(HPĐT)- "Đến hẹn lại lên", cứ đầu năm học, vấn đề lạm thu lại trở nên nhức nhối, khiến cha mẹ học sinh bức xúc, làm “đau đầu” các cơ quan quản lý. Giải quyết dứt điểm “căn bệnh” này từ lâu đã trở thành niềm mong mỏi của không chỉ các bậc cha mẹ học sinh mà còn của cả xã hội…
Việc công khai, minh bạch thu – chi sẽ góp phần nâng cao uy tín nhà trường, đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục theo hướng bền vững.
“Căn bệnh” đến hẹn, lại lên
Họp phụ huynh đầu năm được coi là dịp để giáo viên chủ nhiệm các lớp xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa nhà trường, lớp học với gia đình, triển khai kế hoạch hoạt động năm học và bàn phương pháp phối hợp giáo dục hiệu quả với cha mẹ học sinh. Tuy nhiên, nhiều cuộc họp phụ huynh giờ đây được tận dụng trở thành diễn đàn thông báo các khoản đóng góp và… thu tiền, khiến bức xúc từ các bậc cha mẹ cũng nảy sinh từ đây.
Anh Nguyễn Văn Minh có con học lớp 6 tại một trường THCS trên địa bàn quận Hải An. Sau khi được giáo viên chủ nhiệm và Ban đại diện cha mẹ học sinh liệt kê các khoản thu đầu năm học, anh Minh cảm thấy “choáng”. Anh cho biết: “Nào là nước uống tinh khiết: 50.000 đồng/kỳ; sử dụng sổ liên lạc điện tử: 50.000 đồng/kỳ; phí gửi xe đạp, xe đạp điện: 40.000 đồng/tháng, xe máy điện: 60.000 đồng/tháng; kỹ năng sống: 50.000 đồng/tháng; tiếng Anh có yếu tố nước ngoài: 150.000 đồng/tháng; học thêm (dự kiến) khối 6 có 12 tiết/tuần, 9.000 đồng/tiết; bảo hiểm toàn diện 100.000 đồng/năm; bảo hiểm y tế học sinh: 564.000 đồng/học sinh; khuyến học: 50.000 đồng/năm; quỹ Vòng tay bè bạn: 50.000 đồng/năm; quỹ lớp kỳ 1: 500.000 đồng/kỳ, quỹ trường 150.000 đồng/kỳ…, ước tính hơn 1,7 triệu đồng”. Nhiều khoản quá, anh Minh nhớ không hết, phải lấy điện thoại chụp lại, đó là chưa kể dự kiến sang năm học sau sẽ đóng thêm khoản tiền mua máy điều hòa nhiệt độ cho lớp học.
Bức xúc là vậy nhưng khi được hỏi sao không thẳng thắn bày tỏ quan điểm tại cuộc họp và nêu rõ tên trường, tên lớp của con, anh Minh lắc đầu quầy quậy: “Ý kiến làm gì khi số đông cha mẹ học sinh đồng thuận, mình có ý kiến thành ra dở !?”.
Không chỉ anh Minh, khá nhiều cha mẹ học sinh sau khi nhận được “trát” đóng tiền đầu năm học đều chung tâm lý “ấm ức” nhưng ngại lên tiếng vì sợ con mình bị “trù”. Nhiều người chọn cách “xả” trên mạng xã hội, như Facebook, Zalo hoặc gửi đơn thư nặc danh tới cơ quan chức năng không ký tên hay chọn cách “đóng quỹ cho xong chuyện”, khiến tình trạng lạm thu “nóng” trong dư luận xã hội và trở thành căn bệnh mãn tính, âm ỉ, kéo dài từ năm này đến năm khác, làm xói mòn lòng tin của xã hội đối với nhà trường.
Cách đây chưa lâu, dư luận xã hội “sốt xình xịch” và ngóng đợi cách xử lý của cơ quan quản lý trước thông tin báo chí nêu về việc triển khai hàng loạt khoản đầu năm (ủng hộ ngày thành lập trường; quỹ lớp; quỹ trường; tiền học thêm các môn Toán, Ngữ Văn, tiếng Anh, học ngoại ngữ có yếu tố người nước ngoài khi chưa tổ chức dạy thêm, học thêm tại trường; quỹ thanh niên, vệ sinh, nước uống…) tại các lớp 10C8 và 11B2 của Trường THPT Lê Chân. Sau khi vào cuộc, Sở Giáo dục- Đào tạo (GD-ĐT) làm rõ công tác quản lý và giám sát của lãnh đạo Trường THPT Lê Chân đối với giáo viên chủ nhiệm và Ban đại diện cha mẹ học sinh còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến việc triển khai thu một số khoản không đúng quy định. Do vậy, Ban giám hiệu Trường THPT Lê Chân yêu cầu giáo viên chủ nhiệm lớp 10C8 cùng Ban đại diện cha mẹ học sinh của lớp liên lạc, xin lỗi và hoàn trả lại các khoản thu chưa đúng; tạm dừng phân công công tác chủ nhiệm lớp 10C8, thay bằng giáo viên khác; đồng thời họp và nghiêm túc rút kinh nghiệm trong công tác quản lý. Căn cứ kết quả kiểm điểm, Sở GD-ĐT xem xét trách nhiệm của hiệu trưởng nhà trường theo đúng quy định.
