(HPĐT)- Cứ vào đầu năm học, chuyện lạm thu tại cơ sở giáo dục lại râm ran trong dư luận, khiến nhiều cha mẹ học sinh bức xúc, nhất là những gia đình hoàn cảnh khó khăn. Tình trạng này gây ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín, hình ảnh ngành Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), làm các cơ quan quản lý đau đầu. Sớm giải quyết dứt điểm “căn bệnh” này đang trở thành niềm mong mỏi của không chỉ các cha mẹ học sinh, ngành GD-ĐT mà còn của cả xã hội.
Việc minh bạch các khoản thu giúp xây dựng hài hòa quan hệ giữa nhà trường và gia đình, tạo môi trường học tập tốt cho học sinh.
Đến hẹn... lại tái diễn
Trước thềm mỗi năm học mới, ngành GD-ĐT, thành phố đều có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở giáo dục (CSGD) thực hiện các khoản thu. Tuy nhiên, năm nào tình trạng lạm thu cũng tái diễn với những hình thức và mức độ khác nhau. Dư luận xã hội bức xúc, còn ngành chức năng, địa phương nơi xảy ra vụ việc tất bật lo “giải quyết hậu quả”...
Từ chỉ đạo sát hợp, được lòng dân...
Họp đầu năm được coi là dịp để giáo viên chủ nhiệm xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa nhà trường - lớp học - gia đình, triển khai kế hoạch hoạt động năm học và bàn phương pháp kết hợp giáo dục hiệu quả với cha mẹ học sinh. Tuy nhiên, nhiều cuộc họp trở thành diễn đàn thông báo các khoản đóng góp và… thu tiền. Việc “lạm thu” thường diễn ra dưới danh nghĩa xã hội hóa, ép cha mẹ học sinh “tự nguyện đóng góp” thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Để chấn chỉnh tình trạng này, trước thềm năm học mới 2022-2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 14/CT-TTg ngày 31-8-2022, trong đó giao UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn các CSGD thực hiện đúng các quy định về quản lý thu, chi tài chính, công khai các khoản thu đầu năm học. Cùng với đó, Bộ GD-ĐT ban hành Công văn số 2153/BGDĐT-KHTC yêu cầu phải công khai các khoản thu, chi. Trong đó nêu rõ “tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát..., tuyệt đối không để xảy ra tình trạng “lạm thu” đầu năm học.
Tại Hải Phòng, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND quy định danh mục các khoản thu và mức thu, cơ chế quản lý thu chi đối với các dịch vụ hỗ trợ hoạt động GD- ĐT đối với CSGD công lập trên địa bàn thành phố Hải Phòng. UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 215/KHUBND hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 02. Trong Nghị quyết và Kế hoạch nêu chi tiết danh mục các khoản thu đối với từng cấp học; yêu cầu việc thu, chi các khoản thu dịch vụ, hỗ trợ hoạt động GD-ĐT phải bảo đảm thu vừa đủ chi; chi đúng mục đích... Chẳng hạn, đối với hạng mục mua sắm trang thiết bị phục vụ bán trú, đối với học sinh mới tuyển hoặc trang bị lần đầu thu không quá 360.000 đồng và giảm dần trong năm tiếp theo không quá 200.000 đồng. Với hoạt động dạy thêm tư duy, Tin học, Kỹ năng sống, không quá 12.000 đồng/tiết đối với khối quận và không quá 10.000 đồng/tiết đối với khối huyện.
Từ khi còn là dự thảo đến lúc chính thức ban hành, Nghị quyết số 02/2022/NQHĐND được nhiều cha mẹ học sinh trên địa bàn thành phố mong đợi và đón nhận nồng nhiệt. Chị Phạm Thị Hảo, ở ngõ 203 đường Thiên Lôi (quận Lê Chân) bày tỏ: Đầu năm học, các khoản thu cơ bản theo quy định chung không đáng ngại vì từ 2 năm nay, học sinh các cấp học đã được thành phố hỗ trợ học phí. “Phức tạp” nhất là các khoản thu vận động tài trợ giáo dục theo hình thức “thỏa thuận” giữa nhà trường với Ban đại diện cha mẹ học sinh, như “trái tuyến”, ủng hộ đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, đồ dùng học tập... Đây mới chính là phần chìm của “tảng băng bức xúc” bấy lâu nay. Nay có chỉ đạo rõ ràng của thành phố, việc “thỏa thuận tự nguyện” giữa nhà trường và chi hội cha mẹ học sinh chắc chắn sẽ phải chừng mực, không tùy tiện như trước.
