Chuyện một người làm thơ

Rồi con mèo chết sùi bọt mép vì bị ngộ độc. Y viết bài thơ cuối về nó, bài thơ số ba mươi tám. Thật bất ngờ, bài thơ với tựa đề “Vĩnh biệt con mèo ngoan” ấy chính là tác phẩm xuất thần đưa tên tuổi của y lên tầm tài năng văn học nhí với những lời khen ngợi giòn giã từ giới chuyên môn khó tính cũng như độc giả không chuyên. Bạn bè nhỏ tuổi khắp ba miền nườm nượp gửi thư về làm quen với tác giả nhiều như cánh mối sau mưa. Thời gian đọc thư còn nhiều hơn đọc sách. Đôi khi y nghĩ, dù ý nghĩ ấy hơi nhẫn tâm một chút rằng, giả sử con mèo không bị chết oan, y có bịa ra được bài thơ xuất sắc như vậy ở độ tuổi này không?

Ông nội y thuộc nhiều ca dao, tục ngữ và cũng rất thích làm thơ. Ngày xưa, ông thường cho y theo cùng đến tham gia câu lạc bộ thơ cấp xóm mỗi tuần họp hai lần. Câu lạc bộ gồm các cựu chiến binh, cán bộ hưu trí, tạm gọi chung là những người cao tuổi, nên y toàn được các ông, các bà dạy bao điều hay, lẽ phải bằng những câu lục bát gieo vần chuẩn mực. Tình yêu thi ca, cái chất nghệ sĩ, theo một cách tự nhiên và gần gũi nhất thấm sâu vào từng mao mạch y từ những ngày ấu thơ xa xôi ấy. Y viết thơ còn nhanh hơn làm phép cộng ba chữ số. Thơ y được các thành viên trong câu lạc bộ khen khô nước bọt. Ông y thì ì ạch nửa năm viết được vài bài thơ để chia sẻ với bằng hữu mà chưa bao giờ gửi in báo, dặn y, thơ là giọt nước mắt của trái tim, nên phải biết chắt chiu, dụm dành từng chữ.

Gia tài của y chẳng có gì ngoài thơ. Một phần trong số đó được các báo lớn nhỏ chọn in. Có cầu ắt có cung. Mặc dù đôi khi cung vượt quá cầu. Đôi lúc y ước, giá mảnh đất dành cho chuyên mục văn hóa - văn nghệ rộng hơn một chút thì thơ y sẽ chẳng phải lo bị ế. Thế kỷ trước, cụ Tản Đà từng than vãn: “Văn chương hạ giới rẻ như bèo”. Khách quan mà nói, văn chương bây giờ còn rẻ hơn bèo. Búp bèo tây trở thành đặc sản trong các nhà hàng sang trọng ở thủ đô với con số đỉnh điểm lên tới nửa triệu đồng. Chứ sách thơ giờ bán không mấy ai mua, tặng thì nể mặt lắm người ta mới nhận nhưng mang về xếp xó. Thôi thì vì nhà y không có ao, hồ, sông, ruộng trồng bèo nên đành mót chữ làm thơ mua đôi gói thuốc lá.

Y đỗ ngành sáng tác văn học với ngôi vị thủ khoa, môn năng khiếu đạt điểm mười tuyệt đối. Y là niềm tự hào của cả dòng họ. Cái dòng họ xưa nay cần cù, chăm chỉ nhưng không phát về đường công danh. Vào học trong môi trường đào tạo người viết chuyên nghiệp, y tiếp thu được nhiều điều. Hóa ra, thơ đâu chỉ là trò chơi xếp chữ. Thơ như tấm mạng nhện đọng sương, nhìn mong manh mà rối rắm quá chừng, trông lóng lánh nhưng lại là cạm bẫy. Đáng nhẽ, càng học sẽ càng thông. Đằng này, càng thẩm thấu nhiều lý luận về thơ, y càng viết ít đi.

