Tại Phiên họp thứ 48 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, khi thừa ủy quyền của Bộ trưởng Bộ Công an, thay mặt Chính phủ trình dự án Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thượng tướng, Thứ trưởng Lê Quý Vương nêu những con số khiến người dân cả nước không khỏi “giật mình hoảng hốt”: Số người nghiện ma túy không ngừng gia tăng, năm 2009 cả nước có 146.731 người nghiện có hồ sơ quản lý, đến tháng 12-2019 là 235.314 người (tăng đến 60%), kéo theo diễn biến phức tạp về tội phạm liên quan ma túy. Trung bình 5 năm gần đây, mỗi năm cả nước phát hiện khoảng 20.000 vụ với hơn 30.000 đối tượng vi phạm pháp luật về ma túy, khối lượng chất ma túy thu giữ tính bằng tấn...
Tổ công an 70 thị trấn Nông trường Mộc Châu tuyên truyền, vận động người dân bản Pa Khem 1 phòng, chống ma túy. Ảnh: nhandan.com.vn
Mặc dù các cơ quan chức năng rất nỗ lực trong công tác quản lý, xử lý người nghiện ma túy, theo ý kiến nhiều đại biểu tại phiên họp, con số này mới chỉ là “bề nổi của tảng băng”, còn số người nghiện trong thực tế phải cao gấp 3 đến 4 lần số thống kê được. Điều này lý giải tình trạng đáng báo động khi nhiều người nghiện ma túy đánh mất nhân tính trong cơn “phê thuốc, ngáo đá”, gây ra những vụ án rúng động, trở thành mối nguy hiểm thường trực đối với cộng đồng, xã hội.
Nhiều ý kiến đánh giá, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến số người nghiện ma túy gia tăng là việc pháp luật hiện hành quy định không xử lý hình sự đối với người nghiện ma túy. Trước đây, theo Điều 199 Bộ luật Hình sự năm 1999, người sử dụng ma túy dưới bất kỳ hình thức nào sẽ bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm tù; nếu tái phạm có thể lĩnh án tù đến 5 năm tù. Tuy nhiên, quy định trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017, có hiệu lực thi hành từ 1-1-2018) không còn coi việc sử dụng ma túy trái phép là tội phạm. Theo đó, người sử dụng trái phép chất ma túy không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà chỉ bị xử phạt hành chính. Hiện, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định hiện hành chỉ bị xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đến 1 triệu đồng, chưa đủ sức răn đe, khó có thể khiến người nghiện “dừng bước” trước ma túy một khi đã lên cơn ghiền. Ngoài ra, các quy định của pháp luật hiện hành về tổ chức cai nghiện ma tuý tại gia đình, cộng đồng không phù hợp thực tiễn, không khả thi; quy định về đối tượng, trình tự thủ tục hồ sơ áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc chồng chéo, phức tạp…, dẫn đến việc quản lý người nghiện không hiệu quả.
Từ thực trạng đó, dư luận cho rằng các bộ, ngành chức năng cần có sự nhìn nhận, đánh giá đúng thực chất, để có sự thống nhất về quan điểm, cách thức quản lý, mới có thể chặn đứng tệ nạn ma túy, cụ thể là kéo giảm số người nghiện. Tuy nhiên, theo dự thảo Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) đang được xây dựng, chuẩn bị trình Quốc hội, người sử dụng trái phép chất ma túy hoặc người nghiện ma túy được xem là người bệnh và cần có giải pháp giúp đỡ, thay vì coi là đối tượng tệ nạn xã hội, cần cách ly khỏi cộng đồng như trước kia. Thực tế cho thấy, trong khi công tác cai nghiện rất khó khăn và hiệu quả chưa cao, việc “nhẹ hóa” hành vi sử dụng ma túy trái phép và biện pháp xử lý khó mà đạt hiệu quả mong muốn, ngược với mục tiêu đề ra. Thiết nghĩ, đến lúc cần thiết có những chế tài phòng ngừa, ngăn chặn mang tính răn đe cao hơn, trong đó xem xét, cân nhắc xử lý hình sự đối với một số hành vi sử dụng trái phép các chất ma túy, mới có thể ngăn chặn tệ nạn nguy hiểm này một cách hiệu quả hơn.
Song Nguyên
