Chủ động khám, sàng lọc bệnh tăng huyết áp tại cộng đồng

Phát hiện sớm, tránh biến chứng

Đều đặn 3 năm nay, bà Bùi Thị Mệnh, 62 tuổi, ở phường Hải An đều phải đến cơ sở y tế để tái khám và lĩnh thuốc điều trị. Tháng 8/2022, sau khi thấy có biểu hiện chóng mặt, sức khỏe yếu, mệt mỏi, tim đập nhanh, bà Mệnh được gia đình đưa đi khám và phát hiện mắc bệnh tăng huyết áp. Sau 3 năm điều trị cùng với duy trì lối sống lành mạnh, thực hiện theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, đến nay, huyết áp của bà được kiểm soát, sức khỏe ổn định hơn.

Tăng huyết áp không chỉ là bệnh lý thường gặp ở người cao tuổi, mà ngay cả những người trẻ, nguy cơ mắc bệnh chiếm tỷ lệ 5 - 10%. Như trường hợp của chị P. T. G., 37 tuổi, ở phường Thủy Nguyên, 1 - 2 gần đây cân nặng của chị tăng nhanh kèm huyết áp thường xuyên ở mức rất cao, dao động khoảng 180mmHg (huyết áp người bình thường trung bình 110 đến 120mmHg). Sau nhiều lần đi khám, chị được bác sĩ chẩn đoán tăng huyết áp và chỉ định uống thuốc hạ áp hằng ngày. Sắp tới, chị có kế hoạch thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) và được bác sĩ yêu cầu điều chỉnh huyết áp về ngưỡng an toàn thì mới có thể tiến hành.

Theo thống kê, tỷ lệ mắc tăng huyết áp có sự gia tăng đáng kể tại Việt Nam, theo điều tra, tỷ lệ mắc tăng huyết áp ở thành thị (28%) cao hơn đáng kể so với nông thôn (25,5%). Các cuộc điều tra quốc gia gần đây cũng cho thấy sự tăng lên đáng lo ngại trong tỷ lệ mắc tăng huyết áp những người ở đội tuổi từ 25 đến 64 tuổi. Tại Hải Phòng, ghi nhận hơn 195.000 trường hợp mắc bệnh tăng huyết áp, hơn 98.000 ca đường huyết tăng và các bệnh không lây nhiễm khác.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Thúy Hiếu, Trưởng bộ môn Y học gia đình (Trường Đại học Y dược Hải Phòng), tăng huyết áp nguyên phát (vô căn) chiếm khoảng 90 - 95% số người bệnh tăng huyết áp; tăng huyết áp thứ phát chiếm khoảng 5 - 10% thường gặp ở người trẻ. Trong đó, các bệnh về thận chiếm phần lớn (50%) trong tăng huyết áp thứ phát, 2 - 3% trong tăng huyết áp chung (hẹp động mạch thận, bệnh nhu mô thận), cùng với đó là các bệnh ở động mạch lớn (hẹp eo động mạch chủ bẩm sinh gây tăng huyết áp chi trên, viêm tắc động mạch), các bệnh nội tiết (u tủy thượng thận, hội chứng Conn, hội chứng Cushing…), bệnh ở nội sọ, tăng huyết áp thai kỳ, tăng huyết áp do thuốc và độc chất. Hiện nay, người trẻ mắc tăng huyết áp có xu hướng gia tăng, nguyên nhân do lối sống hiện đại, chế độ ăn thiếu lành mạnh, ăn nhiều thực phẩm có hàm lượng muối cao; thức khuya, ít vận động, béo phì; lạm dụng chất kích như: hút thuốc lá, cà phê hoặc do các yếu tố di truyền từ gia đình…

Tăng huyết áp được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” vì thường không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm nhưng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như: đột quỵ, thiếu máu não thoáng qua, sa sút trí tuệ, hẹp động mạch cảnh, phì đại thất trái, suy tim, nhồi máu cơ tim, cơn đau thắt ngực, bệnh mạch máu ngoại vi…

