thực tri ân, đền ơn đáp nghĩa
Thành phố Hải Phòng giành sự quan tâm đặc biệt đối với người có công với cách mạng (NCC), các gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh… Mỗi dịp kỷ niệm Ngày Thương binh – Liệt sĩ, lễ, Tết các cấp, ngành, địa phương, đơn vị… tổ chức nhiều hoạt động thiết thực “đền ơn đáp nghĩa”, động viên vật chất và tinh thần đối với NCC.
Dành hàng trăm tỷ đồng tri ân người có công
Dịp 27-7 năm nay, Hải Phòng tiếp tục giành sự quan tâm vượt bậc, đột phá đối với NCC với cách mạng. Thành phố dành hơn 167 tỷ đồng tặng quà hơn 47 nghìn NCC, gia đình chính sách mỗi suất quà trị giá 3,5 triệu đồng (gồm 3,3 triệu đồng tiền mặt và 200 nghìn đồng tiền quà). Đây là mức tiền và quà tặng cao nhất từ trước đến nay, gấp hơn 3 lần năm 2016, hơn 1,5 lần năm 2017 và tăng khoảng 10% so với năm 2018.
Nỗ lực rất lớn của thành phố trong công tác tri ân các gia đình chính sách, NCC được nhân dân ghi nhận. Không chỉ dịp Ngày Thương binh-Liệt sĩ, vào Tết Nguyên đán hằng năm, thành phố cũng dành những phần quà giá trị năm sau cao hơn năm trước tặng gia đình chính sách, NCC. Ông Nguyễn Đức Toản, thương binh ở thôn Ngân Cầu, xã Quyết Tiến (huyện Tiên Lãng) xúc động nói: “Tôi vô cùng cảm động trước sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, thành phố, khi mấy năm nay, năm nào chúng tôi cũng nhận được quà của thành phố với mức năm sau cao hơn năm trước. Năm nay 2 vợ chồng tôi (bà Bùi Thị Bồi vợ ông Toản cũng là thương binh) có 7 triệu đồng và quà của thành phố tặng”.
Trong thực hiện chính sách ưu đãi NCC, Hải Phòng luôn vận dụng linh hoạt, sáng tạo để NCC được thụ hưởng các chính sách tốt nhất, vừa là cách tri ân thiết thực, vừa góp phần bảo đảm an sinh. Không chỉ tặng quà ở mức cao, Hải Phòng còn mở rộng diện đền ơn đáp nghĩa. Chẳng hạn, từ năm 2017, ngoài diện NCC, gia đình chính sách được tặng quà dịp 27-7 theo quy định của Nhà nước, Hải Phòng bổ sung thêm 5 nhóm được tặng quà là: cán bộ lão thành cách mạng; cán bộ tiền khởi nghĩa; Anh hùng Lực lượng vũ trang trong thời kỳ kháng chiến; Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến; người hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày. Đây là sự ghi nhận, thể hiện lòng biết ơn của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố đối với những người đã đóng góp công sức vào các cuộc kháng chiến giành độc lập tự do của dân tộc mà trước đây chưa có điều kiện tri ân.
Ấm lòng người đang sống
Trong sự quan tâm, đền ơn đáp nghĩa các gia đình chính sách, NCC của thành phố Hải Phòng, không thể không nhắc đến việc chăm lo, hương khói nơi yên nghỉ của các anh hùng liệt sĩ. Nghĩa trang liệt sĩ nơi họ nằm được tu sửa, xây dựng ngày một khang trang bằng nguồn kinh phí của trung ương, thành phố, các địa phương và sự chung tay của nhiều doanh nghiệp. Năm 2017, Hải Phòng được phân bổ và đầu tư kinh phí nhiều nhất cho việc xây mới, sửa chữa, tu bổ, nâng cấp các nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm với hơn 30 tỷ đồng. Hằng năm, thành phố đều bố trí kinh phí cho công tác tu sửa, nâng cấp các nghĩa trang liệt sĩ từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng.
Sẽ là thiếu sót nếu không nói đến sự tích cực vào cuộc và quan tâm thiết thực của các doanh nghiệp, địa phương thông qua việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của các gia đình thương binh, liệt sĩ, NCC. Mỗi năm, ngoài kinh phí tặng quà, vào các dịp lễ, Tết các địa phương đều trích ngân sách, vận động các tổ chức, doanh nghiệp, hội, đoàn thể chung tay tri ân. Trung bình dịp Tết và 27-7, NCC được nhận 3-5 lần quà tặng bao gồm quà của Chủ tịch nước, thành phố, quận (huyện), xã (phường), doanh nghiệp. Các địa phương cũng tích cực vận động kinh phí từ nhiều kênh hỗ trợ thêm NCC xây, sửa nhà khang trang. Nhiều doanh nghiệp tặng nhà tình nghĩa, tặng gia đình NCC kinh phí xây dựng nhà ở lên tới hàng trăm triệu đồng. Sự quan tâm, chăm lo của thành phố, của các địa phương, của cộng đồng thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, đồng thời giáo dục các thé hệ trẻ về trách nhiệm tri ân các lớp người đi trước, là nét đẹp nhân văn cần gìn giữ và phát huy
Chủ tịch Hội CCB thành phố Hải Phòng Lưu Xuân Cải chia sẻ: “Sự quan tâm nặng nghĩa, trọn tình, sự ghi nhận và trân trọng của thành phố, của các cấp, ngành khiến NCC thấy có trách nhiệm phải sống tốt hơn, vì sự phát triển chung của địa phương, của thành phố”.
Đồng chí Lê Văn Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hải Phòng nhiều lần nhấn mạnh: “Việc chăm lo, tri ân người có công với cách mạng là việc mà Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố cần làm ngay, không chờ tới khi có điều kiện, bởi người có công với nước qua mỗi năm một giảm đi, năm nào cũng có các cụ tuổi cao sức yếu về với tiên tổ. Sự quan tâm kịp thời của thành phố, có ý nghĩa nhất là khi NCC còn sống”.
Phương Nam
