Trong những năm gần đây, với cơ chế, chính sách thuận lợi, nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong nước và nước ngoài lựa chọn Hải Phòng là nơi đầu tư, thu hút không chỉ lao động địa phương mà cả ở các tỉnh, thành phố lân cận. Tại nhiều doanh nghiệp, chế độ lương, thưởng, phụ cấp, điều kiện, môi trường làm việc của người lao động được quan tâm cải thiện, đời sống tinh thần từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, vẫn có tình trạng ở một số nơi cán bộ quản lý là người nước ngoài, thậm chí cả người Việt có thái độ coi thường, ứng xử thiếu văn hóa với công nhân, người lao động. Đây là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng các vụ ngừng việc tập thể, nhảy việc ở các doanh nghiệp và ít nhiều ảnh hưởng tới môi trường đầu tư, kinh doanh của thành phố.
_900x600.jpg)
Tại Công ty TNHH thương mại Sao Mai (huyện Vĩnh Bảo), quy định nghiêm cấm mọi hành vi xúc phạm, thiếu tôn trọng người lao động.
Kỳ 2: Khi công đoàn cơ sở chưa làm tròn trách nhiệm
Nhiều tác nhân phá hoại mối quan hệ lao động
Theo thống kê Liên đoàn Lao động thành phố Tính từ năm 2016 đến nay, trên địa bàn thành phố xảy ra 26 cuộc ngừng việc tập thể với các nguyên nhân chủ yếu: người sử dụng lao động không thực hiện nghiêm túc việc xây dựng định mức lao động, đăng ký và thực hiện thang bảng lương theo quy định; không ký hợp đồng lao động, không đóng BHXH cho người lao động; tổ chức làm thêm giờ và yêu cầu người lao động làm thêm giờ vượt quá thời gian quy định tại Điều 106 Bộ Luật Lao động 2012; chi trả các chế độ phúc lợi cho người lao động thấp hơn mặt bằng chung trong khu vực... Đặc biệt là việc không thực hiện đối thoại định kỳ, đối thoại đột xuất tại nơi làm việc; không tổ chức hội nghị người lao động và thực hiện quy chế dân chủ cơ sở theo quy định tại Nghị định 60/2013/NĐ-CP để giải quyết kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người lao động.
Bên cạnh đó, một số cán bộ quản lý tại doanh nghiệp lại có hành vi quát nạt, xúc phạm danh dự người lao động nhưng không được phát hiện và xử lý kịp thời gây tâm lý uất ức, bức xúc cho người lao động. Phó chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Hoàng Đình Long thông tin, từ cuối năm 2017, đầu năm 2018, LĐLĐ thành phố ghi nhận 2 trường hợp cán bộ quản lý trong doanh nghiệp gia công, sản xuất giày trên địa bàn thành phố có hành vi quát nạt, xúc phạm người lao động. Thực hiện chức năng đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên và người lao động, LĐLĐ thành phố chỉ đạo, yêu cầu Công đoàn cấp trên, chủ tịch công đoàn cơ sở tìm hiểu vụ việc và phối hợp giải quyết, tránh tạo ra mâu thuẫn giữa các bên. Qua phân tích các vụ việc cho thấy: các cán bộ quản lý có hành vi ứng xử thiếu văn hóa với công nhân, người lao động khi bị xem xét, nhắc nhở đều giải thích là do áp lực công việc, định mức, sản lượng, tiến độ xuất hàng ... nên thiếu kiềm chế đối với những lao động không chú tâm vào công việc. Cá biệt có cán bộ quản lý là người nước ngoài nhận thức kém, cho rằng mình có quyền quát mắng công nhân để hoàn thành chỉ tiêu, sản lượng.
Qua thực tế nắm bắt tại cơ sở cũng cho thấy, trong một số trường hợp để xảy ra mâu thuẫn cũng có phần lỗi thuộc về người lao động. Không ít công nhân thiếu ý thức tuân thủ pháp luật lao động, nội quy, quy định của công ty, tác phong làm việc thiếu chuyên nghiệp. Như theo phản ánh của cán bộ kho Công ty TNHH Regina Miracle Interational Việt Nam (Khu công nghiệp VSIP), có trường hợp công nhân tự ý bỏ việc cách nhật, đi làm muộn không có lý do chính đáng. Khi quản lý nhắc nhở, một số công nhân tỏ thái độ khó chịu, “cãi nhau tay đôi” với quản lý và tự nghỉ việc. Trong nhiều vụ việc, một số công nhân nóng vội, thiếu hiểu biết nên dễ bị lôi kéo, kích động bởi đối tượng có động cơ không tốt. Vì thế, khi Công đoàn cơ sở tổ chức đối thoại, họ không tham gia hoặc có tham gia nhưng không đóng góp ý kiến, trong khi lại trở thành “anh hùng bàn phím”, đưa sự việc lên các trang mạng xã hội và lôi kéo người khác vào bình luận, khiến sự việc càng trở nên phức tạp.
