Chuyện về tác giả bức tranh 'Xâu kim'

Trong bộ sưu tập đồ sộ của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, tại phòng trưng bày số 24, bức tranh sơn dầu mang tựa "Xâu kim" của họa sĩ Nguyễn Trọng Kiệm hiển hiện rỡ ràng phong cách của ông: chân thành với hiện thực.

Sinh năm 1934 tại Hưng Yên, được tiếp nhận vào lớp hội họa gồm toàn những tên tuổi lẫy lừng như Lưu Công Nhân, Trần Lưu Hậu, Lê Huy Hòa..., lúc mới 16 tuổi, họa sĩ Nguyễn Trọng Kiệm đã được rèn cặp kỹ lưỡng, được tạo cả cơ hội tiếp thụ hội họa phương Tây.

Sau Tháng Tám năm 1945 và buổi chiều 2/9 lịch sử, giây phút Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhiều văn nghệ sĩ đã hăm hở đi theo Cách mạng, dấn thân vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trường kỳ của dân tộc. Nguyễn Trọng Kiệm cũng ở trong đoàn quân ấy, dù tuổi đời còn rất trẻ. Bằng nhiệt huyết, bằng cả tình yêu với quê hương xứ sở, Nguyễn Trọng Kiệm đắm mình vào những năm tháng cả nước đồng lòng chống thực dân Pháp xâm lược và khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, là công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội...

Có khả năng quan sát tinh tế, chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa hậu ấn tượng, họa sĩ Nguyễn Trọng Kiệm trong thập niên 50, 60 thế kỷ 20, ở lứa tuổi 20, 30 đầy thanh xuân, đã cho ra đời hàng loạt tác phẩm còn nguyên giá trị đến hôm nay. "Xâu kim" (75,5 x 96,5 cm) hoàn thành năm 1958, thể hiện rõ nét tài năng của ông. Tác phẩm dựng lại một khung cảnh đẹp, khi những người lính Bộ đội Cụ Hồ - những anh Vệ Quốc quân giúp người mẹ hậu phương xâu kim, để "những mẹ già thức thâu đêm vá áo"...

Ngoài "Xâu kim", họa sĩ Nguyễn Trọng Kiệm còn nhiều bức tranh rất đẹp khác có trong kho tàng vô giá của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cũng như nhiều bảo tàng khác trên cả nước...

Là một trong những hội viên sáng lập Hội Mỹ thuật Việt Nam, trong cuộc đời mình, ngoài sáng tác, họa sĩ Nguyễn Trọng Kiệm còn tham gia đào tạo, giảng dạy. Ông từng là giảng viên Đại học Mỹ thuật công nghiệp Hà Nội, là một người thầy được nhiều thế hệ sinh viên nhắc nhớ.

Nguyễn Trọng Kiệm cũng tận tụy, hết lòng với sinh viên của mình như cách từng được thầy Tô Ngọc Vân và các thầy cô khóa Mỹ thuật kháng chiến đối đãi. Bởi vậy dù mất sớm (ông qua đời năm 1991), nhưng họa sĩ Nguyễn Trọng Kiệm càng lúc càng được biết đến nhiều, tác phẩm của ông càng ngày càng được tôn vinh, ghi nhận và âm thầm tìm kiếm, săn lùng trong giới sưu tầm nghệ thuật đỉnh cao ở Việt Nam đương thời.