Có một giao thừa như thế

Minh họa: Đặng Tiến 

Nhà văn Nguyễn Đình Tú

Ngày đầu làm cô giáo mầm non bất đắc dĩ, Nhàn phát khóc lên với chúng. Tất cả những kỹ năng giao tiếp với phạm nhân cũng như cách thức ứng phó với các tình huống có thể xảy ra mà cô được đào tạo gần như vứt bỏ trong một nốt nhạc, khi trước mặt Nhàn là những đứa trẻ bi bô nói cười. Cô chưa hề nghĩ khi theo ngành quản lý trại giam là sẽ phải thông thuộc các kỹ năng nuôi dạy trẻ. Nghĩ mà ức! Nhưng rồi cũng quen dần. Điểm trường mầm non 35 cháu, nhưng có cháu mới bốn tuổi, có cháu lại những chín tuổi. Các mẹ chúng nó thì đi đâu? Ngày ra đồi lao động, trồng hái, tối về buồng giam. Trước khi đi lao động, các mẹ có con thì tay bế tay dắt đem gửi trẻ. Chiều đi làm về thì lại ghé nhà trẻ đón con về. Cứ thế, mẹ đi tù, con đi học. Con ở đây không phải được sinh ra tại Trại giam Cây Xoài. Tất cả chúng đều là con của tội phạm ma túy. Các mẹ biết đi cầm mấy cái gói bột trắng trắng từ chỗ này qua chỗ khác để kiếm tiền, có khi là vài gói, có khi lên đến cả cân cả yến thì gan to lắm. Mẹ nào nhúng chân vào mà không biết theo luật nếu đang có thai hoặc cho con bú thì sẽ được hoãn thi hành án đến khi con đủ 36 tháng tuổi. 36 tháng không phải là mãi mãi, nhưng cũng khá dài. Quãng thời gian của tự do trước khi bước vào một thế giới khác luôn được các mẹ tận dụng. Kể ra như thế thì các mẹ cũng không mẹ lắm, nhưng vẫn là mẹ. Các mẹ bằng mọi cách nhét vào bụng một thiên thần. Thiên thần thì có cánh. Và thiên thần là cứu cánh. Nhưng dù có thoát thì 36 tháng rồi cũng hết. Thì đi. Nhưng các mẹ không đi một mình, em đẻ ra thì em phải nuôi, nội ngoại anh trên em dưới nhà em lúc này đi vắng, từ mặt, ở xa, đã mất… tất tần tật.

Các mẹ dắt con đi tù mà cứ vui hớn hở, vui ngấm ngầm trong bụng, mắt cụp mắt xòe lấm lét đầy toan tính. Đó là lý do ở phân trại phạm nhân nữ này có những hơn ba chục trẻ em trong độ tuổi mẫu giáo, là những đứa trẻ theo mẹ vào trại giam. Phải làm gì với chúng? Mẹ tù chứ con đâu có tù. Pháp luật được áp dụng triệt để, nhưng cũng có những thứ phải rất linh hoạt. Trại giam Cây Xoài không thể bắt cái đám bi bô học ăn, học nói kia thụ án được. Đấy, cái lẽ ở đời khó thế, trong pháp lý còn có đạo lý. Nên là nhà trẻ Cây Xoài trước đây và Trường mầm non Cây Xoài sau này ra đời. Có trường thì phải có cô. Chả nhẽ lại đi tuyển giáo viên mầm non vào trại giam công tác. Ai đi? Thế là thôi cây nhà lá vườn, cô của trại. Chưa biết thì học, thì tìm hiểu, vỡ vạc dần. Ban Giám thị trại giam họp triển khai việc lập nhà trẻ kết luận như thế. Dần dần lãnh đạo đơn vị làm việc với Phòng Giáo dục huyện và Sở Giáo dục tỉnh đề nghị giúp đỡ, cử hẳn ba cô giám thị trẻ trung xinh đẹp lần lượt đi đào tạo nghiệp vụ mầm non về để lập điểm trường. Nhàn là 1 trong 3 cô ấy để xây dựng Điểm trường mầm non Cây Xoài. Thực ra là Điểm trường mầm non Phân trại 5. Trại có tên theo phiên hiệu hẳn hoi, nhưng chả ai gọi là Trại 5 mà toàn gọi là Trại Cây Xoài, trường cũng theo thế mà gọi. Là vì trước cổng khu buồng giam của các nữ phạm có một cây xoài to, không biết được trồng từ bao giờ. Sau này, khi triển khai lập nhà trẻ, tiền thân của trường mầm non bây giờ, giám thị trại cũng quyết định cho xây trường bên gốc xoài, vừa tiện cho các mẹ gửi con khi đi làm, vừa có bóng mát nghỉ chân khi đưa đón con, lại có cái nhấm nháp cho vui miệng lúc mùa quả đến. Cái tên Trường mầm non Cây Xoài cơn cớ là như thế.

