Cháy bỏng khát vọng làm giàu từ biển

 PGS.TS Nguyễn Chu Hồi

Nếu nói Việt Nam là quốc gia có lợi thế “mặt tiền hướng biển”, thì Hải Phòng chính là thành phố “cửa ngõ ra biển” của miền Bắc nước ta, là đầu mối giao thương trong nước và quốc tế, cũng như có vị trí địa chiến lược trọng yếu trong bảo đảm an ninh, quốc phòng của cả nước từ phía biển.

Dấu tích biển của cư dân trong đô thị Hải Phòng xuất hiện rất sớm, có quan hệ mật thiết với biển và thực sự khai thác các nguồn lợi biển để sinh tồn, nhất là đánh bắt cá biển ở ngư trường Cát Bà - Long Châu và Bạch Long Vĩ giữa vịnh Bắc bộ. Danh xưng của các “vạn chài” ở Đồ Sơn (Vạn Hương, Vạn Ngang,...) và ở Cát Bà (Vạn Bội, Vạn Hà,...) là những dấu tích của các làng cá xưa với nét văn hóa cố kết cộng đồng ven biển, đảo bằng luật tục và bằng các khuôn mẫu đạo đức, nặng tính nhân văn. Dấu ấn lịch sử đánh giặc ngoại xâm của cha ông ta dựa vào lợi thế biển cũng được thể hiện trong trận địa cọc Bạch Đằng, trong đó có đóng góp của cư dân Hải Phòng.

Ở nội thành Hải Phòng, nhiều tuyến phố đẹp, buôn bán sầm uất bây giờ, thậm chí cả sân bay, cũng mang những cái tên nguyên sơ: phố Cát Dài, Cát Cụt, sân bay Cát Bi…, cùng các địa danh Cát Hải, Cát Bà, Ninh Hải,... Rõ ràng, những từ khóa về biển hoặc liên quan tới biển như: “hải”, “cát”, “cảng”... luôn được dùng cho các địa danh, thậm chí cả tên của thành phố ngay từ đầu: Hải Phòng Sứ, Hải Tần Phòng, Ninh Hải từ thời Tự Đức (1871) và trước đó, cũng như Hải Phòng từ năm 1888 đến nay. Và bài học “quai đê lấn biển” làm kinh tế, “bám đất ra biển” để mở mang bờ cõi xưa còn nguyên giá trị đến ngày nay.

Cảng VIP GREEN PORT. Ảnh: Lưu Thành Đạt

Đến đô thị biển năng động

Vị thế biển và tầm vóc của thành phố Hải Phòng nói trên cũng được thể hiện và cụ thể hóa xứng tầm trong Nghị quyết số 45 của Bộ Chính trị, Nghị quyết Đại hội 16 Đảng bộ thành phố, được Quốc hội khóa 15 hỗ trợ bằng chính sách đặc thù thí điểm riêng đối với Hải Phòng. Trong chiến lược phát triển chung của đất nước, Hải Phòng tiếp tục được Bộ Chính trị xác định là một trong những địa phương đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đóng góp lớn vào thực hiện thành công “Khát vọng Việt Nam” theo tinh thần Nghị quyết Đại hội 13 của Đảng. Thời gian qua, kinh tế Hải Phòng phát triển năng động, hiệu quả và bền vững, tốc độ tăng trưởng trung bình GRDP trong 5 năm qua cao nhất Việt Nam.

Những năm gần đây, chúng ta chứng kiến Hải Phòng bùng nổ với những quyết sách đầu tư lớn, tầm chiến lược, trên thực tế đã và đang phát huy tác dụng, tạo bước đột phá và làm cho thành phố “thay da, đổi thịt”, đáng sống. Hải Phòng trở thành một trong bốn trung tâm du lịch biển của Việt Nam với tiềm năng phát triển du lịch sinh thái biển, đảo gắn với các khu bảo tồn thiên nhiên ở khu vực biển đảo Cát Bà - Long Châu và Bạch Long Vĩ. Các dự án lớn đầu tư cho du lịch và cơ sở hạ tầng du lịch chất lượng cao trên đảo Cát Bà, khu du lịch Đồi Rồng tại Đồ sơn, khu Vinpearl Vũ Yên... đang được triển khai, bước đầu thu hút được sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước.

Ngày 17-11-2022, thành phố khởi công dự án đầu tư xây dựng tuyến đê biển Nam Đình Vũ thuộc Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải, là vùng đất được bồi lấn ra biển do “thiên nhiên thiết lập cân bằng mới” sau khi xây dựng đập Đình Vũ ngăn sông Cấm vào năm 1982. Tuyến đê biển này là công trình mang dấu ấn lịch sử của thời kỳ khai hoang lấn biển mới, gắn liền với sự phát triển hướng biển của thành phố Cảng, kỳ vọng tạo ra “lợi ích kép”, như bảo vệ được 2.000 hecta đất lấn biển để phát triển kinh tế ổn định, tạo việc làm khoảng 100.000 lao động, chủ động ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu, cũng như bảo đảm an ninh, quốc phòng cho vùng ven biển Hải Phòng.

