Gìn giữ, phát huy hồn cốt lễ hội
Nghệ nhân dân gian Hoàng Gia Bổn tâm sự, thời gian qua, công tác tuyên truyền, quảng bá có phần nặng về phần hội (chọi trâu) khiến nhiều du khách lầm tưởng, Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn chỉ đơn thuần “hai trâu chọi nhau trên sân”. Thực tế, lễ hội gồm 2 phần không thể tách rời là lễ và hội. Trong đó, phần lễ với nhiều nghi thức mang màu sắc tâm linh, tín ngưỡng gắn với tục thờ cúng thuỷ thần và hiến sinh thể hiện mong ước những chuyến ra khơi thuận buồm, xuôi gió, tôm cá đầy khoang. Còn phần hội với những kháp đấu sôi nổi, quyết liệt thể hiện tinh thần thượng võ, cũng như tính gắn kết cộng đồng bền chặt, phản ánh đời sống của cộng đồng cư dân miền biển.
 |
Chăm sóc “ông” trâu chuẩn bị đấu vòng chung kết năm 2017. Ảnh: Trung Kiên |
Nhiều năm qua, dù có sự thay đổi, điều chỉnh nhằm thích ứng với điều kiện và nhịp sống hiện đại, những nghi lễ cơ bản của lễ hội truyền thống luôn được các thế hệ người dân Đồ Sơn trân trọng, gìn giữ và phát huy. Diễn ra trong vòng nửa tháng (từ 1 đến 16-8 âm lịch) đúng vào thời điểm ngư nhàn khi chuyển từ vụ cá Nam sang vụ cá Bắc, Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn bắt đầu bằng lễ khai hội đấu ngưu (ngày 1-8 âm lịch với nghi thức dâng hương và thượng cờ). Tiếp đó là các lễ mục dục (lau rửa đồ thờ cúng trong đình và các dụng cụ dùng trong nghi thức đưa trâu ra sới chọi, ngày 6-8); lễ rước nước (ngày 7-8); lễ yên vị (bày biện, sắp xếp lại đồ thờ cúng trong các đình, ngày 7-8); lễ lâm trận (xin phép thần linh tổ chức các kháp đấu, đêm 8-8). Cuối cùng là lễ hiến sinh, lễ tống thần tại đền Nghè và các đình làng (ngày 16-8). Phần hội diễn ra trong buổi sáng 9-8 âm lịch, gắn liền với câu ca: “Dù ai buôn đâu, bán đâu/ Mồng chín tháng tám chọi trâu thì về/ Dù ai bận rộn trăm bề/ Mồng chín tháng tám thì về chọi trâu”.
Anh Hoàng Trường Sơn (ở phường Vạn Sơn), Chủ nhiệm CLB Những người tâm huyết với Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn, cho biết, nếu tính lễ hội 10 phần, riêng phần lễ chiếm tới 6-7. Vì thế, những hội viên sinh hoạt trong CLB, nhất là các bạn trẻ, ngoài học hỏi kinh nghiệm các bậc cao niên về chọn, huấn luyện trâu chọi, ai cũng lưu tâm tìm hiểu cách thức chuẩn bị, thực hiện và ý nghĩa của các nghi lễ truyền thống. Với họ, phần hội (chọi trâu) chỉ là một hoạt động, còn phần hồn cốt là các nghi lễ, rất cần gìn giữ và phát huy.
Bảo đảm an toàn phần hội
Theo Phó chủ tịch UBND thành phố Lê Khắc Nam, ngay sau khi Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đồng ý để Hải Phòng tiếp tục tổ chức vòng chung kết Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn năm 2017, UBND thành phố khẩn trương đôn đốc, chỉ đạo các sở, ban, ngành chức năng và quận Đồ Sơn xây dựng kế hoạch, sớm hoàn thiện quy chế tổ chức lễ hội bảo đảm nguyên tắc bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Trong đó, ngoài lưu ý chú trọng các nghi lễ truyền thống và tính trang trọng văn minh, cần bảo đảm tuyệt đối an toàn cho người điều khiển trâu, nhân dân và du khách tham gia lễ hội.
Thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố, dù thời gian chuẩn bị vòng chung kết Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2017 tương đối gấp gáp, nhưng chính quyền quận Đồ Sơn, Ban tổ chức (BTC) cũng như các chủ trâu làm hết sức mình bảo đảm kỳ lễ hội diễn ra an toàn, trang trọng và ấn tượng. Lễ hội năm nay có nhiều đổi mới trong cả công tác tổ chức lẫn triển khai thực hiện. Theo đó, để bảo đảm an toàn, sân thi đấu được thu gọn từ 45x90 m xuống còn 30x60 m. BTC gia cố thêm hàng rào gỗ bảo vệ, đường thoát trâu dựng thêm khung sắt và lốp cao su bảo đảm tách biệt với các khu vực khác. BTC bố trí lực lượng bắt trâu có nhiều kinh nghiệm, giảm người đưa trâu vào sân từ 3 xuống còn 2, đồng thời kẻ vạch quy định vị trí thả trâu trong sân thi đấu. Trong quá trình trâu thi đấu, không lực lượng nào được hiện diện trong sân đến khi nhận hiệu lệnh từ trọng tài và BTC. Bên cạnh đó, quận Đồ Sơn chủ động phối hợp các sở, ngành, đơn vị bảo đảm công tác y tế, an ninh trật tự, trật tự an toàn xã hội, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng chống cháy nổ… trước, trong và sau lễ hội.
Nhằm quản lý việc giết mổ và bán thịt trâu chọi, một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học, du khách, người dân địa phương, quận Đồ Sơn thành lập Tổ quản lý giết mổ trâu. Mỗi chủ trâu có 1 bàn riêng và thịt trâu chọi được đựng trong túi do BTC phát có ghi số trâu. Quận và BTC triển khai nhiều biện pháp cũng như tăng cường lực lượng không để xảy ra tình trạng trà trộn thịt trâu không phải trâu chọi, buộc các chủ trâu niêm yết giá, không để bán với giá quá cao… Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn Hoàng Xuân Minh khẳng định, Đồ Sơn làm hết sức mình để kỳ lễ hội năm nay diễn ra an toàn, trang trọng và ấn tượng, tạo thuận lợi cho những kỳ lễ hội tiếp theo.
Công Tráng
