Chắp cánh cho thú chơi hoa thủy tiên bền lâu

Chuyện về loài hoa quý phái

Thuỷ tiên là một loại hoa đặc biệt không chỉ vì ý nghĩa mà còn bởi hình thức. Từ một củ hoa xù xì, qua sự tỉ mỉ và kiên nhẫn của người chơi mà củ hoa trở nên duyên dáng, mềm mại. Hoa thủy tiên được ví như chén ngọc đĩa ngà, khi nở có mùi hương tinh khiết, quyến rũ và rất cao sang. Một bát hoa thủy tiên đẹp phải có sự kết hợp từ nhiều yếu tố, trong đó có bộ rễ, làn lá đến ngồng hoa và hoa. Rễ hoa phải dài, trắng; làn lá xum xuê, mềm mại; ngồng hoa nhiều tầng tán, đặc biệt một bông hoa đẹp nhìn cánh hoa phải sáng, khi nở nhụy màu vàng.

Ông Đỗ Hữu Tân, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hoa thủy Tiên Hải Phòng cho biết, thủy tiên thực ra chơi dễ mà khó. Dễ thì cứ mặc kệ, chẳng tỉa gọt gì hết, ngày ngày thay nước sạch, củ cuối cùng cũng bật ra mầm xanh, lá lên mướt mát như mạ non đầu mùa, mạnh mẽ khỏe khoắn, và hoa “đến thì phải nở” cũng bung xòe rực rỡ. Nhưng cái khó của thủy tiên là cũng củ ấy, lá ấy, hoa ấy, làm sao gọt, tỉa, ủ ấm, phơi lạnh cho hoa nở đúng cữ. Người có kinh nghiệm mới tìm được mặt nào là mặt trước của củ để lựa thế gọt tạo dáng. Số mầm hoa thường là con số lẻ; 5,7 mầm hoa là chuẩn nhất. Lá cũng phải tỉa trong - ngoài để có dáng mềm mại, cong uốn lượn theo thế của củ và mầm hoa.

Khâu chăm sóc cũng kỳ công không kém, sau khi tỉa xong phải đắp miếng vải bông trắng lên lòng củ để củ hoa không bị đen. Trời lạnh thì thay nước ấm liên tục để thúc. Một bát thủy tiên đẹp thường có đủ cả bộ rễ trắng được nuôi dài mướt mát như thác đổ, lá xanh uốn lượn và những cành hoa cao thấp theo từng tầng khác nhau.

Giữa thời buổi công nghiệp hiện đại, cái gì cũng có sẵn như bây giờ, thì thú chơi hoa thủy tiên như một khoảng lặng, một nốt trầm giữa một bản nhạc sôi động. Người chơi thủy tiên bây giờ già có, trẻ có, nhưng kể cả người trẻ cũng thường tự nhận mình có một chút “già”, một chút hoài niệm, hoài cổ…

Khó nhất của người chơi thủy tiên là khâu gọt, tỉa. Chị Nguyễn Minh Phương, ở ngõ 152 chợ Hàng, phường Lê Chân cho biết: Kỹ thuật dùng dao phải khéo léo, tỉ mỉ, những nhát cắt lượn, lách khéo léo giữa những lớp lá, lớp vỏ, bao hoa… tách lớp vỏ mỏng bên ngoài mà bên trong phải còn nguyên vẹn. Lỡ tay gọt sâu thì vào thịt củ, khiến củ không đủ chất dinh dưỡng nuôi mầm, gãy lá. Thủy tiên sau khi gọt cũng giống như một người vừa bị thương, nếu không chăm chút chữa lành, làm sạch các vết thương, hoa dễ bị hỏng.

Thêm động lực gắn bó người chơi hoa

Khác với nhiều tỉnh, thành phố bạn, có lẽ ở Hải Phòng, người chơi hoa có thể gắn bó với thú chơi này lâu dài bởi họ có cả quá trình chơi hoa gắn với lịch sử truyền thống. Theo nguồn tư liệu của Hội những người bạn yêu hoa Hải Phòng, những năm đầu thế kỷ 20 (khoảng 1920 - 1943), hằng năm, tại đền Nghè - nơi thờ Nữ tướng Lê Chân, những người chơi hoa có thể đem những bát hoa thủy tiên đẹp nhất để đến với Ngày hội hoa thủy tiên, tìm ra bình thủy tiên đẹp nhất dâng lên Nữ tướng Lê Chân vào đúng ngày sinh của bà (ngày 8/2 âm lịch).

Hội thi hoa thuỷ tiên diễn ra bền bỉ, đều đặn ở Hải Phòng suốt hơn 20 năm. Nhưng từ sau Hội thi Xuân Quý Mùi (1943), hội thi hằng năm không được tổ chức như trước nữa. Nguyên do là giống hoa thủy tiên có nguồn gốc ở vùng Hoa Nam (Trung Quốc) không còn đường sang Việt Nam.

Nhưng đến ngày nay, những người chơi hoa lại tiếp tục duy trì phong tục truyền thống xưa, thi hoa thủy tiên trước cửa đền Nghè. Hội thi hoa thủy tiên ngày nay được tổ chức vào những ngày đầu xuân mới, đúng vào dịp lễ hội đền Nghè. Hội thi năm nào cũng được những người chơi hoa náo nức mong chờ.

Hội thi hoa thủy tiên năm 2026 có 60 bình hoa, chậu hoa dự thi. Người dự thi không chỉ có những người yêu hoa thủy tiên trên địa bàn thành phố mà còn từ các tỉnh, thành phố lân cận… Ban Tổ chức lựa chọn 15 bát hoa đẹp nhất để trao giải. 6 tác phẩm đoạt giải cao nhất được dâng vào cung Mẫu; các tác phẩm còn lại được trưng bày tại các ban ở di tích đền Nghè.

Cùng với đó, người chơi hoa thủy tiên ở Hải Phòng sinh hoạt ở 2 Câu lạc bộ Hoa thủy tiên Hải Phòng và Câu lạc bộ Hoa thủy tiên Văn miếu Mao Điền. Mới đây, vào đầu tháng 4/2026, cả 2 câu lạc bộ vừa hợp nhất thành Câu lạc bộ Hoa thủy tiên Hải Phòng. Tham gia câu lạc bộ, những người yêu hoa thủy tiên có cơ hội để trao đổi, chia sẻ thông tin về thú vui chơi hoa, những kinh nghiệm trong việc cắt tỉa hoa…

Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Bùi Thị Nguyệt Nga cho rằng, Câu lạc bộ Hoa thủy tiên Hải Phòng mở ra hướng đi mới trong việc bảo tồn và phát huy thú chơi hoa truyền thống gắn với không gian văn hóa lễ hội. Câu lạc bộ làm phong phú đời sống tinh thần, lan tỏa nét đẹp tao nhã của nghệ thuật chơi hoa thủy tiên, đồng thời quảng bá giá trị di sản tại các lễ hội tiêu biểu của Hải Phòng đến đông đảo công chúng và du khách.