Chơi chữ ngày xuân

Bức thư họa hình con chuột mừng năm Canh Tý 2020 của nhà thư pháp Lê Thiên Lý.

Xưa, cứ Tết đến là “Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ”. Rồi “Trên vách đỏ tươi câu đối dọc/ Giữa bàn xanh mịn bánh chưng vuông”. Nghĩa là, Tết đã có rượu thịt, bánh chưng thì phải có chữ, có tranh, có câu đối. Người xưa có câu: “Nhất chữ, nhì tranh, tam sành, tứ kiểng”. Thế mới biết cái chữ quý giá biết bao. Nên nhà thơ Vũ Đình Liên mới có bài thơ “Ông đồ” với những câu thơ nổi tiếng:

“Mỗi năm hoa đào nở/ Lại thấy ông đồ già”. Là để tả lại không khí, cứ Tết đến, người dân khi đi chợ nhất định phải tìm ông đồ để xin chữ treo cho sáng nhà, sáng cửa. Phiên chợ nào cũng có ông đồ ngồi cho chữ. Chữ mực Tàu đen óng ánh trên nền đỏ sáng tỏa cả gian nhà cầu một năm an khang thịnh vượng, phát tài phát lộc, cháu con học hành tiến tới, nối nghiệp cha, ông.

Ngoài chữ còn là câu đối. Ví dụ như: “Bách sự thuận tâm thành đại nghiệp/ Xuân phong đắc ý triển hồng đồ”. Và “Sự nghiệp hưng long tài lộc quảng/ Tân xuân đại cát phúc khang trường”; “Nhân gian xuân đáo/ Vạn sự hanh thông”; “Tứ thời trường lạc/ Vạn đại vĩnh xuân”; “Vạn lý Xuân phong mãn/ Thiên gia thụy khí tân”; “Tứ quý phát tài/ Tân xuân hưng vượng”…

Thì xưa, các cụ yêu chữ, quý chữ, gọi là chữ của thánh hiền. Suốt năm vất vả gian truân lo ăn, lo làm, ngày Xuân thảnh thơi, tiếp khách nên khề khà ngắm chữ, bình luận cái hay, cái đẹp của chữ để răn mình và cũng là răn dạy cháu con. Văn hóa chơi chữ ngày xuân có ở mọi nhà, mọi vùng quê, tạo nên nét đẹp không thể thiếu trong không gian Tết xưa.

Chơi chữ ngày nay

Ngày nay, thời của công nghiệp, công nghệ 4.0, thú chơi chữ ngày Xuân lại càng lan tỏa và phát triển. Ở Hải Phòng, 15 năm trở lại đây, phong trào cho chữ, xin chữ ngày Xuân càng thêm ý vị và đậm đà hương sắc. Điểm cho chữ của cả thành phố lớn nhất, đông đúc nhất là đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, chùa Cao Linh, Thắng Phúc, các lễ hội khai bút đầu xuân ở Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc, đền thờ Tiến sĩ Lê Đức Liên, đình An Hồng Phúc (xã An Hồng, huyện An Dương) đền Hạ quận Hồng Bàng, hay trong các ngày thơ, ngày hội…

Xin chữ cũng là nét đẹp văn hóa đặc sắc. Ông bà bố mẹ xin chữ tặng con cháu. Con cháu xin chữ tặng ông bà, cha mẹ. Bạn bè cũng tặng nhau bằng chữ… Chữ thời nay viết to hơn, nhiều màu sắc hơn, đóng khung lớn hơn… Được trang trọng treo trong phòng khách ngày xuân làm rực rỡ thêm, đầm ấm thêm, hy vọng thêm.

Ý nghĩa của việc chơi chữ ngày Xuân thời nay được gửi gắm trong từng câu đối, cái chữ là vì vậy. Như: “Kính mẹ kính cha tròn đạo hiếu/ Yêu dân yêu nước vẹn lòng trong”; “Trọng đạo tôn sư vinh sự nghiệp/ Kính thầy yêu bạn sáng công danh”; “Trời thêm ngày tháng người thêm thọ/ Xuân đầy trời đất, phúc đầy nhà”; “Xuân, hoa khai phú quý/ Tết, trúc báo bình an”; “Mừng xuân, hạnh phúc bình an đến/ Đón Tết vinh hoa phú quý về”…