Di tích chùa Trà Phương bị ảnh hưởng trong quá trình tôn tạo, tu bổ.
(HPĐT)- Trong quá trình tu bổ, tôn tạo di tích quốc gia chùa Trà Phương (xã Thụy Hương, huyện Kiến Thụy), một số hạng mục công trình bị tháo dỡ, di chuyển, làm ảnh hưởng đến kết cấu, kiến trúc di tích. Phóng viên Báo Hải Phòng ghi nhận thực tế, làm việc với các đơn vị liên quan để làm rõ hơn vấn đề này.
Tự ý xây dựng khi chưa có văn bản thỏa thuận
Theo phản ánh của người dân, trong quá trình tu bổ, tôn tạo, toàn bộ nhà thờ tổ bị tháo dỡ để xây dựng mới. Ngoài ra, phần tường hồi của gian tiền đường cũng bị tháo dỡ một phần cấu kiện, di chuyển vị trí của 2 bảo vật quốc gia. Việc kiến trúc di tích bị ảnh hưởng nghiêm trọng khiến nhiều người băn khoăn, xót xa. Theo ghi nhận của phóng viên Báo Hải Phòng tại Di tích quốc gia chùa Trà Phương vào chiều 19-4, di tích khá vắng vẻ, ít khách tham quan và không có hoạt động thi công. Công trình tu bổ, tôn tạo chùa dang dở, ngổn ngang gạch đá. Các hạng mục: Nhà Tam Bảo, nhà thờ tổ được xây mới, đang trong quá trình hoàn thiện. Một phần mái ngói của nhà Tam Bảo cũ bị lột lên…
Chủ tịch UBND xã Thụy Hương Vũ Duy Quận cho biết, căn cứ mức độ xuống cấp của di tích chùa Trà Phương, tháng 7-2020, địa phương tiến hành lập hồ sơ khảo sát tu bổ di tích. Ngày 5-4-2022, UBND thành phố ban hành Quyết định số 1058 về việc phê duyệt báo cáo kinh tế-kỹ thuật tu bổ, tôn tạo di tích, do UBND xã làm chủ đầu tư, với tổng kinh phí 8,14 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa, trong đó tập trung tu bổ, tôn tạo các hạng mục: Nhà Tam Bảo, nhà thờ tổ. Cụ thể, mở rộng nhà Tam Bảo từ 5 gian thành 7 gian, giữ nguyên các bộ vì cũ, kiến trúc hậu cung, thay thế phần gỗ rui, mái bị hỏng; giữ lại 4 cột vì tiền đường, các cột vì hậu cung, bổ sung 2 cột gỗ lim mới phục dựng 2 gian tiền đường; giữ nguyên 7 gian hạng mục nhà tổ, phục dựng cột xà, hoành, rui bằng gỗ lim theo nguyên trạng…
Quá trình lập hồ sơ đề nghị thẩm định, phê duyệt và triển khai thực hiện Quyết định số 1058, tại gian bên phải tòa Tam Bảo có ban thờ 2 bảo vật quốc gia (tượng Thái tổ Mạc Đăng Dung và phù điêu Thái Hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn) diện tích thờ tự nhỏ hẹp. Để bảo đảm không gian trang trọng trưng bày, bảo tồn 2 bảo vật, UBND xã họp bàn, xin ý kiến và được nhân dân đồng thuận, nhất trí cho phép dịch chuyển đường trục đạo của 2 nhà về phía trung tâm khu đất phía Nam (5m). Tháng 3- 2023, xã có tờ trình đề nghị điều chỉnh thiết kế dự án, trong đó, bổ sung 2 gian nhà Tam Bảo từ 7 gian thành 9 gian để bày trí ban thờ và tượng; mở rộng nhà thờ tổ từ 7 gian thành 13 gian.
