(Tiếp theo và hết)
Việc minh bạch, thu đúng, chi đúng các khoản thu giúp xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa nhà trường và gia đình, tạo môi trường học tập tốt cho học sinh.
Bắt đúng bệnh, chấn chỉnh kịp thời
(HPĐT)- Các văn bản chỉ đạo của ngành GD-ĐT, thành phố đều yêu cầu cụ thể, hướng dẫn sát sao về công tác thu, sử dụng các khoản thu, trong đó quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị, cơ sở giáo dục. Nhưng đầu năm học, tình trạng lạm thu vẫn cứ tái diễn đây đó. Để giải quyết triệt để “căn bệnh” này, cần sự vào cuộc quyết liệt hơn của ngành GD-ĐT, sự giám sát chặt chẽ của cơ quan chức năng địa phương và trách nhiệm từ chính gia đình học sinh.
Nâng cao nhận thức của cả nhà trường, gia đình
Thực tế cho thấy, trong các nhà trường, lạm thu thường xảy ra ở các khoản vận động tài trợ giáo dục. Nhà trường căn cứ nhu cầu thực tế sẽ phối hợp Ban đại diện cha mẹ học sinh vận động hỗ trợ đầu tư, mua sắm nâng cấp, cải tạo cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy. Chánh Thanh tra Sở GD-ĐT Đào Văn Minh cho rằng: Trong điều kiện nguồn lực ngân sách đầu tư cho giáo dục còn eo hẹp, chưa đáp ứng được yêu cầu đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học của nhà trường, vận động xã hội hóa giáo dục là cần thiết. Tuy nhiên, điều kiện kinh tế mỗi gia đình học sinh khác nhau, dẫn đến nhu cầu trang bị cơ sở vật chất, học tập cũng như khả năng đóng góp cũng khác nhau. Vì vậy, các nhà trường cần vận động đúng thời điểm, mục đích; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà trường – gia đình cũng như phù hợp điều kiện kinh tế nói chung của các gia đình học sinh. Thực tế từ một số vụ việc xảy ra cho thấy, người đứng đầu cơ sở giáo dục (CSGD) nhận thức chưa đúng, dẫn đến làm trái các văn bản quy định của ngành, địa phương với mức độ khác nhau. Từ đó, dẫn đến áp đặt, cào bằng mức đóng góp, rồi mượn danh nghĩa của Ban đại diện cha mẹ học sinh vận động theo hình thức “tự nguyện”, gây phản ứng không tốt trong dư luận xã hội...
Từng có thời kỳ làm Trưởng Ban đại diện cha mẹ học sinh, anh Phạm Quang Hòa, ở ngõ 274 đường Ngô Quyền (quận Ngô Quyền) thừa nhận: Nếu không được sự đồng ý của Ban đại diện cha mẹ học sinh, chắc chắn không có nhiều khoản thu như vậy. Thông thường, trước khi thông qua danh sách các khoản thu đầu năm học, hiệu trưởng họp cùng các trưởng Ban đại diện cha mẹ học sinh, đề xuất những khoản thu ấn định sẵn. Phần lớn “đầu mối trung gian” này nhất trí thực hiện, ít khi có ý kiến phản biện bởi sợ con mình học tại trường sẽ bị ảnh hưởng. Cùng với đó, tại cuộc họp phổ biến thông tin về các khoản đóng góp trên lớp, nhiều cha mẹ học sinh thấy chưa hợp lý nhưng cũng không mạnh dạn lên tiếng. Khi sự việc bị phát hiện, nhà trường chỉ “đẩy quả bóng trách nhiệm” cho Ban đại diện cha mẹ học sinh là xong. Ngoài ra, lạm thu còn có một phần sâu xa từ hoạt động “đối ngoại” của nhà trường. Để hợp thức hóa những khoản chi “không chính danh”, lãnh đạo nhà trường buộc phải “biến tấu”, lấy từ khoản nọ “đập” sang khoản kia. Và nhiều sai phạm, vi phạm pháp luật cũng xuất phát từ đây...
Một khi được phát hiện, hành vi sai phạm của các nhà trường đều bị cơ quan chức năng xử lý khẩn trương tùy theo mức độ, tính chất. Ngay sau khi nhận được thông tin phản ánh về việc Trường THCS thị trấn Núi Đối “lạm thu”, Chủ tịch UBND huyện Kiến Thụy cùng các phòng chức năng, lãnh đạo UBND thị trấn Núi Đối làm việc với nhà trường. Sau khi nghe giải trình, ý kiến cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở về khoản thu 2 triệu đồng đối với học sinh khối 6, dự họp, Lãnh đạo UBND huyện Kiến Thụy phê bình Hiệu trưởng tổ chức tạm thu một số khoản khi chưa có hướng dẫn của các cấp và sự đồng thuận của cha mẹ học sinh; yêu cầu nhà trường hoàn trả số tiền đã thu; đồng thời giao Phòng GD-ĐT chủ trì cùng Phòng Tài chính - Kế hoạch hướng dẫn các trường học trong toàn huyện thực hiện nghiêm túc các văn bản chỉ đạo của các cấp về các khoản thu trong năm học… Sự việc Trường THPT Lê Chân vận động cha mẹ học sinh tài trợ xây dựng trạm biến áp gây bức xúc dư luận cũng được Sở GD-ĐT nhanh chóng vào cuộc. Tổ công tác khẩn trương làm rõ, chỉ ra hạn chế, sai phạm của nhà trường trong công tác tuyên truyền, vận động cha mẹ học sinh; tiếp nhận tài trợ khi chưa được Sở GD-ĐT chấp thuận, phê duyệt kế hoạch; có biểu hiện “cào bằng” trong vận động tài trợ... Đồng thời yêu cầu trường phải hoàn trả số tiền đã thu của cha mẹ học sinh, dừng vận động tài trợ. Ban Giám hiệu (đứng đầu là Hiệu trưởng) tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân về sai phạm.