Mỗi giai đoạn, người ta lại có một cách đánh giá về thơ y. Nếu trước đây, khi viết bằng bản năng, thơ y được nhận xét là mộc mạc song giản đơn thì bây giờ, khi lĩnh hội nhiều kỹ xảo, thơ y được bình luận rằng mới mẻ nhưng khô khan, rườm rà, khó hiểu. Và rồi, đằng sau dấu hai chấm của một câu liệt kê các tên tuổi gây chú ý trong những bài viết về diện mạo văn chương, tên y hình như chìm vào dấu ba chấm miên man bất tận. Y buồn. Y đau. Y nhói. Thơ ơi là thơ! Ở đâu có người biết chữ, ở đó có thơ. Nhà thơ cấp xóm. Nhà thơ cấp làng. Nhà thơ cấp thôn. Nhà thơ cấp tổ liên gia, khu phố. Chẳng biết nên vui hay nên buồn nữa, với mười mấy năm cầm bút, điều mà người yêu thơ loáng thoáng nhớ nhất ở y vẫn chỉ vài câu thơ xúc động trong bài thơ y viết năm mười ba tuổi - “Vĩnh biệt con mèo ngoan”.

Một hôm, đi trên đường đi từ cơ quan về nhà trọ, y nhìn thấy con chuột chết bị vứt ra đường, xe cộ đi qua cán bẹp dính. Từ bé đến giờ, y cứ thích viết về cái chết. Cái chết của con người: người thân, bạn bè, ông hàng xóm, bà láng giềng, chú thợ xây, cô bán bánh…. Cái chết của con vật: mèo, gà, chó, lợn, giun, dế… Có những cái chết ám ảnh ngay trước mắt. Có những cái chết y gắng tưởng tượng ra. Lần này cũng thế, một tứ thơ hay nảy mầm trong đầu. Y vừa vặn ga, vừa mơ mơ màng màng. Phải bắt đầu như thế nào cho thật mới mẻ, cá tính lại rất đỗi gũi gần, chân thật? Như nén hương trên bãi tha ma, những câu thơ lập lòe hiện ra rồi tắt phụt. Y cố nắm bắt: “Con chuột chết không ai mai táng/ Xác ép khô dưới lốp kẻ đi đường”. Những câu thơ khác lại hiện ra trong đầu. Thơ vào, thơ ra, tay vẫn đều đều vặn ga cho đến lúc đâm phầm vào cột điện…

Vết thương khá nặng. Bác sĩ bảo phải mất thời gian khá lâu, đầu y mới hoàn toàn hồi phục. Lâu cũng được, miễn sao có hy vọng hồi phục là phúc ba đời rồi. Tại thơ mà y ra nông nỗi này. Nhưng y chẳng trách thơ. Bởi thơ chả bao giờ bỏ mặc y cả. Như lúc này đây, khi y nằm liệt giường, liệt chiếu, có ai tận tình chăm sóc y đâu? Đồng nghiệp họ cũng có vợ, có chồng, có con của họ. Họ đến mang theo túi cam, hộp sữa, hỏi thăm vài ba câu đãi môi trau chuốt rồi chóng vánh đi ngay. Chỉ có thơ luôn luôn bên cạnh.

Đang thấy đơn côi thì bà của y gọi điện cho y hỏi thăm tình hình sức khỏe và báo rằng ông y vừa đoạt giải nhì (không có giải nhất) cuộc thi thơ dành cho các cây bút trẻ ở độ tuổi dưới ba mươi của tờ báo lớn. Bà dọn rác, thấy thơ ông vo tròn một cục vứt trong sọt thì nhặt lên, chép lại rồi gửi đi dự thi theo sự mách nước của đứa em y. Bà vẫn lấy đúng tên ông, đúng địa chỉ, nhưng phần giới thiệu tác giả, bà khai man ông mới hai mươi tuổi. Khi hay tin đoạt giải, ông rất giận bà. Ông bảo, bà làm thế là hành vi gian lận. Ông gọi điện đến tòa soạn, xin rút giải, bà tiếc hùi hụi món tiền thưởng mười lăm triệu đồng. Một bài thơ trị giá mười lăm triệu đồng? Y giật mình, giật mình không phải vì cơ cấu giải thưởng, mà giật mình vì bài thơ ẵm giải là thứ ông xem như đồ bỏ đi và chủ tâm vứt vào sọt rác.

Thơ y dù hay hay dở, y không đành lòng ném vào mục Recycle Bin trong máy tính mà luôn cố gắng mail hết tòa soạn này tới tòa soạn kia theo kiểu thử vận may. Y nghĩ, thơ được đăng, đồng nghĩa với việc không đến nỗi tệ. Y nào biết người ta đăng thơ y là để lấy lòng, giữ chân y cộng tác thêm mảng báo chí khó nhằn vốn chẳng phải ngồi một chỗ mà bịa ra như thơ được. Cuộc gọi của bà vừa rồi làm y nhớ câu nói của ông: “Thơ là nước mắt của trái tim”. Trước hình ảnh con chuột chết hôm nào, trái tim đã rung động rồi sao không thể khóc thành thơ cơ chứ?