Theo Công văn số 2811 ngày 11-7-2023 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ nhận được Tờ trình số 51 ngày 8-5-2023 UBND thành phố về việc thẩm định, điều chỉnh báo cáo kinh tế-kỹ thuật tu bổ, tôn tạo di tích chùa Trà Phương (xã Thụy Hương). Ngày 26-6-2023, cơ quan chức năng cùng các nhà khoa học của Bộ kiểm tra thực tế tại di tích cho thấy, chủ đầu tư đã tiến hành hạ giải tường hồi của gian tiền đường và di chuyển vị trí 2 bảo vật quốc gia, xây dựng lại nhà thờ tổ, triển khai xây dựng mới nền móng nhà Tam Bảo. Việc xây dựng khi chưa có văn bản thỏa thuận, hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công là chưa tuân thủ các quy định về di sản văn hóa và pháp luật liên quan.
Chùa Trà Phương (thôn Trà Phương, xã Thụy Hương, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng) còn có tên khác là chùa Bà Đanh. Chùa được khởi dựng dưới thời Lý (1010-1225), trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo. Chùa mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn (đầu thế kỷ 20).
Tạm dừng để thẩm định, điều chỉnh
Trước sự việc nêu trên, tháng 2-2024, Sở Văn hóa và Thể thao có văn bản đề nghị UBND xã Thụy Hương căn cứ theo quyết định của thành phố, Công văn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để điều chỉnh, hoàn thiện hồ sơ, làm cơ sở để Sở đề nghị UBND thành phố ban hành văn bản, trình Bộ xem xét, thẩm định. Qua đánh giá, việc điều chỉnh hạng mục nhà Tam Bảo sang vị trí mới là cần thiết, đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân, nhà chùa, nhằm mở rộng, hoàn chỉnh khuôn viên di tích. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng yêu cầu làm rõ hiện trạng di tích, lý do, cơ sở của việc điều chỉnh vị trí công trình, kèm ý kiến đồng thuận của nhân dân, nhà chùa; bảo đảm nguyên tắc tu bổ, bảo tồn nguyên trạng Tam Bảo hiện có tại vị trí mới đề xuất; có thể xem xét, mở rộng 2 chái của tiền đường (mở rộng thành 9 gian theo đề xuất của UBND thành phố) để bảo đảm không gian thờ tự, bày biện 2 bảo vật…
Phó chủ tịch UBND huyện Kiến Thụy Phạm Tiến Thuật cho biết: Ngay khi xảy ra sự việc, UBND huyện chỉ đạo Phòng Văn hóaThông tin huyện kiểm tra, yêu cầu lập biên bản tạm dừng thi công công trình; yêu cầu xã Thụy Hương thực hiện nghiêm theo chỉ đạo của thành phố và huyện; giao UBND xã kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm các tập thể, cá nhân liên quan đến tự ý hạ giải công trình khi hồ sơ thiết kế, bản vẽ thi công chưa được chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền. Đến nay, xã thực hiện kiểm điểm Trưởng thôn Trà Phương kiêm Trưởng Tiểu ban Quản lý di tích. Huyện cũng rút kinh nghiệm trong công tác quản lý nhà nước lĩnh vực tôn giáo, tín ngưỡng.
Theo lãnh đạo UBND huyện, thời gian tới, huyện chỉ đạo các đơn vị hoàn thiện hồ sơ, thống nhất với Sở Văn hóa - Thể thao để bổ sung trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định điều chỉnh báo cáo kinh tế-kỹ thuật dự án. Đến khi có quyết định điều chỉnh, huyện mới tiếp tục chỉ đạo triển khai. Trước mắt, huyện yêu cầu khắc phục, rà soát hiện trạng nhà Tam Bảo cũ, đặc biệt, bảo quản, bảo vệ nghiêm ngặt, tái sử dụng nguyên vẹn hệ thống tượng thờ, hiện vật có giá trị, không để xảy ra mất mát, hư hỏng hiện vật, nhất là 2 bảo vật quốc gia. Đối với hạng mục nhà tổ, huyện phối hợp các đơn vị tổ chức đánh giá các cấu kiện của công trình nhà tổ cũ, có giải pháp bảo tồn, tái sử dụng phù hợp theo quy định.
BÀI: THANH VÂN – HỒNG NGỌC