Khắc phục tận gốc, xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu
Hoạt động xã hội hóa tài trợ cho giáo dục thời gian qua bên cạnh đem lại những kết quả tích cực, cũng có không ít hạn chế, kẽ hở để lãnh đạo một số CSGD lợi dụng, làm ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của ngành Giáo dục. Để “căn bệnh” lạm thu được chữa trị triệt để, luật sư Nguyễn Quang Chiến, Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Phúc Thịnh (Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng) cho rằng: Năm 2018, Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư số 16/2018/TT-BGDĐT quy định cụ thể nguyên tắc, nội dung, hình thức, quy trình vận động, tiếp nhận, quản lý và sử dụng tài trợ, quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục những bất cập trong hoạt động tài trợ, bảo đảm đúng mục tiêu, ý nghĩa và quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực tài trợ trong lĩnh vực giáo dục, nhằm chấn chỉnh hoạt động thu tại các nhà trường. Với quy định rõ ràng này, nếu Ban đại diện cha mẹ học sinh “tròn vai”, nhận thức đúng chức năng, vai trò của mình, thẳng thắn bày tỏ chính kiến, sẽ không còn tình trạng một số trường tự đặt ra các khoản thu áp đặt, cào bằng gây bức xúc dư luận như thời gian qua.
Còn theo quan điểm của anh Bùi Tuấn Ngọc (Viện Kiểm sát nhân dân quận Lê Chân): Thời gian qua, ngành Giáo dục đã tích cực xử lý những vụ việc liên quan đến lạm thu; mọi hành vi sai phạm, tùy theo mức độ, tính chất vụ việc đều bị xử lý. Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND của HĐND thành phố quy định các khoản thu đã tạo hành lang pháp lý để các CSGD có căn cứ thu đúng, cha mẹ học sinh có cơ sở để nộp và giám sát các khoản thu. Do vậy, với những trường hợp cố tình vi phạm, cần xử lý nghiêm người đứng đầu nhà trường, thậm chí cách chức để làm gương. Cùng với đó, cơ quan quản lý theo phân cấp nên tăng cường công tác kiểm tra, giám sát quản lý thu, chi tại các CSGD; xử lý nghiêm sai phạm, tránh tình trạng “giơ cao, đánh khẽ” không đủ sức răn đe... Đồng tình với quan điểm trên, Phó chủ tịch Hội Cựu giáo chức quận Kiến An Nguyễn Thị Bình nêu: Các CSGD cần thực hiện 3 công khai (công khai cam kết chất lượng giáo dục và chất lượng giáo dục thực tế; công khai điều kiện bảo đảm chất lượng; công khai thu - chi tài chính). Hoạt động thu tại các trường học cần sự giám sát chặt chẽ hơn nữa từ các cơ quan quản lý giáo dục, UBND các địa phương. Đối với những khoản đóng góp theo thỏa thuận tự nguyện, nhà trường cần nêu rõ mục đích, chủ trương, công khai mức thu, nội dung chi; có dự toán, lập kế hoạch, lấy ý kiến trong cuộc họp cha mẹ học sinh đầu năm học và công khai kết quả sử dụng tại các cuộc họp. Những khoản xã hội hoá này cần có sự bàn bạc công khai, dân chủ của tất cả cha mẹ học sinh, bảo đảm đồng thuận thực chất. Cần thiết có thể tổ chức bỏ phiếu kín để không gây áp lực với người có ý kiến trái chiều...
Trong cuộc họp triển khai công tác năm hay kiểm tra thực tế của lãnh đạo Sở GD-ĐT tại các nhà trường trước thềm năm học mới, Giám đốc Sở GD-ĐT Bùi Văn Kiệm luôn khẳng định: Chống lạm thu là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, ngành không bao che và kiên quyết xử lý đơn vị, cá nhân để xảy ra sai phạm. Hằng năm, trước năm học mới, Sở đều ban hành văn bản gửi các CSGD chỉ đạo, hướng dẫn về thực hiện thu đầu năm, chống lạm thu; đồng thời ban hành văn bản chấn chỉnh công tác thu và thành lập đoàn kiểm tra các CSGD tại các quận, huyện. Trong đó tập trung vào nội dung thu đầu năm học để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và sẽ kiên quyết xử lý nghiêm những vi phạm./.
Bài và ảnh: HOÀNG TRIỆU
