Theo sư thầy Thích Bản Tịnh, trụ trì chùa, qua nhiều lần trùng tu, chùa Văn Hòa vẫn giữ nguyên nét kiến trúc từ thời Mạc vào thế kỷ 16. Chùa có hình chữ “đinh” với 5 gian tiền đường, 2 gian hậu cung, mái lợp ngói mũi hài. Sử sách ghi chép lại, chùa Văn Hòa được xây dựng từ thời vua Mạc Mậu Hợp. Các thân vương trong triều góp công, góp của xây dựng chùa to, đẹp, uy nghi với cổng tam quan, gác chuông, cùng nhiều di vật quý như: bia đá, tượng phật bằng đá, chuông đồng…
Cụ Nguyễn Văn Tèo, 88 tuổi, thành viên Ban quản lý di tích chùa Văn Hòa kể, trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, nơi đây là cơ sở nuôi giấu nhiều cán bộ cách mạng, điểm hội họp của lực lượng kháng chiến. Có lần, địch tấn công dữ dội vào làng, chùa cũng bị chúng xâm phạm nặng nề, nhiều cây cổ thụ quý bị phá hủy, gác chuông to đẹp của chùa cũng bị trúng đạn giặc làm chuông bị thủng.
Với nhiều giá trị văn hóa và giá trị lịch sử, chùa Văn Hòa được Bộ Văn hóa- Thông tin công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 1996. Theo các cán bộ của Bảo tàng Hải Phòng, chùa Văn Hòa là một trong những di tích có bề dày lịch sử nhất ở huyện Kiến Thụy với những kiến trúc cổ xưa như mái, cột, kèo… vì còn nguyên đặc trưng thời Mạc. Chùa còn lưu giữ quả chuông bị trúng đạn, bia hậu và bia ký từ thời Mạc, cùng một số đồ thờ tự được bảo tồn nhiều thế kỷ. Vào những năm chẵn, chùa tổ chức lễ hội với nhiều hoạt động đặc sắc và nghi thức tế lễ, thu hút nhiều du khách.
Bài và ảnh: An Hương
