Chung cư sẵn sàng, cư dân đồng thuận trong phân loại rác

Hình thành thói quen mới

Thực tế tại Hải Phòng cho thấy, nhiều chung cư đang đi trước một bước, không chờ đến khi luật có hiệu lực mới triển khai. Tại khu đô thị EcoRivers ở phường Tân Hưng, chung cư Hải Đăng đã thực hiện mô hình phân loại rác từ khi tòa nhà đi vào vận hành.

Mỗi tầng đều có phòng gom rác riêng biệt, thùng phân loại rõ ràng, có quạt hút mùi và hệ thống kiểm tra vệ sinh định kỳ. Tỷ lệ cư dân phân loại đúng rác hiện đạt khoảng 75%, đang tiếp tục được cải thiện nhờ sự hướng dẫn và tuyên truyền thường xuyên từ Ban quản lý.

Chung cư Bạch Đằng Lake View ở phường Hải Dương cũng duy trì mô hình phân loại bài bản, các thùng phân loại rác được đặt tại các tầng. Tỷ lệ cư dân tuân thủ đạt khoảng 95%. Ban quản lý không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn tiếp nhận phản ánh nhanh chóng thông qua ứng dụng Home ID, bảo đảm sự đồng thuận hai chiều giữa cư dân và đơn vị vận hành.

Tại phía Đông thành phố, chung cư Hoàng Huy Grand Tower ở phường Hồng Bàng là một điểm sáng khác. Tòa nhà có buồng đổ rác thiết kế kín, phân chia rõ ràng giữa rác tái chế và rác khác, đi kèm với cơ chế giám sát bằng loa nội bộ và nhóm thông báo cư dân. Nhờ đó, thói quen phân loại dần đi vào nền nếp.

Dù đã có nhiều mô hình tốt, công tác phân loại và xử lý rác tại chung cư vẫn còn những hạn chế. Trước hết là việc thu gom chưa đồng bộ. Tại không ít nơi, xe thu gom vẫn sử dụng phương tiện một ngăn, gom tất cả các loại rác lại với nhau sau khi cư dân đã phân loại.

Ngoài ra, ở các chung cư mới, công tác tuyên truyền chưa được triển khai bài bản. Việc phát tài liệu hướng dẫn, treo bảng phân loại minh họa, tổ chức tập huấn còn thiếu hoặc làm theo kiểu hình thức.

Một số nơi cũng chưa có chế tài xử lý cư dân vi phạm. Cư dân bỏ rác sai loại nhiều lần nhưng không bị nhắc nhở hoặc xử lý, trong khi những người làm đúng lại không được ghi nhận. Điều này ảnh hưởng đến tinh thần tự giác và tạo ra tâm lý “làm cũng như không”.

Cần "cú huých" từ cộng đồng và chính sách

Theo Điều 75 và 77 của Luật Bảo vệ môi trường, người dân có trách nhiệm phân loại rác tại nguồn; chính quyền địa phương có trách nhiệm hướng dẫn, tổ chức thu gom phù hợp, bảo đảm rác sau phân loại được tiếp nhận và xử lý đúng quy trình. Tuy nhiên, để làm được điều đó không thể chỉ trông chờ vào nhận thức của cư dân mà cần một hệ thống chính sách, giám sát và hỗ trợ đồng bộ.

Trước mắt, thành phố cần khẩn trương rà soát và đầu tư phương tiện thu gom phù hợp với mô hình phân loại, như xe có khoang riêng, lộ trình vận chuyển tách biệt cho từng loại rác, đào tạo lại đội ngũ nhân sự phụ trách thu gom, vận hành. Bên cạnh đó, cần có quy chuẩn kỹ thuật cụ thể áp dụng chung cho tất cả các chung cư, đặc biệt về phòng gom rác, thùng chứa phân loại, bảng hướng dẫn, hệ thống giám sát.

Về truyền thông, ngoài việc nhắc nhở qua loa nội bộ và nhóm cư dân, các tòa nhà cần có bảng hướng dẫn minh họa tại các điểm đổ rác, phát tài liệu phân loại khi bàn giao căn hộ, tổ chức các buổi phổ biến định kỳ cho cư dân mới. Kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân làm tốt và nhắc nhở, phê bình những hộ gia đình, cá nhân chưa gương mẫu.

Một giải pháp nữa là xây dựng bộ tiêu chí “Chung cư xanh” gắn với xếp hạng vận hành toà nhà. Những nơi thực hiện tốt có thể được ưu tiên tiếp cận nguồn vốn vay cải tạo hạ tầng, miễn giảm một phần thuế dịch vụ hoặc tuyên truyền như mô hình điểm. Ở chiều ngược lại, cần có chế tài xử lý ban quản lý thiếu trách nhiệm hoặc cố tình buông lỏng trong công tác phân loại.

Cộng đồng cư dân cũng cần được tham gia vào giám sát. Thông qua các ứng dụng phản ánh, camera tại điểm đổ rác, tổ dân phố và ban quản trị nhà chung cư có thể phối hợp giám sát. Điều quan trọng là tạo cảm giác công bằng: ai làm tốt được ghi nhận, ai vi phạm sẽ bị nhắc nhở, xử lý đúng mức.

Phân loại rác tại nguồn không chỉ là một yêu cầu pháp lý, mà là phép thử cho sự đồng bộ của cả hệ thống, từ chính sách, hạ tầng, truyền thông cho đến vận hành, giám sát. Khi mỗi cư dân được hỗ trợ đúng mức và hệ thống vận hành thực chất, thói quen văn minh sẽ hình thành bền vững.