Hành khách đeo khẩu trang để phòng, chống dịch COVID-19 tại sân bay quốc gia Ronald Reagan Washington vắng vẻ ở Vơ-gi-ni-a, Mỹ.
Ngay cả Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đưa ra những hướng dẫn không nhất quán. Ngày 6-4, thời điểm thế giới có hơn 3 triệu ca mắc COVID-19, WHO chưa khuyến nghị người khỏe mạnh sử dụng khẩu trang như một biện pháp phòng ngừa. Tuy nhiên, chỉ 2 tháng sau đó, khi số ca mắc COVID-19 trên toàn cầu tăng lên hơn 10 triệu người, WHO lần đầu khuyến cáo chính phủ các nước cần khuyến khích toàn thể người dân đeo khẩu trang ở những nơi dịch bệnh lây lan mạnh và việc thực hiện giãn cách khó khăn, như ở trên các phương tiện công cộng, trong các cửa hàng hoặc trong không gian chật hẹp hay đông người. Đến đầu tháng 5, hơn 80% dân số thế giới được khuyến nghị hoặc bắt buộc phải đeo khẩu trang nơi công cộng và hơn 75 quốc gia có quy định về việc đeo khẩu trang.
Sự thay đổi này xuất phát từ việc ngày càng có nhiều nghiên cứu và dữ liệu dịch tễ học chứng minh đeo khẩu trang giúp hạn chế lây lan virus SARS-CoV-2, cũng như thực tế kiểm soát dịch hiệu quả cao ở một loạt quốc gia.
Khi đánh giá Việt Nam là “hình mẫu” hàng đầu thế giới về chống dịch giới quan chức và chuyên gia quốc tế không ít lần nhắc tới việc người dân cả nước thực hiện nghiêm túc việc đeo khẩu trang tại những nơi tập trung đông người. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) trong bài viết ca ngợi thành công của ViệtNamcòn lưu ý ở ViệtNam, đeo khẩu trang tại nơi công cộng là quy định bắt buộc, thậm chí trước cả khi có khuyến nghị của WHO. Nhiều ý kiến khẳng định đây là một trong những bí quyết giúp Việt Nam trở thành “điểm sáng” chống dịch, dù là quốc gia tiếp giáp Trung Quốc và ghi nhận ca nhiễm đầu từ ngày 23-1, song tới 13-7, Việt Nam trải qua 88 ngày không ghi nhận ca lây nhiễm trong cộng đồng, hơn 94% trong tổng số 372 trường hợp dương tính với virus SARS-CoV-2 được công bố khỏi bệnh, không trường hợp nào tử vong.
Ngày càng nhiều quốc gia phương Tây coi việc sử dụng khẩu trang như một biện pháp hạn chế virus SARS-CoV-2 lây lan, bên cạnh việc tuân thủ quy định giãn cách xã hội và rửa tay thường xuyên. Từ cuối tháng 4, Đức bắt buộc đeo khẩu trang khi sử dụng giao thông công cộng tại tất cả 16 bang. Đầu tháng 5, khi I-ta-li-a bắt đầu nới lỏng phong tỏa, việc đeo khẩu trang khi sử dụng giao thông công cộng và trong các cửa hàng là bắt buộc. Dù không áp dụng các mức phạt, trên khắp I-ta-li-a, quốc gia từng là tâm dịch tại châu Âu, phần lớn dân số đều tuân thủ quy định nghiêm ngặt và việc đeo khẩu trang khi rời nhà trở thành “một phần của cuộc sống”.
Còn tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) ngày 28-6 thay đổi lập trường ban đầu về khẩu trang, khi khuyến nghị đeo khẩu trang vải ở nơi công cộng nhằm làm chậm sự lây lan của COVID-19. Theo CDC, COVID-19 lây lan chủ yếu giữa những người tiếp xúc gần với nhau, vì vậy việc sử dụng khẩu trang vải đặc biệt quan trọng ở những nơi mọi người gần nhau hoặc nơi khó duy trì cách ly giao tiếp xã hội. Theo nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Health Affaris, sau khi có quy định bắt buộc đeo khẩu trang tại 15 bang và quận Columbia, tốc độ lây nhiễm hằng ngày chậm lại. Trong 5 ngày đầu đeo khẩu trang, tốc độ lây nhiễm giảm 0,9% và trong 3 tuần tiếp theo giảm 2%.
Tại nhiều nơi, hành vi không đeo khẩu trang theo quy định còn bị phạt nặng. Ca-ta là nơi áp mức án phạt nghiêm khắc nhất thế giới, theo đó các đối tượng vi phạm sẽ phải chịu án phạt 3 năm tù giam và tiền phạt 200 nghìn rial (50.900 euro). Tại Thổ Nhĩ Kỳ, những người không đeo khẩu trang tại nơi công cộng sẽ bị phạt khoản tiền tối đa lên tới 900 libra (tương đương 131 USD). Người vi phạm tại I-xra-en sẽ bị phạt 500 shekel (145 USD). Hành khách không đeo khẩu trang trên các chuyến bay của một loạt hãng hàng không lớn của Mỹ, như American Airlines, Delta Air Lines, Southwest Airlines và United Airlines có thể bị cấm bay.
Rõ ràng nhận thức về vấn đề đeo khẩu trang đã có những thay đổi rõ rệt trong bối cảnh số ca mắc COVID-19 trên toàn cầu vẫn tiếp tục tăng. Khi gỡ bỏ lệnh phong tỏa ở Anh, Thủ tướng Bô-rít Giôn-xơn khuyến khích người dân đeo khẩu trang nơi công cộng, bởi theo ông "khẩu trang sẽ giúp người dân tự tin hơn để trở lại làm việc". Cựu Bộ trưởng Y tế Pháp Giăng Phrăng-xoa Mát-tê-i, nhận định đeo khẩu trang trong dịch bệnh "có khả năng trở thành điều bình thường" ở các nước phương Tây khi COVID-19 kết thúc. Khi việc đeo khẩu trang đã được chứng minh có thể hạn chế lây nhiễm virus trong cộng đồng, thì thông điệp “Khẩu trang của tôi bảo vệ bạn, khẩu trang của bạn bảo vệ tôi” đang phản ánh phần nào ý thức của mỗi người tự bảo vệ bản thân cũng như thể hiện trách nhiệm đối với xã hội.
