Con thuyền vàng

Mặt trời sậm đỏ buông lửng sau lưng những chiếc cần trục đứng sắp hàng thong dong trên cầu cảng. Mặt sông Cấm đong đưa đón nhận những tia nắng cuối cùng của ngày để rồi sẽ thổi bùng lên trần gian ánh vàng rực rỡ. Tiếng còi tàu ngân lên, hợp âm trầm bổng đưa đẩy nhau loang kín không gian.

Dạo này, vào những ngày con nước chiều, ông Huy cũng ngóng trông tiếng còi tàu cất lên như tiếng chuông báo giờ, ngừng hết mọi việc ngóng nhìn ra phía cửa sông. Con tàu bất ngờ hiện ra như một khối mây khổng lồ, lãng đãng lướt trên mái phố xám màu rêu phong, trên những hàng cây trải tấm thảm xanh ngút ngát.

Bức tranh siêu thực của tự nhiên! Ước gì có thể đóng khung lại để ông lưu giữ, ngắm nhìn suốt cả ngày khỏi phải luyến tiếc khi chiều qua nhanh. Ông mải miết theo dõi từng chuyển động của chiều. Bức tranh nói với ông điều gì? Không thể lý giải nổi.

- Con thuyền vàng đấy ông ạ!

Có tiếng nói trong trẻo cất lên từ phía sau, ông quay lại nhìn quanh tìm người. Không có ai. Ông nhìn qua bờ rào bằng những bụi tre tăm sang vườn nhà bên. Bà Huệ ôm một bó hoa huệ trắng ngần đi khuất vào trong nhà, một bên hông bị lệch khiến người bà như cây cong đổ xiêu. Chẳng lẽ đó là lời của bà Huệ? Bà ấy chẳng có nét nào giống với cô gái ngày xưa. Bức tranh chiều nói với ông điều này sao?!

Thời trẻ, Huy cùng gia đình sống bên kia sông. Tốt nghiệp tú tài trong tình cảnh thành phố đang là nơi tập kết cuối cùng của quân đội thực dân Pháp trước khi rời khỏi miền Bắc, Huy chưa muốn xin việc làm, hằng ngày quanh quẩn trong khuôn viên gia đình với việc chăm tỉa những luống hoa hoặc lần tìm những câu thơ học trò dọc theo bờ sông. Buổi chiều ấy, sau trận mưa, nắng lách mình qua đám mây còn rây rớt lại phết những mảng vàng tươi sáng thật phóng khoáng xuống vòm xanh của vườn cây. Đất trời bừng lên rộn rạo. Những cánh huệ được gột rửa trong vắt, hương hoa rón rén đi vào trong chiều. Với chiếc cuốc nhỏ trên tay, Huy cần mẫn bên luống hoa.

- Cậu chủ ơi! Cho tôi xin nhành huệ, vườn hoa đẹp quá!

Huy quay lại. Một cô gái nhìn rướn qua bờ rào, đôi mắt như giọt mưa đọng lại long lanh nắng chiều, ánh mắt cười cả đôi môi đỏ hồng cũng hé nở nụ cười e thẹn. Huy chăm chắm nhìn cô gái như thể điều diệu kỳ đang hiện ra, quên cả lời đề nghị. Đôi bím tóc đung đưa theo nhịp chạy, cô gái khuất dần sau bờ cây. Những bông hoa dâm bụt căng mình đỏ rực.

Huy ôm bó huệ tới bến sông thì chiếc thuyền cuối cùng chở đoàn quân đã xa bờ. Cô gái đứng ở cuối thuyền, bộ quân phục gọn gàng khiến cô trở nên mạnh mẽ và vững chãi giữa dòng sông cuộn chảy. Huy lẻ loi đứng trên bờ. Chẳng lẽ mình là chàng trai khỏe mạnh chỉ biết thu mình hưởng an nhàn. Cô ấy thật xa vời. Chú chim bói cá có bộ lông xanh biếc đậu trên cành cây, đôi mắt ngơ ngáo rình săn mồi.

- Này cô gái ơi! Hoa của cô đây! - Huy giơ cao bó hoa gọi với theo, giọt nước mắt hổ thẹn lăn xuống.

- Nhớ mang về thành phố cho tôi!

Huy lao xuống dòng nước, tay giơ cao bó hoa, chân đạp mạnh nhoi người theo con thuyền. Mấy hôm đầu nguồn có mưa lớn, nước phù sa đỏ ngầu cuốn Huy trôi phăm phăm về hạ lưu.