Đợi khi trong phòng bệnh không có ai, y đọc to thành lời. Rồi y gật gù thỏa mãn. Y online Facebook, gửi thơ cho mười người hâm mộ y đọc thử. Vài người khen: “Cũng hay đấy”. Cái từ “cũng” vốn chứa đựng sự chiếu lệ theo kiểu nể nang và khách sáo. Nhiều người khác thẳng thắn bày tỏ, đó là phiên bản fake của bài thơ “Vĩnh biệt con mèo ngoan”. Y giận tím gan nhưng không biểu hiện ra bên ngoài. Nghệ sĩ trong giới showbiz có cả triệu fan chứ y là một tay thơ quèn, gom góp nửa đời người mới được mấy chục fan, lỡ làm fan phật ý thì thơ viết ra ai đọc?

Y bình tâm đặt hai bài thơ cạnh nhau, chậm rãi lẩm nhẩm. Ừ nhỉ, bình mới mà rượu vẫn cũ. Độc giả tinh tường thật! Y buồn qúa. Sao càng viết càng thấy thụt lùi? Càng nhiều chữ lại càng bí bách? Càng làm màu lại càng mờ nhạt? Càng lớn lên lại càng thấy nhỏ nhoi? Phải làm sao bây giờ? Y trầy trượt bao năm không thể vượt qua cái bóng của chính mình trong hình hài đứa trẻ mười ba ngày ấy hay sao? Đầu y o o u u dữ dội như có cái máy xay gạo hoạt động bên trong. Nghĩ đến hành động vo thơ ném vào sọt rác của ông, y dũng cảm nhắm mắt đưa ngón trỏ nhấn phím backspace, xóa sạch sành sanh. Y sẽ viết lại bài thơ khác. Bài thơ sẽ giúp y tìm lại hào quang tại một cuộc thi.

Sau khi xuất viện, để bảo đảm sức khỏe nhân viên, tổng biên tập điều chuyển y về phụ trách mảng thơ trang báo cuối tuần. Tại đây, y nếm thơ đến mức bội thực tinh thần. Viết thế này mà cũng gọi là thơ sao? Thơ gì nham nham nhở nhở như chó nhai giẻ rách. Có những bài thơ khiến y bực mình muốn lôi cổ kẻ làm thơ ra mà sa sả mắng cho một trận: “Đã nghèo vốn chữ thì đừng cố buôn thơ!”. Thơ ơi là thơ! Thơ thâm hiểm thế? Sao thơ cứ tỏ vẻ dễ dãi, buông lơi cho bao kẻ ngu muội khát thèm?

Phàm là người trần, mắt thịt, mấy ai không ham danh tiếng? Sống trong cái thời đại thật - ảo đan xen này, y cũng cần chút tiếng tăm để tỏa sáng trên văn đàn cho bằng bè, bằng bạn. Đợt này, một tờ báo chuyên về văn nghệ đang tổ chức cuộc thi thơ. Giựt giải ở cuộc thi này, coi như sự nghiệp thơ ca chắc chắn sẽ bước sang trang mới. Thằng bạn y trước nay làm thơ phọt phà phọt phẹt như gà ỉa sân thóc. Vậy mà từ ngày nó đoạt giải nhất cuộc thi này năm ngoái, giới phê bình chõ bút ngợi khen không tiếc mực. Nào là sự đột phá về hình thức. Nào là tiếng nói bênh vực nữ quyền. Bài thơ ngắn cũn cỡn mười hai câu mà phân tích ra được chục trang giấy.

