Chính sách thuế hộ kinh doanh - không chỉ nhìn vào doanh thu

Phù hợp thực tiễn hộ kinh doanh

Ngày 24/4, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật Thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế tiêu thụ đặc biệt.

Một trong những nội dung đáng chú ý là không quy định cứng ngưỡng doanh thu phải nộp thuế đối với hộ kinh doanh như trước đây, bỏ ngưỡng doanh thu chịu thuế 500 triệu đồng/năm.

Chủ trương trên nhận được sự quan tâm lớn từ các hộ kinh doanh. Trong bối cảnh giá cả hàng hóa và chi phí sinh hoạt liên tục tăng, nhiều hộ kinh doanh cho rằng mức doanh thu này không còn phù hợp với thực tế hoạt động hiện nay.

Chị N.T.M. - chủ hộ kinh doanh tạp hóa tại phường Hòa Bình (Hải Phòng) cho biết hộ kinh doanh không ngại nộp thuế, thậm chí mong muốn làm ăn có lãi để đóng góp cho ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, trước khi thực hiện nghĩa vụ thuế, điều quan trọng là phải có thu nhập ổn định để trang trải cuộc sống gia đình.

Theo chị M., biên lợi nhuận trong ngành bán lẻ thường từ 5 - 8%, thậm chí có mặt hàng chỉ lãi khoảng 2%. Giá nhập hàng tăng liên tục khiến chi phí vốn lớn, trong khi mức lãi thu về không đáng kể. Vì vậy, nếu ngưỡng chịu thuế thấp, nhiều hộ nhỏ sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì kinh doanh.

Tiễn sĩ Tô Văn Tuấn, Trưởng bộ môn Tài chính - Ngân hàng, Khoa Quản trị - Tài chính, Trường Đại học Hàng Hải Việt Nam cho rằng quyết định bỏ ngưỡng doanh thu chịu thuế 500 triệu đồng/năm đối với hộ kinh doanh là bước điều chỉnh cần thiết trong quá trình hoàn thiện chính sách thuế đối với khu vực này.

Việc bỏ ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm không có nghĩa là bỏ nghĩa vụ thuế mà là chuyển từ một mức cứng sang cơ chế linh hoạt hơn. Đây là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh kinh tế luôn biến động, khi giá cả, chi phí kinh doanh và quy mô hoạt động của hộ kinh doanh thay đổi nhanh chóng.

“Doanh thu không đồng nghĩa với thu nhập, bởi nhiều hộ phải chi trả hàng loạt khoản chi phí như thuê mặt bằng, nhân công, nguyên vật liệu, hóa đơn điện tử và các chi phí tuân thủ khác. Nếu chính sách thuế chỉ căn cứ vào một ngưỡng doanh thu cố định mà chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về ngành nghề, địa bàn và chi phí kinh doanh, người nộp thuế có thể cảm thấy nghĩa vụ thuế chưa tương xứng với khả năng tài chính của mình”, Tiến sĩ Tô Văn Tuấn phân tích.

Cũng theo ông Tuấn, một lợi ích khác của việc bỏ ngưỡng cứng là hạn chế tâm lý né tránh thuế. Khi tồn tại một ngưỡng cố định, một số hộ kinh doanh có thể khai thấp doanh thu hoặc không muốn mở rộng quy mô để tránh vượt ngưỡng chịu thuế.

Luật sư, Thạc sĩ Đào Văn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý và phát triển doanh nghiệp (ILC) cho rằng việc Quốc hội không quy định cứng ngưỡng doanh thu phải nộp thuế và giao Chính phủ quy định mức phù hợp thể hiện sự lắng nghe ý kiến từ thực tiễn, đồng thời có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền lợi cho hộ kinh doanh.

Xây dựng ngưỡng chịu thuế phù hợp cho hộ kinh doanh

Bộ Tài chính hiện đang lấy ý kiến dự thảo nghị định sửa đổi các quy định về thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh. Trong đó, cơ quan này đề xuất nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và không thuộc đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng lên 1 tỷ đồng/năm, thay cho mức 500 triệu đồng/năm hiện hành.

Theo ông Đào Văn Hưng, để xây dựng một ngưỡng doanh thu chịu thuế mới phù hợp thực tế và bảo đảm công bằng trong nghĩa vụ thuế, cần tính toán dựa trên bốn yếu tố chính.

Trước hết, bảo đảm mức sống trung bình của người kinh doanh so với mặt bằng chung của xã hội. Thứ hai, cần cân đối giữa mục tiêu không làm thất thu ngân sách nhà nước và mục tiêu nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài. Thứ ba, xác định rõ chi phí tuân thủ của hộ kinh doanh như nhân sự, vận hành, kiểm tra… Thứ tư, tính toán chi phí quản lý thuế của cơ quan nhà nước.

Luật sư, Thạc sĩ Đào Văn Hưng cho rằng mức ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với hộ kinh doanh trong năm 2026 nên ở mức 1 tỷ đồng/năm và năm 2027 là 1,5 tỷ đồng/năm.

Theo Tiến sĩ Tô Văn Tuấn, việc xây dựng ngưỡng doanh thu chịu thuế mới cần được tiếp cận theo hướng đa chiều, thay vì áp dụng một mức chung cho mọi hộ kinh doanh.

Trước hết, ngưỡng doanh thu cần tính đến chi phí sinh hoạt và mức thu nhập tối thiểu của người kinh doanh, nhất là với các hộ quy mô nhỏ có thu nhập sau chi phí chỉ đủ đáp ứng nhu cầu cơ bản. Bên cạnh đó, cần xem xét biên lợi nhuận theo từng ngành nghề, bởi cùng một mức doanh thu nhưng khả năng sinh lời giữa các lĩnh vực có thể rất khác nhau.

Ngoài ra, ngưỡng chịu thuế cần phản ánh mặt bằng chi phí kinh doanh thực tế như thuê mặt bằng, lao động, nguyên vật liệu, cũng như chi phí phát sinh từ quá trình số hóa và sử dụng hóa đơn điện tử.

Cuối cùng, yếu tố vùng miền cũng cần được tính đến, bởi chi phí kinh doanh và mức sống giữa đô thị và nông thôn có sự chênh lệch đáng kể.

Tiến sĩ Tô Văn Tuấn cho rằng, về dài hạn, chính sách không nên chỉ dừng lại ở một ngưỡng cứng duy nhất, mà có thể thiết kế theo hướng lấy ngưỡng cơ bản khoảng 1 tỷ đồng/năm, sau đó phân loại theo ngành nghề hoặc tỷ suất lợi nhuận. Đồng thời, ngưỡng này cần được rà soát định kỳ khoảng 2 - 3 năm/lần.

Nhiều hộ kinh doanh cho rằng ngưỡng chịu thuế nên ở mức 2 - 3 tỷ đồng/năm. Nhiều ý kiến cũng cho rằng quan trọng nhất là giảm thủ tục giấy tờ, đơn giản hóa thủ tục đăng ký, kê khai.., bởi điều khiến nhiều hộ lo ngại nhất đang là nguy cơ kê khai sai dẫn đến bị xử phạt.

Việc bỏ ngưỡng doanh thu chịu thuế 500 triệu đồng/năm là bước đi cần thiết. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc lớn vào việc xác định ngưỡng doanh thu mới phù hợp.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, việc xây dựng ngưỡng doanh thu phù hợp không chỉ giúp bảo đảm công bằng mà còn tạo động lực để khu vực hộ kinh doanh phát triển bền vững, minh bạch hơn trong thời gian tới.