“Còn khỏe, còn đi tìm đồng đội…”

Những ngày tháng 7 này, chúng tôi gặp ông Phạm Ngọc Mậu trong căn nhà nhỏ nằm sâu trong ngõ ở phường Sở Dầu (quận Hồng Bàng), nhưng đầy ắp bằng khen, những tấm hình chụp hành trình ông đi tìm, quy tập hài cốt đồng đội. Dù đã ở tuổi 75, nhưng ông còn khá mạnh khỏe, ông Mậu vui vẻ: may trời còn cho sức khỏe nên còn đi tìm được anh em…

Ông Mậu kể, gia đình ông có 6 anh em (5 trai, 1 gái, ông là con thứ tư), tại xã Nghĩa Lộ (huyện Cát Hải). Năm 17 tuổi, cũng như 4 anh em trai trong gia đình, ông nhập ngũ vào Sư đoàn 3 Sao Vàng. Mang trong mình nhiệt huyết tuổi trẻ, ông hăng hái lên đường bảo vệ Tổ quốc và tham gia chiến đấu chống đế quốc Mỹ chủ yếu ở tỉnh Bình Định và Quảng Ngãi. Trong 9 năm tham gia chiến đấu, ông bị thương nhiều lần. Năm 1975, khi cùng đơn vị tiến vào giải phóng thành phố Vũng Tàu, bị viên đạn địch xé toạc cánh tay phải, lúc đó ông mới chịu ngừng chiến đấu. Đến nay, những ký ức về những ngày tháng nhịn đói băng rừng, dựa vào dân để chiến đấu không bao giờ phai mờ trong trí nhớ của ông. Điều ông trăn trở lớn nhất khi xuất ngũ năm 1976 chính là những người bạn, người đồng đội còn nằm lại các chiến trường.

Ông Mậu không quên giây phút về thăm nhà người bạn thân ở xã Nghĩa Lộ (huyện Cát Hải) cùng nhập ngũ, nhưng hy sinh năm 1972. Mẹ người bạn nhìn ông nghẹn lòng nói: Hai đứa cùng đi chiến đấu, sao giờ chỉ có một đứa về, con phải tìm thằng Út về đây… Lời nói đó chính là khởi đầu hành trình đi tìm hài cốt những người đồng đội hy sinh chiến trường năm xưa của ông từ năm 1990 đến nay. Thời điểm đó, ông vào Quảng Ngãi để tìm vì nghĩ rằng bạn mình hy sinh tại đó. Nhưng chưa tìm được bạn thì với nhiều mối nhân duyên, ông tìm được hài cốt nhiều liệt sĩ khác. Thấy đó là duyên nợ với đồng đội, ông tình nguyện đi tìm hài cốt liệt sĩ. Từ đó, những chuyến đi cứ kéo dài mãi, khi Quảng Nam, Bình Định, lúc Long An, Hà Tiên, có khi sang cả Khăm Muộn, Xiêng Khoảng của đất Lào… Đến nay, sau gần 35 năm, hơn 600 hài cốt liệt sĩ được ông và các đồng đội tìm thấy, quy tập đưa về quê hương để chôn cất. Ông cũng cung cấp thông tin về liệt sĩ tới các chương trình tìm đồng đội khoảng 1 nghìn trường hợp.

Từng ngôi mộ, từng bộ hài cốt liệt sĩ cứ thế hiện ra dưới lớp đất lạnh. Mỗi lần tìm được một liệt sĩ, ông Mậu đều thành kính dâng hương, nâng niu di vật. Mỗi mộ liệt sĩ được tìm thấy, ông đều mời chính quyền địa phương tới cùng làm việc, gửi thông tin tới người thân, hỗ trợ họ đưa liệt sĩ về quê nhà. Ông Mậu cho biết, những năm rong ruổi khắp nơi tìm đồng đội, không phải lúc nào cũng thuận lợi. Kinh phí không có, lương hưu của ông chẳng được mấy đồng, mỗi lần muốn đi ông đều phải kêu gọi giúp đỡ từ đồng đội cũ, rồi thành lập đội nhóm cùng đi tìm hài cốt liệt sĩ. Đến năm 2013, Hội Hỗ trợ GĐLS thành phố Hải Phòng được thành lập, với hơn 100 hội viên do ông Phạm Ngọc Mậu làm Chủ tịch. Đến nay sau 11 năm hoạt động, số hội viên lên tới hơn 1 nghìn người. Cũng trong những năm tháng ấy, Hội Hỗ trợ GĐLS thành phố Hải Phòng tìm kiếm, quy tập gần 700 mộ liệt sĩ, kêu gọi các nhà hảo tâm, doanh nghiệp, doanh nhân, cơ quan, đơn vị ủng hộ, tặng hơn 370 sổ tiết kiệm (mỗi sổ từ 3 đến 5 triệu đồng) và hơn 4.100 suất quà, xây mới và sửa chữa 38 ngôi nhà trao tặng cho các thân nhân gia đình liệt sĩ, gia đình người có công với cách mạng có hoàn cảnh khó khăn… Ông Mậu bộc bạch, người lính sống sót trở về mang nợ với những người đã nằm xuống. Còn sức khỏe là còn đi tìm đồng đội và cuộc kiếm tìm đồng đội sẽ không bao giờ dừng lại, bởi còn có những thế hệ phía sau ông…

Nhìn những bức thư khen của cố Tổng bí thư Đỗ Mười và cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp, những bức hình chụp cùng các đồng chí lãnh đạo thành phố trong các dịp kỷ niệm Ngày Thương binh- Liệt sĩ (27-7) hằng năm, ngày lễ lớn của thành phố, đất nước, đủ thấy tấm lòng người cựu binh dành cả cuộc đời vì nước, vì đồng đội.