(HPĐT)- Hơn 5.000 ha đất lúa tại các vùng ngoại thành Hải Phòng đã được chuyển đổi sang trồng các loại cây khác hoặc nuôi trồng thủy sản, mang lại nguồn thu nhập cao hơn đáng kể cho nhiều nông dân. Tuy nhiên, không ít nông dân vẫn còn băn khoăn trong quá trình sản xuất do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Để bảo đảm sự chuyển đổi bền vững, họ rất cần những cơ chế khuyến khích và chính sách hỗ trợ phù hợp từ các cấp chính quyền, tạo động lực mạnh mẽ cho việc đầu tư và phát triển các mô hình kinh tế mới.
Hiệu quả rõ
Gia đình ông Nguyễn Văn Khơ ở thôn Liễu Dinh, xã Trường Thọ (huyện An Lão) đã mạnh dạn chuyển đổi hơn 2 ha đất trồng lúa ven sông sang mô hình trang trại tổng hợp, kết hợp trồng cây và nuôi trồng thủy sản. Ông Khơ chia sẻ, trước đây, do vùng đất trũng ven sông thường xuyên bị nhiễm mặn, gia đình chỉ canh tác được một vụ lúa bấp bênh, vụ còn lại phải bỏ hoang. Nhận thấy điều đó, gia đình đã đề xuất với chính quyền địa phương cho phép chuyển đổi sang phát triển trang trại tổng hợp. Ban đầu, ông tận dụng phụ phẩm từ chăn nuôi để nuôi thủy sản nước ngọt. Gần đây, gia đình đã chuyển hướng sang nuôi tôm càng xanh, mỗi năm thu hoạch 2-3 vụ, mang lại nguồn thu nhập cao hơn hẳn so với trồng lúa trước đây.
Không riêng gia đình ông Khơ, nhiều hộ nông dân tại các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến Thụy, An Lão thời gian gần đây đã tích cực dồn đổi ruộng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng từ trồng lúa sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn hoặc nuôi trồng thủy sản. Điển hình, tại xã Ninh Sơn (thành phố Thủy Nguyên), Hợp tác xã (HTX) sản xuất na bở An Sơn đã được thành lập với 14 thành viên tiên phong chuyển đổi 47.160 m² đất lúa sang trồng na. Nhờ mạnh dạn đầu tư thâm canh, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị hàng hóa, các thành viên HTX đều đạt mức thu nhập ấn tượng từ 400 đến 500 triệu đồng mỗi năm.
Việc chuyển đổi từ trồng lúa sang cây trồng khác, phát triển kinh tế trang trại tổng hợp hay nuôi trồng thủy sản là mong muốn của nhiều nông dân. Việc chuyển đổi này được Trung ương và thành phố khuyến khích. Hằng năm, thành phố đều có kế hoạch chuyển đổi diện tích cấy lúa. Năm 2024, Chi cục Trồng trọt và Kiểm lâm Hải Phòng đã tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa 1.074 ha, trong đó chuyển sang trồng cây hàng năm 294 ha, chuyển sang cây lâu năm 326 ha, chuyển sang trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản 126 ha. Trong giai đoạn 2019 - 2024, toàn thành phố chuyển đổi gần 5000 ha đất trồng lúa sang trồng cây hàng năm, cây lâu năm, trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản...
Tháo gỡ vướng mắc để sản xuất ổn định
Theo phản ánh từ nhiều hộ nông dân đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa, các khu vực này đều được chính quyền địa phương chấp thuận cho phép thực hiện. Tuy nhiên, vấn đề nan giải hiện nay là thủ tục, giấy tờ pháp lý sau chuyển đổi vẫn chưa được hoàn thiện. Trong quá trình triển khai, phần lớn chính quyền cấp xã chưa thực hiện đầy đủ các bước theo quy định, như ban hành kế hoạch, phê duyệt hoặc không phê duyệt đơn, phương án sản xuất của hộ nông dân. Điều này dẫn đến việc các hộ không đủ điều kiện để cơ quan chức năng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau chuyển đổi. Việc thiếu "sổ đỏ" đã gây khó khăn không nhỏ cho nông dân trong việc tiếp cận các nguồn vốn vay ngân hàng hoặc các chương trình ưu đãi để đầu tư mở rộng sản xuất. Bên cạnh đó, tình trạng chuyển đổi tự phát, diện tích nhỏ lẻ, manh mún, không tập trung cũng gây ra nhiều thách thức về hạ tầng và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất sau chuyển đổi.
Để tháo gỡ những khó khăn cho các vùng chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất lúa, ông Trần Minh Tiến, Phó chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Kiểm lâm Hải Phòng nhấn mạnh rằng trong thời gian tới, các huyện cần tập trung chỉ đạo quyết liệt việc đẩy nhanh thực hiện kế hoạch chuyển đổi. Các mô hình chuyển đổi sang trồng cây lâu năm, lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu không nhỏ, gây trở ngại cho nhiều hộ có nhu cầu tích tụ đất đai và mở rộng sản xuất. Do đó, thành phố cần ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích, khơi thông nguồn vốn ưu đãi để nông dân yên tâm đầu tư. Đồng thời, khuyến khích các tổ chức, cá nhân chuyển đổi mục đích sử dụng đất lúa thành lập HTX, tổ hợp tác, nhóm liên kết sản xuất trong vùng chuyển đổi, tạo điều kiện hợp tác sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hiệu quả.
Bà Cao Thanh Huyền, Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng, cho biết, đối với các vùng chuyển đổi, để nông dân sản xuất hiệu quả, cần đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới về giống cây trồng có năng suất, chất lượng cao, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện thời tiết bất lợi, đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi. Cùng với đó, cần khuyến khích nông dân ứng dụng các chế phẩm sinh học, phân bón hữu cơ và xây dựng các công thức luân canh phù hợp để nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.
Là địa phương có diện tích chuyển đổi đất lúa khá lớn (tính đến cuối năm 2024 đạt hơn 791 ha), thành phố Thủy Nguyên đã tích cực triển khai các cơ chế, chính sách hỗ trợ của Nhà nước đến người nông dân. Tuy nhiên, để nông dân tiếp tục sản xuất hiệu quả trên diện tích đã chuyển đổi, ông Vũ Hồng Quang, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Môi trường thành phố Thủy Nguyên, kiến nghị thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường quan tâm, hỗ trợ kinh phí xây dựng các mô hình phát triển sản xuất trên địa bàn thông qua các chương trình hỗ trợ theo Nghị quyết số 15/2021/NQHĐND ngày 10-12-2021 của HĐND thành phố, tiếp tục hỗ trợ cơ giới hóa nông nghiệp; ban hành chính sách hỗ trợ và hướng dẫn người dân thực hiện việc tích tụ ruộng đất, sản xuất hàng hóa tập trung; đồng thời, hỗ trợ chứng nhận các sản phẩm nông nghiệp theo tiêu chuẩn VietGAP.
