Cơ hội và thách thức đối với phát triển kinh tế - xã hội Hải Phòng

Trong xu thế chung, thành phố Hải Phòng tập trung chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp để chủ động tiếp cận cuộc CMCN lần thứ 4.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới với việc hoàn tất đàm phán nhiều hiệp định thương mại tự do quy mô lớn như TPP, FTA với EU, Liên minh kinh tế Á-Âu... việc tiếp cận thành tựu cách mạng sản xuất mới để tham gia hiệu quả chuỗi giá trị toàn cầu và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhu cầu cấp thiết. Ngày 4-5-2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc CMCN lần thứ 4.

Tại Hải Phòng, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố ban hành nghị quyết, quyết định về phát triển khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; sớm ban hành Kế hoạch triển khai các nghị quyết số 19-2017/NQ-CP ngày 6-2-2017, số 35//NQ-CP ngày 16-5-2016 của Chính phủ nhằm cải thiện môi trường cạnh tranh kinh doanh để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhanh chóng hấp thụ và phát triển các công nghệ sản xuất mới. Đồng thời, chủ động xây dựng và triển khai các kế hoạch về: hỗ trợ xây dựng dự án nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hàng hóa chủ lực, trọng điểm cho doanh nghiệp; hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; hỗ trợ phát triển nhãn sinh thái thành phố Hải Phòng; ký kết và triển khai thỏa thuận hợp tác về khoa học và công nghệ giữa thành phố và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giai đoạn 2016 – 2020; ký kết và phối hợp Tập đoàn FPT triển khai các đề án về chính quyền điện tử, trung tâm đào tạo nguồn nhân lực; ký kết Bản hợp tác chiến lược về viễn thông - công nghệ thông tin với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) giai đoạn 2013- 2020; nghiên cứu xây dựng Đề án xây dựng Hải Phòng thành thành phố thông minh.

CMCN lần thứ 4 sẽ có tác động lớn, toàn diện đến mọi đối tượng, mọi ngành, lĩnh vực kinh tế. Nếu không bắt kịp nhịp độ phát triển của thế giới và khu vực, Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng sẽ phải đối mặt những thách thức, tác động tiêu cực như: sự tụt hậu về công nghệ, suy giảm sản xuất, kinh doanh; dư thừa lao động có kỹ năng và trình độ thấp gây phá vỡ thị trường lao động truyền thống; mất an toàn, an ninh thông tin, xâm phạm bản quyền, thiếu hụt nguồn nhân lực trình độ cao. Mặt khác có khả năng xuất hiện làn sóng đẩy công nghệ lạc hậu từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển và chậm phát triển.

CMCN lần thứ 4 tác động mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, với sự xuất hiện của robot có trí tuệ nhân tạo mang lại nhiều ứng dụng trong xã hội. Trong cuộc CMCN này, những yếu tố mà các nước như Việt Nam đã và đang tự coi là có ưu thế như lực lượng lao động thủ công trẻ, dồi dào sẽ không còn là thế mạnh nữa, thậm chí bị đe dọa nghiêm trọng. Ví dụ, trong lĩnh vực dệt may, báo cáo của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cung cấp số liệu đáng lo ngại: hơn 2/3 trong số 9,2 triệu lao động ngành dệt may và da giày tại Đông Nam Á đang bị đe dọa bởi sự bùng nổ nhanh chóng của ứng dụng khoa học công nghệ trong ngành này. Cụ thể, khoảng 86% số lao động của Việt Nam, 88% số lao động của Campuchia và 64% số lao động Inđônêxia trong ngành may mặc, da giày sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề từ làn sóng tự động hóa, công nghiệp hóa trong ngành.

Do những thay đổi mang tính cách mạng về khoa học và công nghệ dẫn tới thay đổi mạnh mẽ về cơ cấu, mô hình kinh tế, hệ thống quản lý nhà nước, xã hội, cũng như phương thức hoạt động của các doanh nghiệp. CMCN lần thứ 4 đang đặt ra những thách thức to lớn đối với toàn bộ ngành, lĩnh vực. Để chủ động nắm bắt cơ hội, đưa ra các giải pháp thiết thực tận dụng tối đa các lợi thế, đồng thời giảm thiểu những tác động tiêu cực của cuộc CMCN lần thứ 4 đối với Việt Nam, trong thời gian tới, Hải Phòng cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm như sau:

Một là, rà soát lại các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình hành động để điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp xu thế phát triển của CMCN lần thứ 4. Hiện nay, các quy hoạch, kế hoạch đang xây dựng của thành phố bước đầu tiếp cận, dự báo các tác động cũng như tận dụng những ưu việt của CMCN 4.0 để xác định các quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển tổng thể kinh tế - xã hội (KTXH) chung của toàn thành phố cũng như của từng ngành, lĩnh vực và từng quận, huyện. Điển hình là trong Đề án Rà soát, điều chỉnh và bổ sung Quy hoạch tổng thể phát triển KTXH thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, khi đánh giá về bối cảnh quốc tế và khu vực, có nội dung đánh giá đậm nét về Cuộc CMCN lần thứ 4, trên cơ sở đó xây dựng các phương án tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của thành phố. Bên cạnh đó, trong quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển KTXH của thành phố được xác định trong đề án, đều đề cập các thành tố của CMCN 4.0 như: xây dựng đô thị thông minh, giao thông thông minh, hoàn thành xây dựng chính quyền điện tử thành phố, định hướng phát triển lĩnh vực thông tin truyền thông, lĩnh vực khoa học công nghệ, về áp dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ hiện đại, công nghệ cao trong sản xuất, tiêu dùng,…