Mầm non cũng có học sinh cá biệt. Ở đây là cá biệt về tuổi. Ấy là khi mầm không còn non nữa, nhưng thành cây non rồi cũng chả biết đi đâu. Chín tuổi vẫn học mầm non? Con nhà người ta sáu tuổi vào lớp một. Thì đúng rồi, nhưng lớp một ở đâu? Lớp một ngoài thị trấn. Ba mươi cây. Ba ngầm, hai cầu. Nhớ hôm có cô phóng viên trẻ về viết bài, nhìn cậu bé Thiện chín tuổi vẫn tha thẩn chơi với các em mầm non như chú công lạc giữa bầy gà thì động lòng lắm, cảm thương lắm, sôi sục lắm. Cô phóng viên ấy cứ quay qua chất vấn các cô giáo sao không cho người đưa cháu đến trường. Các cô bảo trường xa những ba mươi cây, đường sá cách trở, không đưa được. Cô phóng viên lại tìm cán bộ phân trại giam chất vấn, tại sao không cố gắng giải quyết việc này, sao lại để con phạm nhân quá tuổi vào lớp một 3 năm mà vẫn học mầm non. Hỏi mãi anh trưởng phân trại vẫn cứ ngồi rít thuốc lặng thinh bên mâm cơm đãi khách, cô phóng viên tự nói tự nghe một lúc mới nhận ra mình đang độc thoại, quay ra, bốn mắt nhìn nhau, phân trại trưởng mới cất giọng trầm khàn chậm rãi: Con chúng tôi cũng không đưa đi được, đến tuổi đều phải gửi về quê nhờ ông bà cho đi học, cô ạ. Thế là cô phóng viên ấy im như thóc, lúc sau gỡ kính ra hết lau mắt lại lau kính, bỏ cả cơm, bỏ cả chất vấn. Mãi sau này thì lãnh đạo trại giam mới làm việc được với Hội Chữ thập đỏ của tỉnh để gửi các cháu đi học.

Tối nay, anh em loay hoay khênh cây đào trồng trong chậu từ trước sân vào trang trí phòng của đội để đón Tết. Nhàn cũng thế, cô đang cùng chị em trong phân trại trông nồi bánh chưng. Lẽ ra phụ nữ sẽ được ưu tiên hơn khi giải quyết nghỉ Tết, nhưng tổ mầm non lại ở trường hợp đặc biệt, nếu nghỉ hết thì ai lo cháo mú cho lũ trẻ. Lớn chút thì còn ăn cơm với mẹ được chứ cái đám nhít nhít ăn làm sao, với lại đằng nào thì cũng phải có người trực. Nghĩ đi nghĩ lại cô xung phong ở lại cho 2 đồng nghiệp có gia đình nghỉ Tết. Trẻ thì cống hiến đã. Đó là câu nói cửa miệng của cánh lính trẻ mới về Trại giam Cây Xoài.