- Quay lại đi, nước chảy siết lắm!

Tiếng cô gái chấp chới bên tai, Huy gắng sức nhưng không thể vượt qua được dòng cản của nước cuốn. Huy bơi dạt vào bãi lậu, trèo lên cây cao nhìn theo hút con thuyền. Những nhành hoa trắng muốt dập dềnh trong dòng nước cùng con thuyền là hành trang của Huy đi lần tìm cô gái.

Sao anh có thể nói ra/ Những điều nhận thấy/ Về con thuyền vàng/ Giữa biển trời và đảo mây/ Đã làm anh đến khóc (*) - Ông Huy nhìn theo con tàu đang xa dần, lẩm nhẩm đọc thầm.

-Chết tôi không! Cửa lồng sao lại mở thế kia!

Vợ ông đạp vội chân chống chiếc xe máy rồi chạy lại bịt cửa lồng đôi chim yến bị đang để ngỏ. Vợ ông quay lại cằn nhằn:

- Lại còn đứng ngây ra đọc thơ nữa chứ, bạc triệu đấy ông biết không. Làm gì có con thuyền vàng nào để ông tiêu.

Ông cười gượng, hỏi yếm thế không cần câu trả lời:

- Sao hôm nay dọn hàng sớm thế?

Vợ ông uống cạn cốc nước đầy rồi ngồi xoạc chân dưới nền nhà kiểm tiền hàng, mồ hôi chảy thành dòng dưới hai bên tóc mai. Khi những đứa con còn bé, ông phải tranh thủ từng phút rỗi việc cơ quan mải miết đạp xe thồ hàng về cho vợ ngồi chợ bán lẻ. Cũng không vì vất vả thế mà ông quên tận hưởng mùi ngai ngái của đất, hương lúa ngọt ngào theo gió từ cánh đồng bên kia sông tràn sang. Nhưng con tàu - con thuyền vàng bây giờ ông mới thực sự nhận ra.

Phải chăng từ hôm cậu con trai út bán đi bầy chim yến con đang tập vươn cái cổ tròn nhỏ xinh hót những tiếng líu ríu non nớt. Đôi chim bố mẹ là của người bạn biếu để ông vui tuổi già, đập cánh phành phạch vào nan lồng hoảng loạn trước bàn tay to thô như cái ngoàm nuốt lấy những đứa con của chúng. Đứa con hả hê đếm tiền, không ngờ chim yến lại đắt như vậy, gấp mấy lần lương hưu của ông. Lũ chim bố mẹ buồn mấy ngày không hót, không nhào lộn trên chiếc vòng treo trong lồng. Ông bị chống chếnh như gặp phải cơn say sóng, ước vọng có được bầy chim đẹp trong vườn bị tiêu tan. Công ông chăm bẵm, chọn từng hạt kê ngon, toát mồ hôi trong bếp với chảo bột gạo rang vàng đều với trứng gà, tỷ mẩn vót phoi tre thật mềm, thật xốp cho chúng làm tổ đẻ, nay bị những lời ì xèo thêm một bớt hai của bọn người mua cuốn trôi đi mất. Đến buổi chiều ấy, hương hoa huệ ngào ngạt chật kín vườn nhà, chim bố vươn cổ hót một thôi dài, chim mẹ lích rích nhảy quanh. Chúng tìm được niềm vui. Ông cũng hít một hơi thật sâu để cho hương hoa đã mấy chục năm quên lãng thấm sâu vào lồng ngực. Vườn nhà bên, bà Huệ đang bổ từng nhát cuốc mệt mỏi. Những luống huệ đua nhau trổ hoa trắng ngần. Tiếng còi tàu cất lên như từ cõi xa thẳm. Con tàu hiện ra giữa biển chiều, mềm mại như đám mây nhẹ lướt trên mái phố, trên hàng cây.

Con thuyền vàng! - Chẳng lẽ bà Huệ là cô gái ngày xưa?

Mí mắt bà Huệ sụp xuống, ánh mắt mờ đục như có sương che phủ, đôi môi mỏng tái thâm vì bệnh tật, không có gì để ông liên tưởng tới cô gái ngày xưa. Ông lân la bên bờ rào. Vườn nhà bà ấy sáng bừng lên bởi thảm hoa trắng xốp đang nở rộ. Có tiếng gọi cổng, bà Huệ mở cổng cho mấy người lạ vào nhà. Người ta hỏi mua hoa. Bà Huệ không bán, đưa liềm cho người ta muốn lấy bao nhiêu thì lấy. Mấy người mừng ra mặt, cắt những bó huệ to như bó lúa. Người ta mang hoa đi, hương thơm vướng dọc đường làng. Bà Huệ đóng cổng, khập khễnh đi vào nhà. Bóng chiều ngả nghiêng.