Thời gian tới, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thường trực thẩm định về quy hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực và quy hoạch tổng thể phát triển KTXH quận, huyện cũng như tổng hợp xây dựng quy hoạch, kế hoạch của thành phố, Sở Kế hoạch - Đầu tư sẽ tiếp tục cập nhật xu hướng của CMCN lần thứ 4 vào nội dung quy hoạch, kế hoạch, đồng thời yêu cầu các sở, ngành, địa phương cập nhật xu hướng này vào quy hoạch của ngành, địa phương mình, bảo đảm phù hợp xu thế phát triển của thế giới, đồng thời tranh thủ được những thời cơ do cuộc cách mạng mang lại cho sự phát triển KTXH của thành phố nói chung và từng ngành, địa phương nói riêng.

Hai là, tăng cường đầu tư cho khoa học và công nghệ, đổi mới mô hình tăng trưởng, tạo môi trường kinh doanh năng động để thúc đẩy lan tỏa công nghệ. Cụ thể, tập trung tiếp cận, xây dựng, thúc đẩy các hoạt động ứng dụng, nghiên cứu phát triển, chuyển giao các công nghệ chủ chốt của cuộc CMCN, bao gồm các nghiên cứu về công nghệ thông tin (CNTT), vật lý, sinh học, trí tuệ nhân tạo, vật liệu,... Đồng thời, khuyến khích mạnh mẽ mọi tổ chức, cá nhân nghiên cứu, sáng tạo, ứng dụng khoa học công nghệ, sáng kiến nâng cao năng suất lao động trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển; mở rộng hợp tác phát triển khoa học công nghệ trong và ngoài nước.

Ba là, chính sách về đào tạo, nâng cao kỹ năng và phát triển nguồn nhân lực để thích ứng với biến đổi nhanh của công nghệ và sự phát triển của CMCN mới, nâng cao năng suất lao động. Dưới tác động của CMCN lần thứ 4, nhiều loại lao động sẽ tăng lên, nhiều loại giảm đi và cùng với đó, có nhiều loại lao động mới dự báo sẽ xuất hiện. Do đó, để thích ứng, người lao động cần có nhiều kỹ năng như quản lý, kỹ thuật số và cả những kỹ năng mềm. Việc đào tạo nguồn nhân lực các lĩnh vực công nghệ số là bắt buộc và cấp thiết. Chúng ta cũng phải thay đổi rõ nét về mục tiêu, nội dung và cách thức đào tạo để tương thích với thời đại mới. Cùng với đó là xây dựng cơ chế đổi mới về chính sách đào tạo đặc thù cho ngành CNTT trong giai đoạn mới với mục tiêu tăng quy mô nhân lực cả về số lượng và chất lượng. Đối với lao động CNTT, cần đề cao tính sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp. Còn những lao động phổ thông khác, cần có kỹ năng làm chủ bản thân, kỹ năng tin học cũng như làm việc tập thể,... Ngoài ra, cần có những chính sách tốt nhằm thu hút nhân tài, nuôi dưỡng lực lượng khoa học tinh hoa, gắn họ với mục tiêu phát triển của đất nước.

Bốn là, đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng thành công chính quyền điện tử, đổi mới chỉ đạo điều hành phát triển KTXH, quốc phòng – an ninh của thành phố. Cụ thể: hoàn thành và triển khai thực hiện tốt Đề án đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, xây dựng hình ảnh thành phố hấp dẫn, năng động; thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm cải thiện, nâng cao vị trí xếp hạng Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI); duy trì vị trí xếp hạng Chỉ số cải cách hành chính cấp tỉnh; cải thiện, nâng cao vị trí xếp hạng Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI) của thành phố.

Năm là, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Theo đó, tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ, giải pháp được xác định trong Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy và Kế hoạch của UBND thành phố thực hiện Nghị quyết số 05-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách lớn nhằm tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đẩy mạnh thu hút đầu tư trong và ngoài nước, trong đó ưu tiên thu hút các dự án sử dụng công nghệ cao, công nghệ hiện đại, phát triển công nghiệp phụ trợ, bắt kịp các xu hướng công nghệ của thế giới trong phát triển các ngành, lĩnh vực. Sở Kế hoạch- Đầu tư tiếp tục tham mưu, đề xuất với Thành ủy, HĐND, UBND thành phố tập trung hỗ trợ các dự án phát triển sản xuất, kinh doanh tiếp cận được xu hướng của CMCN 4.0 và đầu tư hệ thống kết cấu hạ tầng, đặc biệt là đô thị thông minh, giao thông thông minh, các dự án khoa học công nghệ, thông tin truyền thông sử dụng công nghệ thế hệ mới…

Lê Trung Kiên

(Giám đốc Sở Kế hoạch-Đầu tư Hải Phòng)