Nói thế chứ đây là cái Tết đầu tiên Nhàn xa nhà, không thể nói là không tâm trạng. Y tá Hậu cũng trong danh sách trực Tết của trại giam, gì chứ y tế là thứ không thể vắng bóng một ngày. Theo kết quả khám thai lần trước của phạm nhân Mùa Thị Sáy thì dự kiến phải qua rằm tháng giêng mới sinh. Y tá Hậu cũng lên phương án cho việc này, một là đề xuất phối hợp với bệnh viện huyện cử bác sĩ sản khoa về đỡ đẻ tại đơn vị, hai là đề nghị trại giam cho xe chở sản phụ về bệnh viện huyện sinh nở. Nhưng không ngờ nó lại diễn ra sớm hơn dự kiến cả hai chục ngày. Chiều tối Mùa Thị Sáy kêu đau bụng, được đưa lên bệnh xá trại giam. Hậu thăm khám, cho chườm nóng và theo dõi nhưng mọi thứ có vẻ bất ổn. Đến tám giờ tối thì ra một chút máu, không có kiến thức sâu về sản khoa, nhưng khi tra google tìm hiểu thêm, Hậu khá lo với khả năng sản phụ có dấu hiệu sinh sớm. Thế là báo cáo tình hình lên lãnh đạo trực phân trại. Thế là được chỉ đạo, dù sinh sớm hay không cũng phải đưa đi viện khám xem thế nào chứ sinh đẻ là không đùa được. Thế là gấp gấp, cả ekip lên đường. Y tá Hậu - đương nhiên rồi. Cảnh sát bảo vệ Thiên - theo quy định là phải thế. Quản giáo nữ Nhàn- để hỗ trợ và đề phòng bất trắc trong quá trình. Và chú Tạo - lái xe. Tất cả làm nên một tổ công tác vô cùng đặc biệt. Chưa kể trên xe còn một khẩu AK mà Thiên mang theo, đúng quy định áp giải phạm nhân của ngành.

Nhưng đi được một đoạn đường thì chiếc xe chết máy bên lề núi. Chú Tạo bật đèn pin lúi húi sửa. Nhàn ngồi nhìn Mùa Thị Sáy mà sốt ruột. Dù chưa lấy chồng và sinh nở, nhưng Nhàn nghe nói, chửa cao ở phần trên bụng và nhọn thế kia là rất dễ đẻ con trai. Mẹ Nhàn bảo thế. Đêm có chiều hướng lạnh hơn, gió từ khe núi rít hun hút bên tai. Nhàn lấy chiếc chăn trong xe choàng lên vai nữ phạm trong nỗi ái ngại. Cô rụt rè đề nghị:

- Hay là gọi về trại giam xin xe khác đi. Thiên chưa kịp phản ứng, thì chú Tạo lừ mắt:

- Xe khác cái con khỉ. Xe kia đi Hà Nội đã về đâu.

Thiên cũng biết điều đó và đang nghĩ đến một phương án khác. Anh quyết định lên tiếng:

- Hay là…

- Cậu đừng bảo tôi thử gọi xe ngoài thị trấn nhá. Năm mới đến nơi, không đứa nào đi đổ cái phong long này đâu. Chờ thêm một lúc đi.

Hóa ra chú Tạo nghĩ đến đủ các phương án trong khi khắc phục sự cố. Chú chui ra khỏi gầm xe leo lên ghế lái nổ máy. Chiếc xe ì ì đáp lời, tiếng nổ kêu to dần, to nữa, to nữa theo tay ga của chú. Chú lại tắt đi, tiếp tục chui xuống gầm xe chọc ngoáy. Tình hình có vẻ khả quan. Chú có vẻ thuộc tính nết của ông “con xe” này.

