Chủ động tạo nguồn nhân lực hàng hải

Sinh viên Trường đại học Hàng hải Việt Nam thực hành huấn luyện trên hệ thống mô phỏng.

\

Nhu cầu cao nhưng khó tuyển dụng

Công ty cổ phần Hàng hải Liên Minh là doanh nghiệp chuyên tuyển dụng, cung ứng thuyền viên cho các hãng tàu nước ngoài. Trung bình mỗi năm, công ty có nhu cầu tuyển mới 50 thuyền viên. Thế nhưng, khoảng 3 năm trở lại đây, công ty không tuyển đủ số lượng. Giám đốc Công ty cổ phần Hàng hải Liên Minh Hoàng Văn Dương cho biết: Đơn vị hiện đang quản lý hơn 700 sĩ quan, thuyền viên làm việc trên các đội tàu quốc tế và luôn có nhu cầu tuyển dụng mới hằng năm. Nguồn tuyển dụng của công ty hướng đến là sinh viên của 2 Khoa: Máy tàu biển và Điều khiển tàu biển (Trường đại học Hàng hải Việt Nam). Cách đây 5-6 năm, việc tuyển dụng 50-60 thuyền viên/năm khá thuận lợi, nhưng từ năm 2019 đến nay, công ty chỉ tuyển được 10-15 sĩ quan, thuyền viên ra trường mỗi năm. Đây là những khó khăn khiến công ty không thể phát triển được đội tàu và cung ứng đủ thuyền viên cho các hãng tàu trong nước và quốc tế.

Tương tự, Công ty cổ phần Vận tải biển VOSCO cũng luôn trong tình trạng không tuyển dụng đủ số lượng sĩ quan, thuyền viên. Lý giải nguyên nhân của tình trạng này, đại diện doanh nghiệp cho biết: Vài năm trở lại đây, giá cước của tàu container tăng đột biến, thậm chí có những thời điểm tăng 10-15 lần. Do vậy, các doanh nghiệp trong ngành đều có nhu cầu mua thêm tàu biển và tăng cường tuyển dụng nguồn nhân lực. Nhưng hiện nay, số lượng sinh viên tốt nghiệp của các trường đại học, cao đẳng đều không đáp ứng được nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.

PGS, TS. Lê Văn Điểm, Trưởng Khoa Máy tàu biển (Trường đại học Hàng hải Việt Nam) thông tin: Thời gian cao điểm (giai đoạn 2004-2008), Khoa Máy tàu biển tuyển sinh hệ đại học 400-500 sinh viên, nhưng khoảng 10 năm trở lại đây con số này giảm dần còn 100-200 sinh viên, thậm chí 40-50 sinh viên và năm 2021 tuyển sinh được 150 sinh viên. Sự trồi sụt số lượng sinh viên trong ngành học này gắn chặt với sự phát triển của ngành đóng tàu, hàng hải. Đánh giá khách quan cho thấy, những năm 2004-2005, Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) phát triển mạnh mẽ, nhu cầu tuyển dụng lao động cao, do đó, số lượng sinh viên đăng ký học tăng. Nhưng khi doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng, suy thoái, kéo theo “niềm tin” của người học vào ngành này cũng giảm sút đáng kể. Mặt khác, nhiều người hiểu chưa đúng, chưa đủ về ngành hàng hải, cho rằng ngành này vất vả và không an toàn. Nhưng thực tế, sĩ quan, thuyền viên ngành hàng hải được bảo vệ và bảo đảm đầy đủ quyền lợi theo luật và Công ước Hàng hải quốc tế; được làm việc trên các phương tiện lớn, hiện đại, với mức thu nhập quốc tế.

Bảo đảm cả chất và lượng

Hơn 2 năm qua, mặc dù dịch bệnh COVID-19 ảnh hưởng đến tất cả ngành, lĩnh vực, tuy nhiên ngành Hàng hải tăng trưởng tốt, thậm chí lực lượng sĩ quan, thuyền viên có mức thu nhập tăng lên. Theo Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Vận tải biển VOSCO Đặng Hồng Trường, ngành Hàng hải hiện có nhu cầu tuyển dụng lớn, nhưng yêu cầu chất lượng đòi hỏi khá cao. Trong khi đó, chất lượng đào tạo nguồn nhân lực ngành Hàng hải còn hạn chế so với các nước xuất khẩu thuyền viên ra thế giới như: Philippines, Ấn Độ, Nga… Nguyên nhân do sinh viên Hàng hải nước ta ít được tiếp cận những con tàu hiện đại trong thực tế; khả năng ngoại ngữ, kỹ năng của thuyền viên Việt Nam còn hạn chế… Nhưng sĩ quan, thuyền viên Việt Nam có ưu điểm là sự kiên trì, nhanh nhạy trong tiếp cận các vấn đề mới.

PGS. TS Nguyễn Minh Đức, Phó hiệu trưởng Trường đại học Hàng hải Việt Nam cho biết: Những năm gần đây, nhà trường có nhiều thay đổi trong công tác tuyển sinh, đào tạo nên số lượng sinh viên đầu vào hằng năm đều tăng. Trong đó, năm 2021 ngành điều khiển tàu biển và ngành khai thác máy tàu biển tuyển sinh được gần 350 sinh viên, với điểm tuyển sinh tăng từ 2-4 điểm so với năm 2020. “2 năm trở lại đây, công tác tuyển sinh của trường được cải thiện, riêng năm 2021 trường tuyển sinh được khoảnh 2.500 sinh viên ở các hệ từ đào tạo ngắn hạn đến cao đẳng, trong đó, riêng Trung tâm Phát triển nguồn lực hàng hải và xuất khẩu lao động mỗi năm đào tạo và đào tạo lại được khoảng 1.000 thuyền viên – Tiến sĩ Lưu Việt Hùng, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Hàng hải 1 thông tin.

Bên cạnh việc tăng cường công tác tuyển sinh, các trường còn chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo. Tại Trường đại học Hàng hải Việt Nam, sinh viên ngành hàng hải được huấn luyện thực tế trên phòng mô phỏng và những con tàu huấn luyện hiện đại; nhà trường còn liên tục cập nhật, đổi mới chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp; chủ động kết nối với các doanh nghiệp tạo cơ hội thực tập, thực hành trên tàu. Hiện, nhà trường đang tính đến phương án mở rộng quy mô đào tạo, kiến nghị Bộ Giao thông - Vận tải chấp thuận hình thức đào tạo mới, đó là “đào tạo sĩ quan hàng hải không cấp bằng”. Theo đó, sinh viên sẽ được học tập trung trong 2 năm rưỡi và được cấp chứng chỉ đủ điều kiện làm việc trên các tàu biển với chức danh sĩ quan vận hành.

Để chủ động nguồn nhân lực ngành hàng hải, các doanh nghiệp cũng cần tăng tính chủ động phối hợp với các trường đại học, cao đẳng, cung cấp thông tin về nhu cầu của từng vị trí công việc để các trường chủ động tuyển sinh và giới thiệu sinh viên đến với doanh nghiệp. Qua đó, tránh tình trạng đào tạo “ồ ạt”, cấp chứng chỉ ngắn hạn tràn lan, trong khi chất lượng chưa “xứng tầm” ảnh hưởng lớn đến hiệu quả công việc./.