(HPĐT)- “Cơm không rau (như) đau không thuốc” là câu tục ngữ rất quen thuộc, có từ rất lâu trong kho tàng tục ngữ Việt. Với 6 âm tiết, ngữ nghĩa của câu này cũng rõ ràng, hiển ngôn mà có lẽ người Việt nghe đọc lên ai cũng hiểu: Trong mỗi bữa cơm mà không có rau (làm thức ăn) thì chẳng khác nào khi ốm đau không có thuốc men (để chữa cho khỏi bệnh).
Chuyện ai đó bị mắc bệnh, đi bệnh viện thăm khám và sau đó phải dùng thuốc (theo bác sĩ kê đơn) để điều trị là điều hiển nhiên trong cuộc sống. Đó là kinh nghiệm và là chân lý ngàn đời của nhân loại, chứ không chỉ ở Việt Nam. Nhưng chuyện “cơm không rau” có vẻ chưa tới mức “không làm thế không được”. Bởi có nhiều người, nhiều gia đình vẫn không coi rau bắt buộc phải có trong mọi bữa ăn. Bằng chứng là nhiều lần ta chứng kiến những bữa cơm "nhìn đâu cũng thấy thịt cá" chứ không thấy bóng dáng cọng rau nào (có chăng chỉ là mấy thứ gia vị hành tỏi). Đi ăn cỗ bây giờ mới sợ (kể cả nông thôn đến đô thị), nhìn đâu cũng chỉ thấy tôm, cua, thịt, cá được chế biến đủ món, còn rau rất ít ỏi.
Theo mạch nghĩ này, còn một câu tục ngữ “anh em đồng hao” nữa là “đói ăn rau, đau uống thuốc”. Theo Nguyễn Đức Dương (trong Từ điển tục ngữ Việt, NXB thành phố Hồ Chí Minh, 2010), câu này có nghĩa là "Đói thì nên ăn rau (cho đỡ xót dạ); đau thì nên uống thuốc (cho bệnh chóng qua)". Câu này còn khẳng định rõ hơn vai trò vô cùng quan trọng của rau: Hễ đói thì ăn rau (chứ không phải ăn bất cứ thứ gì khác, rất thông dụng, như cơm, bánh trái, khoai, ngô, sắn...), như một điều hiển nhiên (như đau ốm thì uống thuốc). Hai vế thể hiện hai chân lý đời thường “như đinh đóng cột”.
Nói như vậy, hẳn bà con ta đều phải dựa vào những cơ sở khoa học mang tính dân gian chứ nhỉ?
Từ xưa, Đông y coi thuốc chữa bệnh và thực phẩm ăn uống đều có chung nguồn gốc (cây củ quả lấy từ thiên nhiên).
Đông y cũng đánh giá thực phẩm có vai trò quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật. "Bệnh từ miệng mà ra". Ăn uống là cội nguồn sức khỏe của mỗi người. Ăn thế nào cho phù hợp, cho ngon, cho lành, cho khỏe, luôn là vấn đề dinh dưỡng cổ truyền quan tâm hướng tới.
Rau xanh là thực vật từ thiên nhiên hoặc do con người trồng cấy, rất có lợi cho sức khỏe. Rau xanh còn là một vị thuốc “đa năng”. Mọi loại rau vườn nhà đều có công dụng chữa bệnh đó. Ngải cứu giúp giải cảm, giảm sốt (rang với cám đánh cảm, đun nước sôi cùng lá tre, lá sả, lá kinh giới... để xông cho hạ sốt, ra mồ hôi, nhẹ người); lá mơ trộn trứng gà hấp chín chữa bệnh đường ruột, lá hẹ giúp chữa ho; gừng chườm nóng giảm đau, uống giúp làm ấm người, tiêu hóa tốt, phòng chống ung thư... Vườn rau xanh trong mỗi nhà chính là vườn thuốc nam chữa bách bệnh.
Rau xanh, quả là những cây cỏ gần gũi với con người, có khi vừa là lương thực (củ, quả), vừa là thực phẩm, vừa là vị thuốc đơn giản, rẻ tiền, công hiệu. Chả thế mà từ gần 2 nghìn năm trước, Thần y Hoa Đà (145-208) có câu nói nổi tiếng “Thà ăn cơm không có thịt, chứ nhất định không được ăn cơm mà không có rau”.
“Rau xanh đơn giản, dễ trồng
Ăn nhiều cho khỏe lại không bệnh gì”./.
PGS. TS PHẠM VĂN TÌNH
