(HPĐT)- Vụ án “Lợi dụng chức vụ quyền hạn khi thi thành công vụ” ở Trường THCS Ngô Quyền (quận Lê Chân), đang được dư luận quan tâm, khi có nguyên nhân từ tình trạng “lạm thu” vốn diễn ra khá phổ biến ở các cơ sở giáo dục hiện nay. Những dấu hiệu vi phạm được nói đến trong vụ án, chủ yếu là các khoản thu từ cha mẹ học sinh dưới các hình thức như: kêu gọi phụ huynh học sinh đóng tiền học nghề, quỹ cha mẹ học sinh, tiền nước uống, vệ sinh...
Sở dĩ sự việc gây tiếng vang, vì “lạm thu” là vấn nhức nhối kéo dài nhiều năm qua, nhất là mỗi khi bước vào đầu năm học, đầu kỳ học. Tình trạng này xảy ra ở nhiều địa phương, nhiều cấp học và trở thành nỗi bức xúc của không ít cha mẹ học sinh. Bạn tôi từng chia sẻ rằng, mỗi lần đi họp phụ huynh cho con đều phải đóng cả triệu bạc thậm chí nhiều hơn. Đó là các khoản “quỹ trường”, “quỹ lớp”, “tiền trang bị điều hòa”..., rồi các khoản khác như “tiền nước uống”, “tiền sổ liên lạc điện tử”; thậm chí cả các chương trình nghe rất “lạ tai” như “Nuôi lợn siêu trọng”, “Đàn gà của bé”; “Chăn ấm cho em”...
Theo quy định hiện hành, tất cả những khoản đóng góp trên đều trên tinh thần “tự nguyện” của cha mẹ học sinh. Nhà trường không áp đặt, không bắt buộc, nhưng bằng những “gợi ý” rất khéo léo về mức đóng góp thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh, hầu như 100% số cha mẹ có con học ở lớp đó, trường đó đều nộp mà ít ai thắc mắc, phản biện. Bởi lẽ, các bậc cha mẹ rất sợ con mình bị “ghét” nếu mình phản đối các khoản thu tự nguyện trên. Để tỏ ra “vô can”, nhiều trường “ủy thác” Ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra vận động, kêu gọi đóng góp sau khi đã ấn định mức thu. Thậm chí ở nhiều trường, việc thu tiền cũng không có chữ ký của cha mẹ học sinh mà chỉ có học sinh mang đến nộp.
Thu thì như vậy, chi cũng chẳng khác. Không có kiểm tra, giám sát, không công khai, minh bạch, quyết toán. Có phụ huynh thắc mắc sao năm nào cũng đóng tiền điều hòa? Chả nhẽ năm nào nhà trường cũng thay điều hòa trong khi các phòng học đều sử dụng điều hòa cũ? Vậy số tiền đó đi đâu? Chính sự nhập nhèm, mơ hồ ấy là “mảnh đất màu mỡ” để sai phạm dễ xảy ra.
Cần khẳng định rằng, việc vận động các nguồn tài trợ về tài chính và vật chất cho các trường học là chuyện hợp pháp, phổ biến trên thế giới, kể cả tại những nước có nền kinh tế phát triển. Ở nước ta, ngân sách nhà nước cấp cho các trường công lập còn eo hẹp, chủ yếu là tiền lương của giáo viên (chiếm đến 95% ngân sách). Chỉ có khoảng 5% chi cho các hoạt động của nhà trường như điện, nước, văn phòng phẩm, mua sắm trang thiết bị vật dụng, tổ chức hội nghị, học phẩm... Vì vậy, việc kêu gọi vận động tài trợ, hỗ trợ các trường là hoàn toàn đúng đắn, cần khuyến khích. Tuy nhiên việc vận động tài trợ và đóng góp cần nhắm đến những nhà hảo tâm có nguồn lực mạnh thay vì ấn định mức đóng góp đồng đều với tất cả cha mẹ học sinh. Và để bảo đảm việc sử dụng nguồn tài trợ đúng nội dung, mục đích thì cần được giám sát, theo dõi chặt chẽ và công khai, minh bạch. Đây mới là vai trò đích thực của Ban đại diện cha mẹ học sinh trong tư cách là bên quản lý, sử dụng, giám sát nguồn tài trợ chứ không phải là “cánh tay nối dài” của nhà trường.
Qua các vụ việc đang được làm rõ, người dân đang hy vọng những sai phạm nếu có sẽ được xử lý nghiêm, đồng thời rút ra những bài học thiết thực, kịp thời trong công tác vận động đóng góp, tài trợ tại các cơ sở giáo dục./.
Mạnh Cường
