Chung tay bảo tồn quần thể voọc Cát Bà

(HPĐT)- Những nỗ lực bảo tồn, phát triển đàn voọc Cát Bà của Vườn quốc gia Cát Bà cùng sự chung tay giúp sức của các tổ chức và cộng đồng dân cư trên đảo góp phần không nhỏ vào sự thành công của việc ghi danh quần đảo Cát Bà cùng với vịnh Hạ Long là Di sản thiên nhiên thế giới

Tăng cường tuyên truyền, xử lý nạn săn bắt

Theo thống kê của Vườn quốc gia Cát Bà, hiện nay trong vườn có khoảng gần 80 cá thể voọc, phân bố chủ yếu tại 3 khu vực: Giỏ Cùng, hang Cái và Cửa Đông. So với 14 năm trước, số lượng cá thể voọc tăng gấp đôi. Trước đây, voọc Cát Bà là một trong những loài động vật có số lượng lớn trong Khu dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà với vùng lõi là Vườn quốc gia Cát Bà, với hơn 2,4 nghìn cá thể. Tuy nhiên, do nạn săn bắt, số lượng loài này suy giảm nghiêm trọng, đến năm 2000 chỉ còn lại chưa tới 40 cá thể.

Đứng trước nguy cơ tuyệt chủng của loài linh trưởng quý hiếm này, chính quyền địa phương và Vườn quốc gia Cát Bà tích cực triển khai nhiều giải pháp bảo vệ đàn voọc. Cùng với sự hỗ trợ, giúp sức từ Dự án bảo tồn voọc của một số tổ chức phi Chính phủ thuộc Cộng hòa liên bang Đức từ năm 2000 đến nay, công tác “giải cứu” đàn voọc ghi nhận những kết quả tích cực. Trong đó, giải pháp chính được thực hiện để bảo tồn, phát triển đàn voọc là ổn định quần thể voọc thông qua tuyên truyền để người dân không săn bắn, thiết lập khu bảo vệ nghiêm ngặt; bảo đảm sinh cảnh thích hợp cho quần thể voọc đang tồn tại phát triển.

Để thực hiện giải pháp này, Vườn quốc gia Cát Bà cùng Dự án bảo tồn voọc thực hiện thành công 2 chương trình: “Người gác voọc” và “Câu lạc bộ bảo vệ rừng ở các xã trên đảo Cát Bà”. Theo đó, Vườn và chính quyền địa phương có nhiều giải pháp để bảo vệ và phát triển đàn voọc như tuyên truyền, vận động các thợ săn không vào rừng săn bắt trái phép động vật hoang dã và tăng cường tuần tra, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm, nên đàn voọc được bảo vệ. Sự vào cuộc mạnh tay của cơ quan chức năng và lượng thú rừng giảm khiến thợ săn ở Cát Bà bỏ nghề chuyển sang khai thác thủy sản, làm dịch vụ du lịch. Thậm chí, một số thợ săn còn được vận động để tham gia chương trình bảo vệ rừng, bảo vệ voọc do Vườn quốc gia Cát Bà và một số tổ chức phi chính phủ khởi xướng. Cùng với đó, Vườn quốc gia Cát Bà và các đơn vị, địa phương tiến hành thành công dự án tái trồng cây bản địa; vận động sự thừa nhận quốc tế về vị thế của loài voọc Cát Bà, yêu cầu phải bảo vệ loài này và vùng sống của chúng; nâng cao nhận thức cho người dân địa phương về vị thế đặc biệt của loài voọc Cát Bà và niềm tự hào của người dân địa phương… Nhờ đó, quần thể voọc có không gian để phát triển tự nhiên.

Bảo đảm sinh cảnh để đàn voọc phát triển tự nhiên

Theo ông Neahga Leonard, Giám đốc Dự án Bảo tồn voọc Cát Bà giai đoạn 2019 – 2023, những năm qua, quần thể voọc Cát Bà có sự gia tăng đều đặn và ổn định. Mỗi năm, có khoảng từ 8 đến 12 cá thể voọc Cát Bà con được sinh ra. Quần thể voọc Cát Bà đang gia tăng khoảng 3%/ năm. Mặc dù quá trình này diễn ra chậm và không đồng đều qua các năm, nhưng điều đó cho thấy, quần thể voọc Cát Bà có sự tăng trưởng tương đối hiệu quả. Như vậy, các chiến lược bảo tồn đã và đang phát huy hiệu quả trong bối cảnh có nhiều thách thức. Tuy vậy, đối với quần thể động vật hoang dã, con số gần 80 cá thể vẫn là con số thấp đến mức nguy hiểm, khiến loài voọc Cát Bà vẫn chính thức coi là loài cực kỳ nguy cấp và cần một thời gian rất dài nữa mới có thể đạt đến con số bền vững nếu các biện pháp bảo vệ, bảo tồn tích cực tiếp tục được thực hiện.

Thực tế, đàn voọc Cát Bà vẫn chưa thoát khỏi nguy cơ tuyệt chủng do theo tập tính, voọc đực thường giết hại con non sau khi cướp đàn. Bên cạnh đó, do bầy đàn thu hẹp nên xảy ra tình trạng giao phối cận huyết khiến con non sinh ra dễ chết yểu nên việc phát triển đàn voọc gặp không ít khó khăn.

Phó giám đốc Vườn Quốc gia Cát Bà Phạm Văn Phúc cho biết, quan điểm nhất quán của các nhà khoa học trong công tác bảo tồn quần thể voọc là bảo đảm sinh cảnh thích hợp để quần thể voọc có thể phát triển tự nhiên. Vì vậy, thời gian tới, các giải pháp thực hiện bảo tồn voọc vẫn sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm gồm tăng cường kiểm soát, tuần tra rừng, không để xảy ra tình trạng săn bắt. Cùng với đó, tích cực tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về loài voọc Cát Bà, chung tay bảo vệ voọc, tích cực trồng rừng để tạo sinh cảnh cho loài voọc phát triển. Sau khi Dự án Bảo tồn voọc Cát Bà giai đoạn 2019 – 2023 kết thúc, Vườn quốc gia Cát Bà và các cơ quan của thành phố cũng đang tích cực vận động Vườn thú Leipzig (Cộng hòa liên bang Đức) tiếp tục hỗ trợ triển khai dự án trong giai đoạn 2024 – 2028 nhằm nâng cao nhận thức cán bộ trực tiếp làm công tác bảo tồn, tuyên truyền chính sách pháp luật cho người dân. Đồng thời, Vườn quốc gia Cát Bà tăng cường quảng bá hình ảnh loài voọc Cát Bà đến với cộng đồng trong nước, quốc tế, kêu gọi thêm nhiều tổ chức cùng phối hợp, thực hiện công tác bảo tồn voọc nhằm phát triển quần thể voọc tốt hơn trong thời gian tới.