Vai trò “người đại diện” còn mờ nhạt
Trong lao động sản xuất, việc mâu thuẫn về quyền lợi giữa người sử dụng lao động và công nhân, người lao động không chỉ diễn ra ở Hải Phòng, mà còn diễn ra ở các tỉnh, thành phố khác trên cả nước và cả ở nước ngoài. Vì thế, tổ chức Công đoàn có vai trò quan trọng, là “cầu nối” giữa lãnh đạo doanh nghiệp, người sử dụng lao động với công nhân, lao động, là “người đại diện” bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người lao động nếu bị xâm phạm. Tuy nhiên, thực tế nhiều công đoàn cơ sở chưa làm tròn trách nhiệm, bàng quan, thờ ơ nên không nắm bắt được tâm tư, tình cảm của người lao động. “Tích tiểu thành đại”, những khúc mắc, hiểu nhầm đơn giản một khi không được công đoàn cơ sở đứng ra giải quyết, dần hình thành mẫu thuẫn, kéo dài và bùng phát thành các cuộc ngừng việc tập thể.
Trao đổi về vai trò của công đoàn cơ sở nơi xảy ra các cuộc đình công, ngừng việc tập thể, Chủ tịch Công đoàn ngành Công Thương Vũ Ngọc Thức cho biết, Công đoàn ngành hiện quản lý 126 công đoàn cơ sở với hơn 42.000 lao động, trong đó hơn 34.000 lao động hoạt động trong lĩnh vực da giày, may mặc... Ông Thức thừa nhận, thực tế, tại nhiều doanh nghiệp thuộc ngành Công Thương quản lý hiện nay, công nhân không biết chủ tịch công đoàn công ty mình là ai; có những doanh nghiệp đông công nhân (hơn 1.000 công nhân) nhưng Ban chấp hành không có “chân rết”, tổ chức hoạt động hình thức nên không phát huy được vai trò, trách nhiệm. Chính vì tổ chức công đoàn cơ sở mỏng, yếu, không nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của công nhân, để xảy ra những vụ ngừng việc tập thể do người lao động không biết phản ánh tâm tư, nguyện vọng, bức xúc với ai.
Như ở Công ty TNHH KaiNan, nhiều người lao động phản ánh, họ rất ít khi được gặp gỡ, tiếp xúc với Ban chấp hành công đoàn cơ sở, trong khi công ty nhiều năm liền không tổ chức đối thoại định kỳ. Vậy nên, khi quyền lợi của họ bị ảnh hưởng, danh dự của họ bị xúc phạm, người lao động cũng không biết phải “kêu” ai. Hay như ở Công ty TNHH May Minh Thành, mặc dù có lần phóng viên vừa trực tiếp chứng kiến cảnh quản lý xưởng QC quát tháo công nhân với lời lẽ nặng nề, thô tục, song khi trao đổi về vấn đề này, Chủ tịch Công đoàn công ty khẳng định, không hề có tình trạng cán bộ quản lý ứng xử thiếu tôn trọng người lao động. Tại công ty, công đoàn có lắp đặt 5 hòm thư góp ý, niêm yết công khai số điện thoại đường dây nóng của chủ tịch công đoàn, lãnh đạo doanh nghiệp, song đến nay công đoàn không nhận được phản ánh nào của người lao động về vấn đề này. “Đôi lúc có trường hợp cán bộ mắng công nhân vì chính cán bộ chịu sức ép về sản lượng, chất lượng từ cấp trên, nhưng chỉ là mắng “nhẹ”- vị chủ tịch công đoàn này nhận định. Trong khi đó, “nạn nhân” vừa chịu đợt mắng mỏ của cán bộ quản lý lại cho biết, họ không dám phản ánh ý kiến về vấn đề này qua thư hay đường dây nóng vì “sợ sự việc đến tai cán bộ quản lý thì không biết hậu quả ra sao?!”.
Một số cán bộ công đoàn cơ sở khác lý giải, do bất đồng ngôn ngữ nên việc tiếp cận, giải thích với cán bộ quản lý là người nước ngoài gặp nhiều khó khăn. Khi sự việc “bung ra”, công đoàn cấp trên vào cuộc quyết liệt và có sự can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước, cán bộ quản lý mới nhận ra sai phạm của mình.
Việt Hoàng-Nhật Huy
Kỳ cuối: Người lao động phản ánh kịp thời; cấp, ngành chức năng vào cuộc sớm
