Chiều sâu văn hóa, lịch sử hội tụ

Đông đảo nhân dân và du khách chiêm ngưỡng 9 bảo vật quốc gia tại Bảo tàng Hải Phòng.

Tái hiện giai đoạn lịch sử hào hùng

Từ đầu năm 2020 đến cuối năm 2021, Hải Phòng vinh dự có 3 đợt được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định công nhận 12 bảo vật quốc gia. Đó là, thanh Long đao (niên đại thế kỷ 17-18) trưng bày tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc, xã Ngũ Đoan (huyện Kiến Thụy); tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung, Phù điêu Thái hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn (niên đại thế kỷ 16), ở chùa Trà Phương, xã Thụy Hương (huyện Kiến Thụy) và bộ sưu tập gốm men trắng thời Lý (niên đại thế kỷ 11-12), hiện trưng bày tại Bảo tàng Hải Phòng. Đây là những hiện vật đặc biệt quý hiếm, độc bản, hình thức độc đáo và có giá trị lớn về mỹ thuật, kỹ thuật, tiêu biểu về lịch sử, văn hóa của dân tộc và những giá trị tinh hoa, mỹ cảm riêng biệt của vùng đất Cửa biển Hải Phòng.

Đại Long đao - bảo vật quốc gia, trưng bày tại Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc ở xã Ngũ Đoan (huyện Kiến Thụy), là giá trị biểu tượng của dòng họ, vương triều có nhiều cách tân đổi mới, trọng thương, mở rộng buôn bán với nước ngoài. Tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung và phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn niên đại thế kỷ 16, có giá trị đặc biệt liên quan đến vương triều Mạc, dòng họ Mạc, nhất là Mạc Đăng Dung - vị vua khai sáng vương triều Mạc… Phó chủ tịch UBND huyện Kiến Thụy Phạm Tiến Thuật cho biết, địa phương tự hào là nơi phát tích vương triều Mạc - vương triều đầu tiên xây dựng kinh đô hướng ra biển. Đến nay, trên địa bàn huyện có 3 bảo vật quốc gia. Đây là cơ hội để huyện quảng bá giá trị di sản đặc sắc, phát huy đúng tầm giá trị di sản.

9 bảo vật quốc gia còn lại thuộc bộ sưu tập gốm men trắng triều Lý, có niên đại thế kỷ 11-12. Bằng trí tuệ và tài năng, người thợ Việt tái hiện đời sống lịch sử, văn hóa đầy tự hào của dân tộc vào gốm, ấm, liễn, đĩa… đạt đỉnh cao nghệ thuật chế tác, kiểu dáng, họa tiết độc đáo, thuần Việt, đặc biệt màu men độc sắc gợi sự suy tư, chiêm cảm, hoa văn ẩn chìm, tạo nên vẻ sang quý. Gốm thời Lý đậm chất triết lý, thể hiện bản sắc văn hóa, dấu thời đại của nhà nước quân chủ Phật giáo. Tư tưởng sắc thái thiền phóng dọi trong từng hiện vật, đồ án sử dụng chính, xuyên suốt là hình tượng hoa sen, hoa cúc. Đạo và đời gắn bó, đan quyện, cộng sinh và sự hỗn dung văn hóa dân gian và văn hóa cung đình, làm phong phú giá trị nghệ thuật truyền thống văn hóa của nhà nước Đại Việt.

Theo GS.TSKH Vũ Minh Giang, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, 12 bảo vật quốc gia phản ánh rõ nét từng thời kỳ lịch sử của đất nước hòa quyện trong tầng lớp lịch sử, văn hóa, nghệ thuật riêng có của Hải Phòng, khẳng định đây là miền đất giàu giá trị di sản.

Bảo tồn, phát huy xứng tầm

Những cổ vật quốc gia đang được lưu giữ trên thành phố cho thấy sự trân quý, gìn giữ di sản, tinh hoa truyền thống của đất và người Hải Phòng. Coi trọng văn hóa nguồn cội là những giá trị căn cốt, to lớn để an định, kiến lập nội lực trên con đường xây dựng thành phố phát triển mai sau.

Song, bảo vật quốc gia sẽ mãi là hiện vật “vô tri vô giác” khi nằm im lìm trong các di tích lịch sử, nếu không được khai thác giá trị, đánh thức tiếng nói riêng cất giấu nghìn năm. Vì đó, tại lễ công bố bảo vật quốc gia của thành phố, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh, để bảo tồn và phát huy giá trị của bảo vật quốc gia một cách hiệu quả cao, đề nghị cơ quan quản lý các cấp và tổ chức, cá nhân đang lưu giữ bảo vật quốc gia tăng cường các biện pháp cụ thể. Thành phố Hải Phòng cần ưu tiên đầu tư cải tạo, nâng cấp công trình, hạ tầng kỹ thuật và trang thiết bị chuyên dụng dành cho kho bảo quản và khu vực trưng bày bảo vật quốc gia tại bảo tàng, nơi lưu giữ bảo vật quốc gia tại di tích, để bảo đảm bảo vật quốc gia được đặt trong chế độ bảo quản đặc biệt.

GS.TSKH Vũ Minh Giang, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cũng cho rằng, ý nghĩa không dừng lại ở việc công bố bảo vật quốc gia mà làm sao để nhân lên lòng tự hào, lan tỏa giá trị quý báu đó tới nhân dân và du khách, để Hải Phòng vốn được đánh giá rất cao về những thành tựu về kinh tế, xã hội thì nay có những giá trị văn hóa được phát huy tương xứng với những thành tựu về kinh tế, xã hội. Vì thế, để tiếp tục biến bảo vật quốc gia thành tài nguyên văn hóa nói riêng, di sản văn hóa thành nội lực phát triển, thành phố Hải Phòng cần phát huy vai trò của 3 nhà: nhà quản lý, các nhà khoa học và các nhà đầu tư để hoạt động văn hóa được “chắp cánh”, biến thành nội lực của sự phát triển kinh tế, xã hội.

Hiện nay, các bảo vật quốc gia vẫn chủ yếu trưng bày tại các di tích, nhả bảo quản của tư nhân. Do đó, ngành Văn hóa, các địa phương, cá nhân có bảo vật quốc gia sớm phối hợp tổ chức phỏng dựng lại các hiện vật này và trưng bày thành tổng thể tại Bảo tàng Hải Phòng, tạo cơ hội cho nhiều người dân và du khách biết đến các bảo vật quốc gia. Có bảo tồn, phát huy, có trân quý, có hoài cảm sâu sắc những giá trị thiêng liêng của lịch sử, văn hóa nơi cổ vật, bảo vật quốc giá sẽ hiện hữu sống động, để ngày nay và mai sau, lớp lớp con cháu được chiêm ngưỡng, bái vọng, tự hào về dân tộc, thành phố Cảng./.