Kiểm soát huyết áp, quản lý từ cộng đồng

Theo các bác sĩ, hiện nay có 2 phương pháp điều trị tăng huyết áp gồm: điều trị không dùng thuốc và điều trị dùng thuốc. Đối với điều trị không dùng thuốc có nhiều ưu điểm, vừa giảm được huyết áp và giảm được các yếu tố nguy cơ của vữa xơ động mạch. Cùng với đó, trong chế độ ăn uống cần giảm 50% natri bình thường, giảm mỡ, tăng dầu thực vật, rau quả, vitamin; giảm cân nếu thừa cân; duy trì chế độ luyện tập thể dục đều đặn; chế độ lao động và sinh hoạt hợp lý, tránh gắng sức thể lực và stress; không hút thuốc lá và hạn chế rượu, bia…

Bên cạnh đó, các bác sĩ cũng khuyến cáo dự phòng đối với người tăng huyết áp là cần tuân thủ điều trị thuốc đúng, đủ, đều, không tự ý dùng thuốc hay thay đổi thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ; người bệnh chủ động theo dõi huyết áp tại nhà, ghi sổ và mang theo mỗi lần tái khám; tái khám định kỳ theo hẹn của bác sĩ để kiểm soát các yếu tố nguy cơ, sàng lọc phát hiện sớm các biến chứng và bệnh đồng mắc, điều chỉnh điều trị phù hợp.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Thúy Hiếu cho biết thêm, tăng huyết áp là bệnh lý mạn tính cần điều trị suốt đời, vì vậy, việc điều trị và quản lý tại cộng đồng, gia đình đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát huyết áp, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Cụ thể, phát hiện sớm những người có yếu tố nguy cơ béo phì, đái đường, tiền sử gia đình… từ đó quản lý tốt các yếu tố nguy cơ làm chậm quá trình tiến triển bệnh; các ngành y tế, đơn vị liên quan chủ động sàng lọc, phát hiện sớm những người tăng huyết áp để điều trị kịp thời; tăng cường truyền thông, giáo dục sức khỏe giúp người dân hiểu mức độ nghiêm trọng và biểu hiện thường gặp của tăng huyết áp, đồng thời, hiểu biết các biện pháp dự phòng, điều trị tăng huyết áp để phòng tránh các biến chứng và di chứng nặng nề. Cùng với đó, xây dựng cộng đồng số lành mạnh, khuyến khích người dân ăn giảm muối, tăng cường vận động thể dục thể thao, không hút thuốc lá; quản lý người bệnh ở cơ sở bảo đảm quá trình điều trị được liên tục, toàn diện nhằm giảm chi phí điều trị cho người bệnh, hệ thống y tế do phát hiện và điều trị sớm.

Nhằm tăng cường kiểm soát tăng huyết áp tại cộng đồng, trong năm 2025, thành phố triển khai khám sàng lọc cho 1.000 người dân từ 18 tuổi trở lên có yếu tố nguy cơ, ưu tiên người cao tuổi, để kịp thời phát hiện và quản lý bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường tại cơ sở. Bên cạnh đó, Sở Y tế ký kết thỏa thuận hợp tác với Viện Chiến lược và Chính sách y tế triển khai Dự án nghiên cứu “Đương đầu với bệnh tăng huyết áp ở khu vực thành thị Việt Nam” trong giai đoạn từ 2024 - 2029 tại một số địa phương của Hải Phòng. Dự án hướng tới mục tiêu nhằm thử nghiệm các biện pháp can thiệp trong việc quản lý và điều trị bệnh tăng huyết áp tại khu vực thành thị, nhằm đánh giá thực trạng và nhu cầu kiểm soát bệnh tăng huyết áp ở khu vực thành thị của Hải Phòng; xây dựng và triển khai thử nghiệm can thiệp kiểm soát bệnh tăng huyết áp tại cộng đồng ở các phường được chọn can thiệp của Hải Phòng. Từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp cho chương trình phòng chống tăng huyết áp và tăng cường hiệu quả kiểm soát bệnh tăng huyết áp tại cộng đồng.