Chất triết lý trong thơ của Nguyễn Đình Minh

Khác với những nhà thơ như Trần Dần, Chế Lan Viên… thuở trước, chất triết lý trong thơ Nguyễn Đình Minh không biểu hiện ở những khái niệm triết học, mà thường ẩn trong những hình ảnh và những ngôn từ thơ. Hình ảnh trong thơ anh đậm đặc và chúng đảm đương nhiệm vụ chuyên chở những ý nghĩa triết lý nhân sinh. Để nói về triết lý thành quả không từ trên trời rơi xuống, tác giả chọn ví dụ về hình ảnh lao động của nhà thơ Đồng Đức Bốn để trở thành “cây lục bát” tài hoa và thành danh: Chắt chiu gom một vốc hạt/ Bòn từ vỉa quặng thời gian/ Chất dầy những đớn đau… Xin từ cánh cò, hạt nước, gió đất, mây trời/Hòa trong rượu nhạt để mới có được những bài thơ “Nở hương thơm của ca dao/ Trĩu nặng cành cây lục bát” (bài Cây lục bát).

Chiêm nghiệm về quá trình lặng thầm “quằn quại sinh sôi”, “tự ném mình vào trong rác” cắm rễ xuống cỗi cằn để tìm chất sống và bất ngờ vươn dậy của cỏ “Chút mầm xanh ngơ ngác/ Nghe dế mèn hát khúc hồng hoang” (bài Đêm rác), tác giả gửi gắm tới người đọc triết lý: Ở đời, biết chia sẻ với những thân phận bất hạnh, biết nhận về mình nỗi gian khó, thì cũng có thể nhận lại từ nơi ấy những niềm vui, niềm hạnh phúc. Thơ Nguyễn Đình Minh đậm chất nghĩ suy, chất triết lý, nhưng anh thể hiện điều cần nói lại rất nhẹ nhàng, có hình, có sắc, có độ sâu như thế!

Trong mối quan hệ biện chứng, sự phủ định là để phát triển, nhà thơ Nguyễn Đình Minh quan sát và nghĩ suy thật lâu về bông hoa quỳnh khi nở về đêm: “đau đớn nụ trồi ra”, “nụ hoa khóc chào đời” trong tiếng gió hoan ca mừng vui, trong tiếng vĩ cầm của chú dế mèn, trong giọt nước mắt của cỏ… Cũng như vậy, khi đứa bé cất tiếng khóc chào đời, hạnh phúc cũng đi ra từ nỗi đau xé ruột của người mẹ. Sự sống hiện hình và sinh sôi từ những đớn đau là như vậy.

Trong bài thơ “Không gian”, tác giả dùng trí tưởng tượng để nói đến một vấn đề rất sâu sắc, đó là sự nhận biết về chính bản thân mình. Con chim soi và hót trước gương, rồi soi trên mặt nước sông, tất cả đều là ảo ảnh! Chỉ có lượn bay giữa một vùng “không gian rộng lớn trong “gió vương hương đồng ngai ngái”, và “dưới cánh bay” là “bạt ngàn màu xanh cỏ dại”, chim mới cảm thấy “hân hoan” với môi sinh… Điều ngộ nhận của con người nhiều khi bắt đầu từ những nhầm lẫn giữa “thực” và “ảo”.

Anh cũng có những bài thơ lấy tiêu đề trực tiếp từ những khái niệm triết học, như các bài “Không gian”, “Thời gian”, “Vật chất”… để nhận diện bản chất của sự sống. Nếu trong cuộc sống này, con người sống “giữa dòng văn minh vật chất phù hoa” thì tình người sẽ ra sao? Có thể sẽ là những cái bắt tay với “bàn tay tượng gỗ”, sẽ là “nụ cười/ như bấc cạn dầu”, “những đứa con lạnh lùng rời vòng tay cha mẹ”, vô cảm! Anh rung lên tiếng chuông cảnh báo về sự “động đất” giữa “văn minh vật chất phù hoa” với tinh thần, tình cảm của con người! Chỉ có những trái tim vĩ đại và nhân ái của người mẹ mới gánh nổi những nỗi đau vô tận của “những cơn bão không có gió” ấy!

Đề tài thơ triết lý trong tập thơ Ủ ấm trái tim của Nguyễn Đình Minh khá rộng. Ngoài những vấn đề chính trị lớn lao, như chiến tranh trên thế giới và sự sống con người… anh còn quan tâm tới nhận diện “cái thật” và “cái giả”, “cái thiện” và “cái ác” trong cuộc đời. 2 bài thơ “Mặt nạ” và “Những chiếc áo thiên thần” có cùng ý tưởng như thế. Con thú hoang rình mồi “vẫn giữ nguyên mặt thật”, người nghệ sĩ dùng mặt nạ như một ẩn dụ để che đi cảm xúc. Triết lý trong sự đối sánh đem đến nhận thức sâu và ấn tượng cho bạn đọc.

Những bài thơ triết lý trong tập thơ Ủ ấm trái tim của Nguyễn Đình Minh giàu hình ảnh. Triết lý sâu mà do vậy vẫn giàu chất… thơ, không nặng nề, giáo điều. Sức mạnh của nghệ thuật thi ca là ngôn ngữ hình tượng. Những dòng thơ đậm chất triết lý, đem đến cho bạn đọc những giờ phút ngẫm suy về cuộc sống, đánh thức những liên tưởng tiềm ẩn trong thế giới tâm hồn của mỗi người, âu cũng là một điều mà bạn đọc thơ anh thầm cảm ơn tác giả.