Hải Phòng cũng ý thức được cảng biển luôn gắn bó “máu thịt” với thành phố và là “thỏi nam châm” thu hút đầu tư, nên không ngừng phát triển hạ tầng, nâng cao năng lực xếp dỡ cho hệ thống cảng Hải Phòng. Đặc biệt, Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện được ưu tiên đầu tư phát triển, bước đầu phát huy hiệu quả, là một trong ba cảng nước sâu có quy mô lớn nhất Việt Nam trong tương lai cùng với cảng Nam Vân Phong (Khánh Hòa) và Cái Mép - Thị Vải (Bà Rịa - Vũng Tàu).

Hải Phòng cũng chủ trương xây dựng đô thị biển bền vững, dựa trên tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng theo tinh thần của Nghị quyết số 36- NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Người dân đất Cảng có thêm niềm tin từ những điều “mắt thấy, tai nghe” và hãnh diện về đô thị biển năng động với khát vọng làm giàu từ biển.

Để kinh tế biển Hải Phòng phát triển hiệu quả và bền vững

Để hiện thực hóa khát vọng vươn ra biển lớn, làm giàu từ biển, bên cạnh những thành tựu nói trên, thành phố Hải Phòng cần tiếp tục bảo đảm hài hòa giữa phát triển và bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ môi trường, tôn trọng nguyên tắc “thuận thiên”... trong quá trình phá triển kinh tế biển. Đặc biệt, để phát triển bền vững kinh tế biển Hải Phòng theo tinh thần của Nghị quyết số 36/NQTW, cần triển khai thực hiện đồng bộ 6 nhóm giải pháp hành động là: Duy trì nguồn vốn tự nhiên biển; Bảo tồn thiên nhiên biển, bao gồm cảnh quan biển; Bảo vệ môi trường biển khỏi ô nhiễm và suy thoái; Phát triển hiệu quả kinh tế biển dựa trên nền tảng của kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn và các công nghệ tiên tiến; Thực thi hiệu lực, hiệu quả pháp luật về biển và kinh tế biển và Truyền thông nâng cao nhận thức và kiến thức trong xã hội, đặc biệt là với doanh nghiệp và cộng đồng dân cư ven biển và trên đảo. Trong đó, trên cơ sở quy hoạch không gian biển quốc gia, thành phố cần tiến hành phân vùng chức năng sử dụng không gian biển chi tiết nhằm tối ưu hóa lợi ích, nhưng vẫn giảm thiểu được các xung đột trong khai thác, sử dụng biển, đảo và vùng ven biển giữa các ngành, các cấp, doanh nghiệp và người dân địa phương. Đây là căn cứ để thành phố sớm triển khai quản lý biển theo không gian theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng “đa dụng” ven biển, trên đảo để thích ứng biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Phục hồi, tái tạo các hệ sinh thái biển - ven biển đã bị suy thoái để tăng cường sức chống chịu trước thiên tai biển. Bảo tồn biển, đảo gắn với phát triển kinh tế bảo tồn như: phát triển du lịch sinh thái cấp cộng đồng, nghề cá giải trí, du lịch lặn biển có kiểm soát... Thông qua đó, thực thi mô hình “đồng quản lý” nguồn lợi thủy sản theo tinh thần của Luật Thủy sản (2017). Kiểm soát hiệu quả các hoạt động đổ thải vào và nhận chìm xuống biển để giảm thiểu ô nhiễm biển, nhất là các chất thải nguồn đất liền. Xử lý tốt chất thải rắn, trong đó có rác thải nhựa.

Mặt khác, chú trọng ứng dụng khoa học và công nghệ biển tiên tiến để tăng giá trị gia tăng của các sản phẩm biển; đào tạo nguồn nhân lực biển chất lượng cao, có kiến thức và kỹ năng nghề biển đáp ứng yêu cầu đổi mới sáng tạo và hội nhập kinh tế quốc tế, phục vụ hiệu quả quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa kinh tế biển của thành phố. Gắn phát triển kinh tế biển với xóa đói, giảm nghèo bền vững cho các cộng đồng dân cư ven biển, trên các đảo và phát huy các giá trị văn hóa biển đặc trưng Hải Phòng trong xây dựng và phát triển kinh tế biển. Phát triển kinh tế biển kết hợp với xây dựng khu vực phòng thủ biển, đảo trên địa bàn thành phố đáp ứng yêu cầu quốc gia./.