Chung tay cải thiện điều kiện nhà ở

(HPĐT)- Một trong những vấn đề được Quốc hội xem xét, thảo luận tuần qua tại Kỳ họp thứ 9 là các cơ chế, chính sách để đẩy mạnh xây dựng nhà ở xã hội, vấn đề được dư luận xã hội, nhân dân đặc biệt quan tâm. 

Phát triển nhà ở xã hội, rộng hơn là làm thế nào bảo đảm nhà ở cho người dân có mức thu nhập trung bình trở xuống, đặc biệt tại các đô thị lớn, nơi tập trung một bộ phận rất lớn cư dân, công nhân cần cải thiện điều kiện về nhà ở, vẫn là lĩnh vực “xưa nay khó”. Chính phủ đã có Đề án xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030. Tuy nhiên từ năm 2021 đến nay, cả nước mới chỉ có 657 dự án nhà ở xã hội được triển khai, số lượng căn hộ hoàn thành hiện mới chỉ đạt 15,6% mục tiêu đến năm 2025. Chính phủ cũng dành gói 120 nghìn tỷ đồng để hỗ trợ chính sách nhà ở xã hội, nhưng tiến độ giải ngân rất chậm. Nhiều địa phương đang đứng trước khả năng không hoàn thành chỉ tiêu xây dựng nhà ở xã hội được giao. An cư vẫn là “giấc mơ xa vời” với nhiều gia đình. Chính vì thế, Quốc hội phải ban hành Nghị quyết nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án trong lĩnh vực này, trong đó có tháo gỡ vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục để thu hút các nguồn lực tham gia đầu tư; có các chính sách, cơ chế mới xác định giá bán, giá thuê nhà ở xã hội; điều kiện nhà ở để được hưởng chính sách hỗ trợ, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận... 

Trên cái nền “chậm chung” ấy, Hải Phòng được các bộ, ngành Trung ương đánh giá là điểm sáng trong phát triển nhà ở xã hội, với nhiều kinh nghiệm quý để các địa phương khác vận dụng. Hải Phòng chủ động gắn việc đầu tư nhà ở xã hội với kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội, coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đảng bộ và chính quyền thành phố, thể hiện ở việc Thành ủy ban hành Nghị quyết riêng về phát triển nhà ở xã hội với yêu cầu “3 tốt”: Vị trí tốt - Chất lượng tốt - Giá cả tốt, quyết liệt chỉ đạo thực hiện. Nhờ vậy, thành phố đang trên đà hoàn thành và vượt mức chỉ tiêu Thủ tướng Chính phủ giao 15.400 căn hộ giai đoạn 2021-2025, 18.100 căn giai đoạn 2026-2030. 

Theo nhiều chuyên gia, nhà quản lý, một trong những “bí quyết” giúp Hải Phòng trở thành điểm sáng về phát triển nhà ở xã hội là gắn cải tạo chung cư cũ xuống cấp, phải xây dựng lại với thực hiện các dự án nhà ở xã hội. Thực tế, “vấn nạn” nhà tập thể, chung cư cũ nát, xuống cấp, người dân sống trong nguy hiểm, khổ sở, nhếch nhác cảnh quan đô thị đang hiện hữu ở các thành phố lớn như Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh, nhưng “lời giải” thì bế tắc. Nhờ cách làm táo bạo, Hải Phòng bước đầu đột phá giải quyết, kết quả là nhiều chung cư mới hiện đại, đồng bộ được xây dựng, cải thiện vượt bậc đời sống cư dân. Tuy nhiên, trên địa bàn còn nhiều chung cư cũ nát cần cải tạo, xây mới, nhiều hộ dân cần cải thiện điều kiện ăn ở, trong khi cơ chế, chính sách thực hiện vẫn không ít vướng mắc, khó khăn. Đòi hỏi nguồn vốn rất lớn (chỉ riêng kinh phí xây dựng 4 chung cư HH Đồng Quốc Bình vào khoảng 2.500 tỷ đồng), để tiếp tục thực hiện chủ trương của thành phố về phát triển nhà ở xã hội, việc cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ phải huy động mọi nguồn lực, cả Nhà nước, doanh nghiệp, người dân “xắn tay cùng làm”. Đồng thời, cần đổi mới công tác quản lý, nhà ở tại các chung cư, trong đó có nhiều chung cư hiện vẫn là tài sản công thuộc sở hữu Nhà nước. 

Được biết, sau khi bố trí người dân về chung cư mới, thành phố tạm thu tiền thuê nhà với mức rất thấp so với chất lượng nhà ở mới (10.000 đồng/m²/tháng, bằng với giá thuê nhà tại chung cư cũ xuống cấp chuẩn bị phá dỡ). Theo quy định pháp luật về nhà ở, thành phố phải tính toán và thu tiền thuê nhà theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí đầu tư và bảo toàn vốn. Theo đó, giá thuê nhà tại các chung cư nêu trên giai đoạn đầu (hiện nay) từ 810.000 - 1.581.000 đồng/căn hộ, tương đồng giá thuê nhà thuộc tài sản công tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh; thấp hơn từ 69% đến 73% giá thuê nhà ở xã hội đầu tư bằng vốn ngoài ngân sách. Thành phố hỗ trợ người có công với cách mạng, hộ nghèo, hộ cận nghèo và người trong diện bảo trợ xã hội 65% - 100% tiền thuê nhà. Nhưng đến thời điểm này, theo số liệu của ngành chức năng, có tới 70% số hộ không ký hợp đồng thuê nhà; 64,4% số hộ trây ỳ, không nộp tiền thuê nhà; 32% số hộ tự ý mua bán, sử dụng nhà sai mục đích... Trước thực trạng này, thành phố buộc phải chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát, kiên quyết xử lý dứt điểm các vi phạm nhằm chấn chỉnh việc quản lý, bảo đảm hiệu quả sử dụng tài sản công. 

Bên cạnh việc kiến nghị có thêm cơ chế, chính sách mới (như đề xuất cơ chế thí điểm bán nhà ở tại chung cư thuộc tài sản công xây dựng sau năm 1994), việc chấn chỉnh quản lý, sử dụng không chỉ bảo toàn vốn của Nhà nước, mà còn tạo lực để thành phố tiếp tục xây dựng lại chung cư cũ nát, bảo đảm duy trì tiện ích hiện đại, đồng bộ của các chung cư mới đang hoạt động, góp phần phát triển nhà ở xã hội, cải thiện điều kiện sống thêm nhiều hộ dân. Ở góc độ khác, điều chỉnh hợp lý giá thuê nhà cũng là một sự “xóa bao cấp” về nhà ở, tạo công bằng, hài hòa hơn trong tương quan với rất nhiều người không hoặc chưa có điều kiện, cơ hội được thuê nhà thuộc sở hữu công. Vì thế, đây là việc làm cần thiết, được dư luận xã hội ủng hộ, cần được người thuê nhà hiểu đúng, đồng thuận, chấp hành.