Đồng tình ý kiến trên, anh Nguyễn Văn Hiệp, ở ngõ 413 đường Lê Thánh Tông (quận Ngô Quyền) nhận xét: Các văn bản chỉ đạo của thành phố đều yêu cầu phải bảo đảm nguyên tắc thu vừa đủ chi, chi đúng mục đích; không được điều chuyển từ khoản thu này sang khoản thu khác. Cuối năm học chi không hết phải trả lại cha mẹ học sinh hoặc chuyển sang năm học sau nếu cha mẹ học sinh đồng ý... “Thành phố đã có văn bản chỉ đạo, cứ chiểu theo thực hiện, vừa tránh mập mờ trong thu - chi, dễ phát sinh tiêu cực, vừa tránh tình trạng Ban đại diện cha mẹ học sinh vì “lấy lòng” nhà trường mà trở thành “cánh tay thu nối dài” như dư luận phàn nàn bấy lâu”.
Trên cơ sở chỉ đạo của Bộ GD-ĐT và thành phố, Sở GD- ĐT ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện thu trong các CSGD. Phó giám đốc Sở GD- ĐT Đỗ Văn Lợi cho rằng: Nghị quyết số 02/2022/NQHĐND góp phần tháo gỡ vướng mắc, khó khăn đối với CSGD trong việc triển khai các khoản thu đầu năm, tạo hành lang pháp lý để các trường có căn cứ để thu; cha mẹ học sinh cũng có cơ sở để nộp và giám sát các khoản thu một cách tường minh. Ngoài ra, nghị quyết còn có ý nghĩa quan trọng giúp cơ quan quản lý giáo dục có căn cứ thanh tra, kiểm tra các hoạt động thu - chi trong nhà trường, từ đó tăng cường quản lý và có sự điều chỉnh phù hợp.
... đến thực tế triển khai chưa nghiêm
Ngành GD-ĐT, thành phố có nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn sát sao về công tác thu, sử dụng các khoản thu, trong đó quy định rõ trách nhiệm của thủ trưởng CSGD trước các hoạt động thu của đơn vị. Trong quá trình triển khai, nhiều đơn vị thực hiện tốt chỉ đạo, nhưng vẫn có một số trường tìm cách “lách, né”.
Có thể kể đến những vụ việc mới đây như tại Trường THCS thị trấn Núi Đối (huyện Kiến Thụy), trước năm học mới, nhiều cha mẹ học sinh có con nhập học vào lớp 6 bức xúc khi phải nộp 2 triệu đồng mà không biết thu để làm gì và không có phiếu thu. Vì không được giải thích cụ thể, nhiều ý kiến phản ứng gay gắt cho rằng nhà trường thu “trái tuyến” với học sinh không có hộ khẩu trường trú tại thị trấn, trái quy định vì từ lâu ngành GD-ĐT đã chỉ đạo bỏ thu khoản tiền này. Trong cuộc làm việc với cơ quan chức năng, Hiệu trưởng Vũ Thị Thu Hường giải trình rằng số tiền này không phải thu học sinh trái tuyến, mà chỉ là một số cha mẹ học sinh “nhờ” nhà trường mua sách vở, đồng phục…