Nhưng cũng lúc đó Mùa Thị Sáy có vẻ đau dữ dội hơn. Mặt Sáy méo xẹo đi trong khi gió núi ù ù thổi đến. Mắt Sáy trợn ngược, toàn thân rung lên, ả như cố ưỡn cái bụng tròn căng về phía trước. Y tá Hậu vội ra hiệu cho nữ phạm dạng chân rồi lùi hẳn về phía bờ âm của sườn núi lật váy soi điện thoại để kiểm tra. Mấy phút sau thì ngẩng lên, giọng bạt đi trong gió:

- Chết thật! Hình như thằng cu này nó muốn ra...

Thiên rụt rè hỏi:

- Chị xem mở mấy phân. Trước vợ em mở bốn phân là gần đẻ đấy.

- Tôi đẻ rồi, cậu không phải dạy- Y tá Hậu hơi gắt nhưng hạ giọng ngay khi đưa ra dự đoán- Chưa đến mức bốn phân nhưng dễ lắm…

Sau phút trấn tĩnh Hậu bảo Nhàn để mắt đến Say rồi bấm số điện thoại gọi đi đâu đó, trong khi Thiên gọi về trại báo cáo tình hình. À, ngành dọc có khác. Xe cấp cứu của bệnh viện huyện. Phương án có vẻ khả dĩ. Nhưng… Lại nhưng. Xe cấp cứu vừa đưa người bệnh về tỉnh rồi. Khi về sẽ điều lên ngay. Mọi sự về như cũ. Nghĩa là tiếp tục xoa lưng, tiếp tục theo dõi, tiếp tục sửa xe và tiếp tục chờ đợi.

Nhìn nữ phạm vật vã, Thiên bỗng nhớ đến vợ. Vợ anh dạy học dưới thị trấn, quen nhau trong một buổi giao lưu giữa quản giáo và nhà giáo. Cưới xong tất cả nhờ ngoại. May là trường vợ Thiên dạy gần nhà vợ, tạm thời cứ dúi vợ vào nhà ông bà. Bốn năm trước, sau một cơn đau vật vã như thế này, vợ anh cho ra đời một cô con gái mắt hí vô cùng dễ thương. Đợt ấy Thiên đang dở lớp tập huấn ở trại nên không kịp về sớm, nghe điện thoại vợ nói sắp sinh, vội báo cáo lãnh đạo xin xe chú Tạo chở về. Trên đường đi, bà chị vợ liên tục giục giã. Đi được qua ngầm chữ S thì bà chị gọi thông báo, “chú sắp về chưa, dì ấy vào viện rồi”. Thế là thay vì về nhà, chú cháu tính sẽ chạy thẳng vào bệnh viện. Đi được qua cầu chữ A thì bà chị hổn hển, “chú đi đến đâu rồi, dì ấy vào phòng sinh rồi đấy”. Xe ra đến thị trấn thì, “chú nhanh lên, dì ấy mở hai phân rồi”. Chạy thêm được chục cây nữa, thì “mở bốn phân rồi chú ơi, nhanh lên về kịp đón tay con”. Cuối cùng thì vợ Thiên sinh khi chiếc xe vừa chạm vào thành phố. Đến khi chiếc u oát cập cổng bệnh viện, anh lao lên tòa nhà khoa sản được vài phút, thì cô hộ lý bế ra một bọc vải xíu xiu gọi rộn ràng như tiếng reo chuông gió: “Người nhà của sản phụ đâu! Ra đón công chúa nào!”. Bế con gái nhỏ trên tay, anh quản giáo lần đầu làm bố run run nghe những nhịp đập trái tim mình.

Bây giờ thì cái cục cưng ấy biết gọi video cho bố để hỏi bao giờ bố về thay cho mẹ được rồi. Nhưng khổ nỗi sóng điện thoại ở trại cứ chập chờn, nghe được tiếng thì mất hình, nhìn được hình lại mất tiếng. Có lúc hình méo xẹo khiến mặt con gái xinh là thế cứ nhòe đi, bố con trò chuyện à ơi, xì xoẹt, cảm nhận là chính. Đến đợt về đầu năm nay thì vợ chồng anh có cái thằng trong bụng vợ bây giờ. Theo kế hoạch, sang năm tới, vợ chồng anh sẽ có một hoàng tử. Lần này thì Thiên sẽ thu xếp công việc, báo cáo lãnh đạo phân trại để có thể về trước hẳn một tuần chờ vợ sinh, bù cho lần trước.

