(HPĐT)- Nhiều nhà thơ, nhà văn cùng thời với Vũ Đình Liên đều biết, nhà thơ “Ông đồ” gắn bó mật thiết với 3 địa chỉ: chùa Bộc, ngôi nhà số 156B phố Bà Triệu và căn gác xép ở số 11 phố Hàng Bông (Hà Nội). Mỗi địa chỉ là một phần ký ức trong chặng đường thơ và đời của tác giả.
Các bạn văn gọi Vũ Đình Liên là “Ông đồ”. Ông cũng tự nhận mình là “Ông đồ hiện đại”. Theo nhà nghiên cứu Hoài Thanh, “Ông đồ” là sự kết hợp của hai nguồn cảm hứng tình thương người và lòng hoài cổ và có thể còn là hợp lưu của nguồn cảm hứng thứ ba, đó là nghề dạy học. Vũ Đình Liên là nhà giáo lâu năm. Bên cạnh sáng tác thơ, ông còn viết nhiều sách giáo khoa. Cùng một số người bạn cũng là nhà giáo, các ông thành lập Nhóm Lê Quý Đôn viết lịch sử văn học từ những năm 60 của thế kỷ trước và dịch các tác phẩm văn học Pháp. Hơn nửa thế kỷ dạy học, năm 1990, Vũ Đình Liên được nhận danh hiệu Nhà giáo nhân dân.
Vũ Đình Liên chọn chùa Bộc làm nơi sống ẩn dật một thời gian để tịnh tâm, nghiên cứu Phật pháp, triết học và làm thơ thiền. Như ông viết về Phật Bà: “Nghìn mắt không nhìn hết khổ đau/ Nghìn tay nâng chẳng nhẹ u sầu”. Một ngày thu năm 1986, ngôi chùa này bỗng dưng đông vui khác thường, khi bạn bè đồng nghiệp và học trò của nhà thơ, nhà giáo Vũ Đình Liên bất ngờ tổ chức kỷ niệm 50 năm ngày ra đời bài thơ “Ông đồ”. Một kỷ niệm đẹp và xúc động dưới mái chùa cổ về tuyệt tác hoài cổ của nhà thơ.
Còn ngôi nhà ở phố Bà Triệu là nơi nhà thơ sống những năm cuối đời. Trên hè phố Bà Triệu, nhiều người thường gặp ông nhẩn nha đi bộ, gương mặt phúc hậu, mái tóc bạc, vầng trán mênh mông, bên hông lúc nào cũng đè nặng chiếc cặp da đen sờn cũ, đầy ắp sách vở, tư liệu.
Trong số 3 địa chỉ trên, căn gác xép ở số 11 phố Hàng Bông thường xuyên được nhà thơ ghé thăm từ năm 1971. Lần đầu nhà thơ tới đây qua giới thiệu của một bạn văn, đến để được ngắm bức tranh xé giấy mang tên “Ông đồ” của chủ nhà là nhiếp ảnh gia Trần Văn Lưu. Bức tranh do họa sĩ Bùi Xuân Phái tặng nhiếp ảnh gia. Từ đây, các nhà thơ, họa sĩ, nhà nhiếp ảnh trở nên thân quen, bộ ba Lưu - Liên - Phái chính thức “thành lập”. Nhà thơ đặt tên căn gác xép là Gác Hương lửa, Lưu xá, còn nhiều văn nghệ sĩ lại gọi đây là “Lầu Tình bạn” hay “Bảo tàng Lưu - Liên - Phái”.
Nhiếp ảnh gia Trần Văn Lưu lưu giữ được nhiều tấm ảnh, bức tranh và tư liệu văn học nghệ thuật quý hiếm. Ngôi nhà trở thành nơi gặp gỡ và đàm đạo văn chương của ba nghệ sĩ. Tại đây có treo đôi câu đối: “Nhân loại xây Đền Văn hoá mới/ Hoà bình dựng Tháp Đại đồng xưa” do Vũ Đình Liên làm và Bùi Xuân Phái viết.
HÀ LINH
