Chủ động dự báo, ứng phó sự dị thường của thời tiết

Những điểm dị thường của bão số 4

Theo Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Hải Phòng Nguyễn Đình Thuật, thông thường, các cơn bão khi tiến vào khu vực vịnh Bắc Bộ chỉ duy trì thời gian quét qua từ 12 giờ đến tối đa 1 - 2 ngày trước khi đi sâu vào đất liền rồi suy yếu hoặc tan.

Tuy nhiên, cơn bão số 4 sau khi di chuyển vào vùng biển phía Đông Bắc đặc khu Bạch Long Vĩ với tốc độ rất chậm chỉ 3 - 5 km/h, thay vì tiến thẳng lại liên tục đổi hướng, quẩn quanh trên vịnh Bắc Bộ 6 ngày, duy trì sức gió mạnh cấp 8 - 9, giật cấp 11. Chính sự kéo dài, kết hợp với dải thấp nên hoàn lưu của bão đã trút lượng mưa rất lớn xuống các tỉnh, thành phố khu vực phía Đông Bắc Bộ.

Từ ngày 20/8 đến 24/8, thành phố Hải Phòng chịu ảnh hưởng của hoàn lưu bão kết hợp với dải hội tụ nhiệt đới và gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh, gây mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to trên diện rộng, gió mạnh trên biển và ven bờ.

Tổng lượng mưa phổ biến từ 140 - 280 mm, một số nơi cao hơn. Lượng mưa ngày cao nhất ghi nhận tại một số trạm: Hải Dương 144,0 mm (ngày 24/8), Bạch Long Vĩ 263,6 mm (ngày 21/8), An Phụ 174,0 mm (ngày 23/8), Trung Trang 164,0 mm (ngày 23/8).

Mặc dù không đổ bộ trực tiếp vào đất liền, song bão số 4 gây ra thiệt hại đáng kể. Tại Hải Phòng ghi nhận 19 sự cố đê điều trong tổng số 54 sự cố điều điều khu vực miền Bắc. Tổng diện tích cây trồng bị ngập trên 8.600 ha. Khoảng 50 ha đầm nuôi trồng thủy sản bị ngập tràn bờ. 3 địa phương có điểm sạt lở mới, gồm: xã Nam An Phụ với 7 điểm, phường Nguyễn Trãi 1 điểm, phường Trần Hưng Đạo 2 điểm.

Trước sự ấm lên của nước biển, nhiệt độ trái đất tăng lên làm cho thời tiết, thiên tai không theo quy luật thông thường. Những cơn bão với đường đi dị thường như bão số 4 hay siêu bão Yagi năm 2024 với cường độ, quy mô vượt qua các loại hình thiên tai tương đương đã xảy ra trong giai đoạn 2015 - 2020.

Điều này đặt ra yêu cầu công tác dự báo, cảnh báo thời tiết được điều chỉnh, đáp ứng được yêu cầu cảnh báo sớm, hạn chế những thiệt hại.

Chú trọng cảnh báo hiểm họa

Ngày 23/8, Đài Khí tượng Thủy văn thành phố Hải Phòng phát tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy trên địa bàn thành phố.

Bản tin nêu rõ, trong vòng 6 giờ, nguy cơ xảy ra sạt lở đất trên sườn dốc tại 5 khu vực, gồm đặc khu Cát Hải, các phường: Phù Liễn, Đồ Sơn, Nam Đồ Sơn và Kiến An. Các khu vực có nguy cơ cao gồm Khe Sâu, Hiền Hào, Xuân Đám, Phù Long, Hải Sơn, Cát Bà, Việt Hải, Liên Minh và Vườn quốc gia Cát Bà (đặc khu Cát Hải); đồi Thiên Văn (phường Phù Liễn); Vạn Hương, Hải Sơn (phường Đồ Sơn); Ngọc Xuyên (phường Nam Đồ Sơn) và núi Cựu Viên (phường Kiến An).

Theo đó, các điểm có nguy cơ sạt lở đã được địa phương cắm biển cảnh báo và thông tin để người dân chủ động phòng tránh; các hộ dân được di chuyển đến nơi tránh trú an toàn.

Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn thành phố Nguyễn Văn Thuật cho biết, đơn vị duy trì công tác trực 24/24 giờ. Từ ngày 18/8 đến 7 giờ ngày 24/8, Đài ban hành nhiều bản tin dự báo, cảnh báo bão, mưa lớn, gió mạnh trên biển và đất liền, bảo đảm tính kịp thời, đầy đủ, độ tin cậy cùng hồ sơ dự báo, cảnh báo đi kèm gửi đến Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố, các xã, phường, đặc khu để chủ động phòng tránh.

Bản tin dự báo không chỉ dừng lại ở việc dự báo lượng mưa, sức gió hay mực nước mà đang chuyển mạnh sang cảnh báo tác động và rủi ro. Đặc biệt, bản tin nêu rõ thời gian, khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập lụt.

Để đưa ra cảnh báo tác động, đơn vị dự báo thực hiện kết hợp giữa bản đồ nguy cơ thiên tai với dữ liệu về dân cư và hạ tầng. Bởi mỗi địa hình, hạ tầng kỹ thuật khác nhau mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau.

Cùng một lượng mưa nhưng tác động tại khu vực đô thị đông dân sẽ khác với vùng sản xuất nông nghiệp; tác động tại nơi có địa hình dốc, nền đất đã bão hòa nước cũng khác với khu vực bằng phẳng, có hệ thống tiêu thoát nước tốt.

Để trả lời được những câu hỏi cụ thể khu vực nào có khả năng bị ngập; tuyến đường nào có nguy cơ chia cắt; những xã, phường nào cần đề phòng lũ quét, sạt lở đất; nhóm dân cư nào cần được cảnh báo hoặc sơ tán sớm cần những dữ liệu dân cư, địa hình, hạ tầng đồng bộ.

Sự đồng bộ, đầy đủ về cơ sở dữ liệu hạ tầng kỹ thuật, dân cư, địa hình... là cơ sở để cơ quan dự báo đưa ra thông tin cảnh báo hiểm họa chính xác, cụ thể hơn. Do đó, trong kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu thành phố Hải Phòng, giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xây dựng các bản đồ có nguy cơ ngập ứng với mực nước biển dâng 50 - 100 cm.

Thành phố cũng xây dựng phương án ứng phó thiên tai theo cấp độ rủi ro; các kế hoạch và phương án đã thể hiện sự sáng tạo, linh hoạt sát với thực tế từng địa phương, với phương châm thực hiện "ba trước, bốn tại chỗ".

Qua cơn bão số 4, bên cạnh việc rà soát nâng cao hạ tầng kỹ thuật chống chịu thiên tai, thành phố quan tâm đồng bộ, cập nhật thông tin hỗ trợ cơ quan dự báo có được cảnh báo hiểm họa chính xác, cụ thể hơn. Qua đó, góp phần giảm bớt thiệt hại thiên tai trước sự dị thường thời tiết.