Công khai để “chữa bệnh” tận gốc
Theo ông Trần Tú Khánh, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính (Bộ GD-ĐT), có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm thu. Trong đó, đáng chú ý là việc ban hành quy định về khung mức thu, chi ngoài ngân sách của các địa phương còn chậm hoặc chưa ban hành theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương; việc chi cho hoạt động của cơ sở giáo dục của nhiều địa phương chưa bảo đảm tỷ lệ tối thiểu theo Quyết định số 46/2016/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ... Một số người đứng đầu cơ sở giáo dục, cá nhân liên quan cố tình vi phạm và làm trái các văn bản quy định của ngành, địa phương, thực hiện nhiều hoạt động biến tướng trên danh nghĩa “tự nguyện” hay “thu các khoản thu ngoài quy định của nhà nước”, áp đặt, cào bằng mức đóng góp, gây ra những phản ứng trong dư luận...
Ngoài ra, còn có nguyên nhân công tác quản lý, kiểm tra của các cơ quan chức năng chưa sát sao, hình thức xử lý vi phạm chưa triệt để. Nhiều Ban đại diện cha mẹ học sinh không nắm rõ các quy định về chức năng, vai trò hoạt động để thực hiện cho đúng, vì vậy trở thành “cánh tay nối dài” giúp một số lãnh đạo nhà trường thu nhiều khoản ngoài quy định. Ngoài ra, còn có một phần trách nhiệm của chính cha mẹ học sinh khi nhận thấy những bất hợp lý nhưng lại không mạnh dạn lên tiếng...
Phó giám đốc Sở GD-ĐT Đỗ Văn Lợi khẳng định: Ngành Giáo dục- Đào tạo thành phố luôn xác định việc chống lạm thu là một trong những nhiệm vụ quan trọng và kiên quyết xử lý nếu phát hiện vi phạm. Hằng năm, trước năm học mới, Sở đều ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở giáo dục về thực hiện thu đầu năm, chống lạm thu. Sau sự việc của Trường THPT Lê Chân, Sở GD-ĐT ban hành công văn chấn chỉnh công tác thu và thành lập các đoàn kiểm tra các cơ sở giáo dục tại một số quận, huyện, trong đó tập trung vào nội dung thu đầu năm học để kịp thời chấn chỉnh, xử lý vi phạm.
Tuy nhiên, để “căn bệnh” lạm thu được chữa trị triệt để, các cơ sở giáo dục cần thực hiện 3 công khai (công khai cam kết chất lượng giáo dục và chất lượng giáo dục thực tế; công khai điều kiện bảo đảm chất lượng (cơ sở vật chất, đội ngũ); công khai thu - chi tài chính) theo quy định tại Thông tư số 09/2009/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục- Đào tạo. Đặc biệt, đối với những khoản đóng góp theo thỏa thuận tự nguyện, nhà trường cần nêu rõ mục đích, chủ trương, công khai mức thu, nội dung chi; có dự toán, lập kế hoạch, lấy ý kiến trong cuộc họp cha mẹ học sinh đầu năm học và công khai kết quả sử dụng tại các cuộc họp.Những khoản xã hội hoá này cần có sự bàn bạc công khai, dân chủ của tất cả cha mẹ học sinh, cần thiết có thể bỏ phiếu kín để không gây áp lực cho người có ý kiến trái chiều.
Với vai trò được thành lập nhằm phối hợp với nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục, Ban đại diện cha mẹ học sinh cần hiểu đúng và làm tròn trách nhiệm chứ không phải là “cánh tay nối dài” cho một số trường trong hoạt động lạm thu. Mỗi cha mẹ học sinh cũng nên chủ động tìm hiểu, cập nhật các quy định liên quan và thẳng thắn nêu ý kiến tại cuộc họp nếu thấy chưa hợp lý.
Ngoài ra, để bảo đảm tính công khai, minh bạch, cơ quan quản lý như Sở GD- ĐT, Phòng GD-ĐT các quận, huyện nên công khai quy định mức trần các khoản được phép thu để cha mẹ học sinh nắm bắt, tránh sự tùy tiện, áp đặt từ phía nhà trường. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát quản lý thu, chi tại các cơ sở giáo dục; xử lý nghiêm sai phạm, tránh tình trạng “giơ cao, đánh khẽ” không đủ sức răn đe. Chỉ khi nào tất cả các chủ thể đều nâng cao tinh thần trách nhiệm, “căn bệnh” lạm thu đầu năm học mới thực sự được “chữa trị” triệt để./.
Bài và ảnh: HOÀNG TRIỆU