Chú Tạo thì con lớn rồi. Bố ở xa thế, vất vả thế, nhưng ông tướng con trai vẫn chọn theo ngành. Học Trường trung cấp Cảnh sát xong thì được phân về mãi Trại giam Cái Tàu, trong đất mũi Cà Mau tút hút cuối đất nước. Vợ chú cũng làm giáo viên như vợ Thiên, nhưng ở quê Thái Bình. Chú thì ở mãi vùng rừng núi heo hút nơi tỉnh Thanh này. Cô con gái theo nghề mẹ thì đang học sư phạm Văn trong Huế. Thế là nhà có bốn người thì rải khắp Bắc – Trung - Nam. Suốt 30 năm trong ngành, những lần về nhà của chú có thể đếm trên đầu ngón tay, dù tiếng là lái xe hay đi thật đấy, nhưng là đi công việc, đâu có thể tụt tạt mà về ngang tắt được. Chú đang tính vài năm nữa hưu sẽ vào Cà Mau thăm thằng con một chuyến, xem điều kiện làm việc, nơi ăn chốn ở chỗ nó có khá khẩm hơn anh em ở Trại giam Cây Xoài này hay không, rồi sau đó về quê sống cảnh vợ chồng son bù đắp cho vợ những năm tuổi già.

*

Đêm ba mươi thì không có trăng. Và đau đẻ cũng không chờ sáng trăng. Nhưng đêm ấy là một đêm trăng đặc biệt. Tôi sẽ không kể tiếp việc đỡ đẻ đã diễn ra thế nào. Chỉ biết là thấy dấu hiệu sản phụ sắp sinh, y tá Hậu đề nghị giữ nguyên hiện trường, không đi đâu nữa để xử lý, dù xe sửa xong. Chú Tạo bằng kinh nghiệm của mình, khi chiếc xe nổ máy trở lại được để nguyên máy nổ, lúc sau xách ra một bình nước nóng bốc hơi nghi ngút từ két nước làm mát của xe. Đồ nghề y tế được bày ra. Y tá Hậu “vô trùng” dụng cụ và vào việc, dù thao tác không hẳn là thuần thục. Quản giáo mầm non Nhàn hỗ trợ sản phụ và tiếp bông băng dao kéo. Còn Thiên, nhiệm vụ chính vẫn là bảo vệ vòng ngoài. Nhưng dường như anh lại là người cảm xúc nhất, trong giây khắc, anh nghĩ đến bố mẹ, đến vợ, đến con. Khi tiếng oe oe vang lên xé toạc sự tĩnh lặng của núi rừng phút sang canh, mắt Thiên nhòa đi. Anh nghe đâu đây tiếng cô hộ lý gọi lảnh lót: “Người nhà của sản phụ đâu! Ra đón hoàng tử nào!”. Thiên như mơ cúi xuống đưa tay đón sinh linh bé nhỏ giữa những bờ hư ảo. Cả một vùng rừng núi nở bừng trong thứ ánh sáng màu non xanh mướt, vạn vật được tưới đẫm bởi vầng trăng xanh linh diệu.

Giao thừa điểm mà không ai để ý ngoài chú Tạo. Chú vừa cung cấp nước sôi cho ekip đỡ đẻ vừa lướt điện thoại cập nhật tình hình đón năm mới trên mạng. Bất chợt ông lướt thấy bản tin đưa về công dân đầu tiên của năm mới vừa chào đời tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Cái tin làm ông bức xúc. Ông bật loa cho mọi người cùng nghe và nói oang oang giữa rừng: “Sai toét! Đây mới là công dân đầu tiên nhá. Tao đã bấm giờ, thằng cu này ra trước hai phút”./.