-Bà Huệ là người đâu chuyển đến bà nhỉ? Mà sao người đời tham lam thế, bà ấy tàn tật, vất vả lắm có được vườn hoa, lấy đi từng ôm không trả tiền - Ông giúp vợ xếp lại tập tiền, hỏi thăm dò.

Vợ ông, hai ngón tay tỉa tập tiền nhanh như chiếc máy làm việc theo chu kỳ, không ngẩng lên trả lời ông nhát gừng:

- Hoa đám ma ấy không cho thì bán ai mua.

- Linh hồn đấy bà ạ!

- Chẳng lẽ linh hồn lại rẻ đến thế, bây giờ có ai chơi hoa huệ. Về đây mấy năm, sống như thầy tu, cả tháng mới thấy ra ngoài đi chợ mua thức ăn vài lần. Chả ai biết ngọn ngành con người bà ấy thế nào, nghe nói không chồng con, sống với mấy người cháu giàu có, chúng nó chiều lắm nhưng cứ nhất định chuyển về đây sống một mình. Đâu như hồi trẻ có thầm yêu một người, kẻ giời ơi ấy không đoái hoài tới. Sao hôm nay ông quan tâm tới người khác thế, bà Huệ chứ ai thì chết với tôi! Mà bà Huệ cũng hay hỏi thăm về ông lắm, chẳng lẽ có duyên nợ với nhau?

Ông không mong bà Huệ là cô gái ngày xưa. Cô ấy đẹp thế chắc chẳng phải chịu khổ thế này. Nếu đúng là cô ấy, mấy chục năm rồi không phải ai cũng giữ được nguyên nét xưa.

Con thuyền vàng trôi qua/ Những khu vườn rụng lá suốt đêm/ Những hàng cây bắt đầu quả ngọt/ Những mùa lại đơm hoa. (*)

Sự tình cờ hay định mệnh một lần nữa mang bà ấy trôi qua cuộc đời ông.

Trời sụp tối nhanh. Cậu trai út đi làm về, chưa kịp rửa ráy đến ngay dãy lồng chim yến xem xét.

- Hôm nay bố không thay nước cho chim à? Kinh doanh như bố thế này lỗ vốn.

- Bố mày hôm nay có ai bắt mất hồn, cửa lồng không đóng suýt nữa mất mấy con.

- Đôi chim cũ của bố hình như tịt đẻ, lâu lắm không thêm được lứa nào. Bán đi thôi bố ạ, có người trả chục triệu đấy. Thằng cha ấy mê tiếng hót của đôi này lắm.

- Đôi ấy anh đừng động chạm đến của tôi, còn muốn bán gì thì tùy! - Ông khó chịu với những điều tính toán của con.

Nhà đã có cả giàn gần hai chục lồng yến, công việc chăm nuôi đã trở thành công nghệ, lũ chim quen với những bàn tay thò vào trong lồng khua khoắng, nhưng đôi chim của người bạn biếu ông nuôi riêng và quan tâm nhiều hơn. Chúng nhạy cảm với hương hoa huệ, ông treo lồng trên cây kề bên vườn bà Huệ. Sáng nào cũng dậy từ tờ mờ sớm mang lồng ra ngoài treo để cho đôi chim được tắm mình trong hơi sương mát mẻ.

Cũng như mọi sáng, ông lấy lồng chim từ trên móc xuống thì trước mắt chỉ còn lồng không. Ông thẫn thờ nhìn cửa lồng mở toang. Chẳng lẽ hôm qua quên đóng cửa. Ông ngơ ngẩn tìm quanh vườn, mong sao chúng không bay đi xa.

- Chim trời cá bể, ông tìm được gì! Con thuyền vàng đâu mà ông mê muội, ngày nào cũng mấy con tàu lù lù nhả khói đen sì mà cũng thơ. Đồng tiền tuột khỏi tay rồi mới tiếc.