Khi cuộc thi thơ gần đến thời hạn chót cũng là lúc hộp thư tòa soạn nhận được bài thơ hay về cái chết con dế mèn của tác giả nữ với cái tên lạ hoắc lạ huơ tự giới thiệu đang học lớp mười một. Y đọc đi đọc lại năm lần. Trời đất, mới mười sáu, mười bảy tuổi mà làm được bài thơ sống động quá. Trùng hợp thay, cái lối viết của cô cũng là điều mà y trăn trở bao lâu nay. Chỉ cần thay tên “con chuột” vào những chỗ “con dế” rồi uốn uốn, nắn nắn đôi chỗ thì thành thi phẩm tuyệt hảo của y. Ý tưởng đạo thơ trong y ngùn ngụt cháy lên như lửa bén lá khô. Đạo thơ là việc làm ô nhục nhất của những kẻ vỗ ngực xưng danh thi sĩ. Nhưng y cần giải thưởng làm bàn đạp tiến xa trên con đường danh vọng. Hay cứ liều một phen? Y rút một bông hoa hướng dương nhỏ cắm trong chiếc bình gốm trưng bên bàn làm việc, ngắt từng chiếc cánh mỏng manh: “Đạo! Không đạo! Đạo! Không đạo!...Đạo!”. Cánh hoa cuối cùng rụng xuống sọt rác, y run run viết thư hồi âm cho cô tác giả kia: “Thơ cháu viết vụng về quá. Cháu gửi chú một chùm thơ mới xem có triển vọng hơn không nhé”.

Giải nhì. Một kết quả không tồi. Thật bất ngờ, người giành ngôi vị quán quân không ai khác chính là ông nội y. Cảm xúc trong y như vỡ òa. Bạn bè, đồng nghiệp ồ ạt nhắn tin chúc mừng. Giới phê bình đổ dồn ngòi bút nhọn hoắt so sánh hai bài thơ của quán quân và á quân. Họ đồ rằng, ban giám khảo đã ưu ái cho ông nội y có lẽ bởi vì độ tuổi của ông bằng với số năm kỷ niệm Ngày thành lập tờ báo đó. Chính những quan điểm đả kích đó làm bùng nổ bút chiến giữa vài người làm phê bình với ban tổ chức cuộc thi. Lời qua tiếng lại trên các mặt báo lùm tùm beng như vỡ chợ. Ông y gọi điện cho y bảo ông muốn từ chối nhận giải, văn chương nói chung và thi ca nói riêng mà vướng vào những thị phi thì thật kệch cỡm. Y đáp, cãi nhau là việc của người ta, liên quan gì đến ông cháu mình. Họ càng cãi nhau, ông cháu mình càng nổi tiếng. Ông cứ yên tâm chờ ngày nhận giải.

Đúng là kim loại còn không bọc được lửa, huống gì giấy. Buổi sáng hôm ấy, cô bé học lớp mười một và mẹ tìm đến tòa soạn gặp y để làm cho rõ môn ra môn, khoai ra khoai. Y không dám cãi lại nửa lời. Cổ họng y cứng đờ. Mặt y đỏ bừng như da gà chọi. Bà mẹ dằn giọng, nếu y không biết điều, bà sẽ gửi đơn kiện. Đến nước này, cuống tim y lủng lẳng như sắp đứt. Chuyện này mà lộ lọt ra ngoài, y sẽ mất việc, mất fan, mất bạn, mất tất. “Anh tính thế nào?”, câu hỏi của người mẹ lặp đi lặp lại như bức cung. Bên cạnh, tác giả bài thơ khóc rưng rức. Làm sai thì phải sửa. Y chắp tay xin mẹ con tác giả bình tĩnh chuyện trò thương lượng. Kết cục, y phải bồi thường cho mẹ con tác giả số tiền gấp mười lần tiền thưởng y sắp nhận được thì họ sẽ tuyệt đối dán mồm, dán miệng. Khi họ đi rồi, y hất hàm, ha ha, số tiền đó y cày cuốc dăm tháng là hồi lại, chứ giải nhì này, nhiều người mất cả đời bắc thang cũng không với tới. Vậy y lãi rồi!

Lễ trao giải được tổ chức với quy mô rất hoành tráng. Quan khách, báo chí kéo về tấp nập. Y đến trước, ngồi ngay ngắn trên hàng ghế danh dự. Ông y đến sau, trên tay cầm một cuốn báo học trò cũ mèm. Ông chọn chỗ ngồi cạnh y, giở cuốn báo ra rồi ôn tồn nói:

- Cháu lặp lại chính mình rồi. Đây này, bài thơ cháu viết về cái chết của con dế ngày xưa với bài thơ về cái chết của con chuột ngày nay giống nhau như hai hạt thóc. Mười mấy năm, cháu vẫn giậm chân tại chỗ.

Thời gian làm lớp báo phai màu nhưng cái bút danh y in đậm đề dưới chân bài thơ vẫn còn rõ nét. Đúng lúc ấy, tên y được MC xướng lên. Máy ảnh thi nhau liên hồi chớp chớp...