Vụ việc tại Trường THCS thị trấn Núi Đối chưa kịp lắng xuống, thông tin Trường THPT Lê Chân vận động cha mẹ học sinh tài trợ xây dựng trạm biến áp được tài khoản facebook “than” trên mạng xã hội: “Cô giáo nói là tùy tâm và không cào bằng số tiền cần đóng, nhưng cô lại đưa ra con số 26 triệu cần phải có đủ cho tổng số 37 em học sinh trong lớp!”, “Đóng bao nhiêu để cho vừa lòng cô mà con không bị trù úm? Không đóng thì con có được học yên ổn hay không?”... Ngay khi nắm bắt thông tin, Sở GD-ĐT khẩn trương lập tổ công tác xác minh. Qua kiểm tra cho thấy, Trường THPT Lê Chân xây dựng Kế hoạch số 155/KH-THPTLC ngày 5-7-2022 về việc vận động, tiếp nhận và sử dụng tài trợ cơ sở vật chất (xây dựng trạm biến áp 250KVA- 22/0,4KV) cho trường trong năm học 2022-2023, có tờ trình trình Sở GD-ĐT. Kế hoạch vận động tài trợ được các bộ phận chức năng của Sở thẩm định và được Giám đốc Sở GD-ĐT phê duyệt tại Văn bản số 2412/SGDĐTKHTC ngày 22-7-2022. Việc trình, thẩm định, phê duyệt trên bảo đảm đúng thẩm quyền và các quy định của Bộ GD-ĐT và thành phố về tài trợ cho các cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân. Đến thời điểm kiểm tra, trường tiếp nhận tài trợ bằng tiền với tổng số tiền 631,2 triệu đồng từ cán bộ, giáo viên, cha mẹ học sinh. Xác minh chứng từ tiếp nhận tài trợ của cha mẹ học sinh lớp 10 năm học 2022- 2023 tại 12 quyển phiếu thu cho thấy, trường đã tiếp nhận tài trợ bằng tiền đối với khối lớp 10, với tổng số tiền 531,2 triệu đồng. Trong đó có 480 phiếu thu ghi trước ngày 22-7-2022 (ngày Sở GD-ĐT phê duyệt kế hoạch vận động tài trợ); 413 cha mẹ học sinh đóng góp với số tiền 1 triệu đồng/người trong số 497 cha mẹ học sinh ủng hộ tài trợ, chiếm tỷ lệ 83,1%, có biểu hiện cào bằng trong vận động thu…
Chưa dừng ở đó, đầu năm học mới, Trường tiểu học An Hưng (huyện An Dương) khiến dư luận xôn xao khi nhà trường yêu cầu cha mẹ học sinh mua bàn ghế, bảng viết dưới hình thức xã hội hóa, ủng hộ kinh phí. Theo giải trình của Hiệu trưởng Mai Thị Hường: Nhà trường triển khai tiếp nhận vận động tài trợ xã hội hóa để mua bàn ghế học sinh, bảng phục vụ công tác giảng dạy cho các lớp còn thiếu. Từ ngày 25 đến 30-8, trường tiếp nhận tài trợ đối với học sinh khối 1 của 17 cha mẹ học sinh với tổng số tiền hơn 18 triệu đồng.
Trên đây mới chỉ là một vài vụ việc được cha mẹ học sinh phản ánh, cơ quan chức năng vào cuộc. Trên thực tế có thể còn những trường khác cũng tổ chức thu tương tự về tiền “trái tuyến”, ủng hộ cơ sở vật chất nhà trường cùng những khoản thu “tài trợ giáo dục”... Nhưng vì tâm lý ngại va chạm, sợ con mình bị “để ý”, nhiều gia đình buộc phải “tự nguyện nộp” khiến nỗi bức xúc trở nên âm ỉ. Dẫu biết đây chỉ là trường hợp “làm rầu nồi canh”, nhưng việc thu chưa đúng quy trình, quy định này ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín nhà trường, giáo viên. Những “điểm mờ” không đáng có đó làm biến dạng hình ảnh tổng thể tốt đẹp về nền GD-ĐT trong cái nhìn của dư luận xã hội, làm xói mòn niềm tin của một bộ phận người dân vào ngành giáo dục.
(Còn tiếp)
Bài và ảnh: HOÀNG TRIỆU