Có tiếng chim hót đâu đây. Kia rồi, chúng đang đậu dập dình trên trên nhành huệ, tiếng hót lảnh lót quấn quýt trong vườn hoa. Phải sang bên ấy. Cũng là cái cớ tình cờ để ông đối mặt với bà Huệ. Ông rụt rè gõ cổng. Trong nhà vắng lặng. Ông mạnh dạn gọi. Không có ai trả lời. Cửa ngỏ. Ông đẩy cửa đi vào, ngó quanh tìm chủ nhà, hỏi đánh tiếng. Vẫn lặng lẽ. Ông thấy hình hài mình chuyển động đơn lẻ trong thảm hoa mịn màng và náo nức hương. Không còn để tâm việc tìm đôi chim, ông mở cửa nhà bà Huệ.

Bà Huệ nằm gục giữa nhà, người đè lên bó huệ mới cắt. Ông vội chạy lại lật bà Huệ lên. Hơi thở của bà chỉ còn lay lắt. Ông bế bà lên giường rồi chạy ra bờ rào gọi vợ. Vợ ông hối hả chạy sang.

- Sao khổ thân bà thế này! Cháu chắt có mà cứ thích sống cô quạnh. À, đây rồi! Điềm báo thế nào mà hôm nọ bà ấy đưa cho tôi số điện thoại của đứa cháu. Tôi đi gọi, ông day ngực bà ấy cho dễ thở.

Chỉ còn mình ông với bà Huệ. Ông ngắm nhìn gương mặt để lần tìm những nét xưa. Vẻ mặt khắc khổ của bà chưa xóa đi hết nét đẹp của thời trẻ, nhưng nét xưa của cô gái ấy thế nào ông không hình dung nổi. Lúc sau mấy người cháu của bà Huệ ào vào, dần đẩy ông ra vòng ngoài. Mọi người giục nhau:

- Mau gọi xe cấp cứu! Từ giờ không thể để cô ở đây cô quạnh được!

Ông kéo một người cháu ra ngoài hỏi chuyện.

- Cô chăm bẵm chúng cháu từ bé, chúng cháu coi cô như mẹ. Cô ấy chỉ yêu cầu, khi nào tìm được người thương từ xa xưa, dù khó khăn thế nào thì cũng ra ở riêng. Người ấy theo cô cháu kể thì sống có tâm hồn và mạnh mẽ lắm. Chả biết ai là người cô yêu thương, nhưng sống thui thủi một mình thế này tội lắm!

- Có phải bà ấy là bộ đội về tiếp quản thành phố không? - Ông hồi hộp hỏi.

- Vâng! Cô cháu là bộ đội về tiếp quản thành phố.

- Ngày xưa bà ấy đẹp lắm phải không? - Ông hỏi dồn.

- Chả biết nói với bác thế nào. Người ngoài cho rằng cô cháu bình thường, nhưng chúng cháu thấy cô đẹp lắm, càng ngắm nhìn lâu càng phát hiện ra những nét đẹp.

Những đứa cháu vội khênh bà Huệ ra xe, ông không hỏi thêm được điều gì nữa.

Con thuyền vàng trôi qua/ Mối tình của anh/ Và tóc em đen dần phai nhạt/ Còn hoa huệ ngày thêm trắng muốt.(*)

Ông đâu phải người bà ấy cần tìm. Cũng như cô gái ngày xưa, bà ấy thật xa vời.

- Đúng là vườn hoa có linh hồn, chẳng phụ công bà ấy, lên mơn mởn, bông nào cũng mập. Tôi xin bà bó hoa, chắc bà chẳng từ chối, cầu mong cho bà sẽ không còn cô quạnh. - Vợ ông ngồi xuống nâng niu từng nhành huệ.

Có tiếng còi tàu ngân lên. Vợ ông quay ra nhìn về phía cửa sông.

- Hôm nay nước lên về chiều, sao giờ này đã có tàu vào là thế nào hả ông?

Ông không trả lời. Đôi lúc im lặng lại dễ hiểu nhau hơn. Đứa con bên nhà giơ cao lồng chim yến qua bờ rào gọi bố mẹ:

- Sáng nay bố không treo lồng yến ra ngoài cây à? Trời hôm nay đẹp lắm. Bố hay đãng trí, bán đi để người ta có điều kiện chăm sóc.

Đôi chim nhỏ tính ra hơn ba tháng lương của ông. Nhưng chẳng phải thứ gì cũng đem bán ra tiền được. Một đám mây xuất hiện phía cửa sông mang hình dáng con tàu, lãng đãng trôi trên mái phố xám màu rêu phong, trên thảm xanh ngút ngát của hàng cây.g

----------------------

(*) Lời thơ của họa sĩ Thọ Vân.