Hiệu ứng “domino”
 |
| Người dân Catalonia ăn mừng trong ngày tuyên bố độc lập. (Ảnh: Reuters) |
Ngày 23-6-2016, sự kiện Brexit “làm nóng” toàn châu Âu, khi 51,9% số người dân Anh bỏ phiếu đồng ý rút khỏi Liên minh châu Âu (EU). Chưa đầy 2 năm sau, 2 quốc gia châu Âu khác, Tây Ban Nha và Italia “nối đuôi” nhau chật vật xử lý cuộc khủng hoảng đòi ly khai. Hiện, phong trào ly khai thể hiện rõ tác động ở Tây Ban Nha với việc Catalonia tự tuyên bố độc lập, tại Italia, những động thái yêu cầu ly khai dường như âm thầm hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia lo ngại rằng sự âm thầm này rồi sẽ “bùng nổ”, gây ra hiệu ứng “domino” trên toàn châu Âu. Trả lời phỏng vấn hãng tin CNBC, ông Willem Buiter, chuyên gia kinh tế toàn cầu tại Công ty Citigroup nhận định, “Quá nhiều nước tại EU đang có chất chứa xu hướng ly khai tiềm tàng”.
Trước hết, ở Italia, nguy cơ ly khai lớn nhất có thể xảy ra ở hai khu vực tự trị Lombardy và Veneto. Hơn 90% số người dân hai khu vực này chọn bỏ phiếu “Có” về mức độ tự trị trong cuộc trưng cầu dân ý đòi quyền tự trị ngày 22-10 vừa qua. Sự kiện này có thể “khuyến khích” những vùng như Liguria, Emilia Romagna và Nam Tyrol làm điều tương tự.
Lan xa hơn nữa, xu hướng hình thành nhiều quốc gia nhỏ là điều đáng lo ngại tại nước Bỉ. Là quốc gia vốn bị chia tách bởi ba cộng đồng, Bỉ đối mặt với những phong trào ly khai rộng khắp ở phía Bắc – nơi những nhóm chính trị như Liên minh Flemish mới theo chủ nghĩa dân tộc ủng hộ vùng Flanders tách khỏi Bỉ. Tại vương quốc Anh, nguy cơ tách thành quốc gia độc lập vẫn luôn tồn tại ở Scotland. Mặc dù cuộc trưng cầu dân ý năm 2014 cho thấy 55% dân số Scotland vẫn muốn ở lại Anh, đảng Dân tộc Scotland chưa từ bỏ tham vọng độc lập, nhất là sau sự “nổi dậy” mới đây tại Catalonia. Tại Pháp, đảo Corse cũng có ý đồ ly khai; còn ở Đức, vùng Bavaria manh nha mong muốn ly khai khi 1/3 người dân cho biết muốn rời khỏi Đức.
Tiềm ẩn bất ổn khôn lường
Hiệu ứng ly khai dây chuyền có nguy cơ xảy ra tại châu Âu hiện là mối quan tâm lớn nhất của các lãnh đạo EU. Không chỉ lo ngại về chủ quyền quốc gia, những xung đột chính trị và xã hội trong nội bộ các quốc gia xảy ra ly khai, các chuyên gia cho rằng “cơn sốt” đòi độc lập có thể dẫn tới viễn cảnh tan rã của “ngôi nhà chung” châu Âu, nhất là đồng tiền chung. Chủ tịch Nghị viện châu Âu Antonio Tajani khẳng định châu Âu “dĩ nhiên lo ngại” về sự gia tăng các quốc gia nhỏ. Ông cho rằng việc chia nhỏ và tuyên bố độc lập của các vùng tự trị không là cách củng cố sức mạnh của châu Âu, nhất là khi “lục địa già” phải trải qua quá nhiều chia rẽ và bất ổn thời gian qua.
Bên cạnh lo ngại về sức mạnh đoàn kết, kinh tế châu Âu đối mặt với những nguy cơ “bấp bênh” về kinh tế. Sau cuộc khủng hoảng tại Tây Ban Nha, nền kinh tế lớn thứ 4 tại khu vực đồng euro, đồng tiền chung của khu vực này rớt giá thảm hại. Chi phí bảo hiểm đối với nguy cơ thua lỗ từ các khoản nợ ngân hàng Tây Ban Nhà và trái phiếu chính phủ Tây Ban Nha, Italia, Bồ Đào Nha tăng mạnh. Nếu được công nhận độc lập, Catalonia rời EU – nơi đóng góp 65% sản lượng xuất khẩu và 70% đầu tư nước ngoài cho Catalonia, và điều này ảnh hưởng xấu đến thị trường đầu tư của cả hai bên. Hình dung những điều tương tự xảy ra ở các quốc gia lân cận, kinh tế châu Âu chắc chắn đối mặt với “cơn bão” bất ổn lớn nhất trong thời gian dài.
Tương tự, các vùng đòi độc lập tại những quốc gia châu Âu khác có điểm chung là sở hữu vị thế chính trị và kinh tế cao trong nước, đóng góp phần quan trọng vào nguồn thu của quốc gia. Đối với người dân ủng hộ ly khai, đây có thể là biểu tượng của sức mạnh độc lập, tự chủ và tự hưởng mọi lợi ích kinh tế- xã hội. Đối với bộ máy lãnh đạo dẫn đầu xu hướng ly khai, đây là sự gia tăng quyền lực. Nhưng đối với các quốc gia châu Âu nói riêng và toàn bộ EU nói chung, đây là “cú ngã” đau, dẫn dắt cho hàng loạt bất ổn về chính trị, xã hội và kinh tế.
Rõ ràng, EU đang đứng trước thử thách không nhỏ. Sự phản đối quyết liệt và phủ nhận quyền tự do từ EU và cộng đồng quốc tế không phát huy tác dụng khi Catalonia chưa có dấu hiệu từ bỏ khát khao độc lập. Nghiêm khắc hơn nữa hay “lạt mềm buộc chặt”, lãnh đạo EU sẽ phải nhanh chóng đưa ra giải pháp “giải nhiệt” cho “cơn sốt” ly khai có nguy cơ chia cắt châu Âu.
Trần Ngọc (tổng hợp)
