Chuyên nghiệp hóa hoạt động công chứng

Khách hàng đến làm hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất tại Văn phòng Công chứng Nguyễn Nhật Quang.

Văn phòng công chứng nở rộ

Theo thống kê của Bộ Tư pháp, 6 năm thi hành Luật Công chứng năm 2014, Bộ Tư pháp tổ chức được 5 khóa đào tạo, bồi dưỡng nghề công chứng cho 5.272 người; bổ nhiệm 3.235 công chứng viên (CCV). Đến nay, cả nước thành lập 1.202 tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC), trong đó có 118 Phòng công chứng (PCC) và 1.084 Văn phòng công chứng (VPCC), tăng hơn 10 lần so với thời điểm trước khi thực hiện xã hội hóa công chứng. Các TCHNCC cả nước công chứng được hơn 24 tỷ việc, số tiền nộp thuế vào ngân sách nhà nước là hơn 1.400 tỷ đồng.

Anh Nguyễn Văn Long, ở phường Lạch Tray (quận Ngô Quyền) cho biết: Các VPCC có mặt ở hầu hết các tuyến phố trung tâm, nhất là tại khu vực nội thành, rất thuận tiện cho người dân. Vừa qua, anh làm hợp đồng nhận chuyển nhượng thửa đất tại xã Tân Dương (huyện Thủy Nguyên) tại ngay VPCC ở phố Lạch Tray (quận Ngô Quyền), thủ tục thuận lợi, nhanh gọn. Việc nhận chuyển nhượng thực hiện qua các VPCC anh yên tâm về tính pháp lý của giao dịch, hạn chế rủi ro và tranh chấp.

Những con số trên cho thấy, mức độ phổ cập và cần thiết của hoạt động công chứng đối với cuộc sống của người dân hiện nay. Có thể nói, hoạt động công chứng đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế- xã hội, bảo đảm an toàn pháp lý cho các hợp đồng, giao dịch, hạn chế rủi ro và tranh chấp, đáp ứng nhu cầu của người dân, tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi và tin cậy cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, thương mại trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hội nhập kinh tế quốc tế nói chung.

Tại Hải Phòng, hiện có 4 PCC và 32 VPCC, với tổng số 85 CCV đang hành nghề trải rộng trên các địa bàn quận, huyện của thành phố, trừ huyện Bạch Long Vỹ. Trung bình mỗi năm, các TCHNCC trên địa bàn thành phố thực hiện công chứng khoảng 130.000 hợp đồng, giao dịch; thu phí công chứng khoảng 40 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước khoảng 6 tỷ đồng.

Số hóa để chuyên nghiệp

Hiện nay các VPCC tập trung phần lớn tại các địa bàn quận, huyện gần trung tâm, nên xuất hiện tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, trong khi người dân tại các địa bàn kinh tế khó khăn lại khó tiếp cận dịch vụ công chứng. Tại hội nghị tổng kết Luật Công chứng 2014, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chi Hiếu thẳng thắn chỉ ra một số tồn tại bất cập trong hoạt động công chứng hiện nay như tình trạng một CCV “chạy” từ VPCC này sang VPCC khác để bảo đảm quy định đủ 2 CCV cho một VPCC; việc thu phí dịch vụ theo thỏa thuận, nhất là khi công chứng giao dịch ngoài giờ dẫn tới tình trạng “loạn phí”; có tình trạng công chứng “chờ”, công chứng “treo”…

Chủ tịch Hội Công chứng thành phố Nguyễn Nhật Quang bày tỏ: Tại Hải Phòng, cơ bản các TCHNCC đều tuân thủ đúng các quy định của pháp luật khi hành nghề. Tuy nhiên, với tác động của nền kinh tế thị trường, việc tự chủ các hoạt động cũng khiến đâu đó VPCC xuất hiện tình trạng cạnh tranh không lành mạnh trong việc thu phí công chứng thấp hơn giá quy định của thành phố; một số VPCC không tuân thủ đúng thủ tục, việc lưu trữ giấy tờ, hồ sơ chưa hợp lý... Do đó, các cơ quan quản lý cần ban hành mới hoặc sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật nhằm “trám” kẽ hở trong hoạt động này.

Phó trưởng Phòng bổ trợ tư pháp (Sở Tư pháp) Ninh Đức Chinh cho biết: Ngày 15-6-2021, Thủ tướng ban hành Quyết định số 942 phê duyệt Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021- 2025, định hướng đến năm 2030. Bởi vậy, chuyển đổi số hoạt động công chứng là xu thế tất yếu, nằm trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Thực hiện “công chứng số” sẽ góp phần giải quyết được các tồn tại hiện nay như tình trạng công chứng khống, gian lận về hồ sơ…, đồng thời giảm chi phí, đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thủ tục, tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Hiện nay Sở Tư pháp đang xây dựng đề án “số hóa các giao dịch đất đai trong hoạt động công chứng” và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và tiến hành xử lý nghiêm đối với các vi phạm khi phát hiện, nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Từ thực tế cho thấy, việc quản lý hoạt động công chứng không thể dựa hoàn toàn vào cơ chế thị trường mà cần có những biện pháp nhằm bảo đảm tính chất “công” của hoạt động này bởi CCV là người được Nhà nước bổ nhiệm, thực thi một nhiệm vụ công, được Nhà nước ủy nhiệm. Bởi thế, mỗi CCV ngoài việc bảo đảm nghiệp vụ chuyên môn, cần nâng cao kỷ luật hành nghề công chứng thông qua việc xây dựng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp. Cơ quan quản lý nhà nước đẩy nhanh tiến độ “công chứng số” để thêm các công cụ quản lý góp phần làm minh bạch hoạt động công chứng, phù hợp với xu thế phát triển hiện nay./.