Việc ông Ali Larijani bị ám sát được đánh giá là diễn biến nghiêm trọng, không chỉ tạo khoảng trống quyền lực mà còn tác động sâu rộng tới cấu trúc chính trị và chiến lược của Iran.
Sau khi Israel tuyên bố đã tiêu diệt Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani, phía Iran đã xác nhận và cảnh báo về đòn “trả thù máu”. Vụ Israel tiến hành ám sát ông Ali Larijani được xem là một trong những diễn biến nghiêm trọng nhất trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông.
Là nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng trong hệ thống chính trị, ông Larijani đóng vai trò kết nối giữa nhiều trung tâm quyền lực từ dân sự đến quân sự, an ninh, đồng thời có ảnh hưởng đáng kể trong quan hệ với các đối tác như Trung Quốc và Nga. Theo The Guardian, ông từ lâu đã nằm trong danh sách mục tiêu ưu tiên trong các kịch bản nhằm làm suy yếu giới lãnh đạo Iran.
Giới quan sát cho rằng vụ ám sát mang nhiều thông điệp chiến lược. Động thái này cho thấy Israel không coi ông Larijani là phương án lãnh đạo thay thế trong trường hợp cấu trúc quyền lực tại Iran biến động, đồng thời phản ánh mức độ đối đầu ngày càng gay gắt trong khu vực.
Bà Ellie Geranmayeh, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu, nhận định Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang tập trung ngăn chặn các nỗ lực thúc đẩy tiến trình ngừng bắn và đàm phán giữa Mỹ và Iran, trong đó ông Larijani là một trong số ít nhân vật có đủ uy tín để tham gia.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nhiều lần bày tỏ mong muốn tìm kiếm một nhân tố có thể đóng vai trò trung gian hoặc lãnh đạo chuyển tiếp tại Iran. Tuy nhiên, việc ông Larijani bị ám sát đã làm suy giảm đáng kể khả năng xuất hiện nhân vật phù hợp trong ngắn hạn.
Các nhà phân tích cho rằng sự kiện này không chỉ là tổn thất về nhân sự mà còn làm gia tăng bất định nội bộ, khi Iran mất đi một nhân vật có khả năng dung hòa các phe phái. Đồng thời, vụ việc cũng ảnh hưởng đến tâm lý xã hội và niềm tin của công chúng vào khả năng bảo đảm an ninh của hệ thống lãnh đạo trong bối cảnh áp lực gia tăng.
Ông Ali Larijani, 67 tuổi, là một trong những chính khách kỳ cựu và có ảnh hưởng lớn tại Iran. Ông từng giữ chức Chủ tịch Quốc hội giai đoạn 2008 - 2020 và đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng, trong đó có Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia tối cao.
Trong sự nghiệp, ông nổi bật với khả năng duy trì quan hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) nhưng vẫn giữ được sự độc lập nhất định với các nhóm theo đường lối cứng rắn, qua đó đóng vai trò cầu nối giữa các phe phái.
Giai đoạn gần đây, ông tham gia các nỗ lực trì hoãn quá trình chuyển giao quyền lực liên quan đến ông Mojtaba Khamenei, nhằm giữ linh hoạt chiến lược và tránh những quyết định có thể hạn chế lựa chọn của Iran trong bối cảnh hậu xung đột.
Ông xuất thân từ gia đình có ảnh hưởng lớn trong chính trường Iran, với anh trai Sadeq Larijani từng đứng đầu ngành tư pháp và Mohammad Javad Larijani là nhà ngoại giao, cố vấn cấp cao.
Trong lĩnh vực đối ngoại, ông đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran và các cường quốc. Trước đó, năm 2006, ông từng tham gia các nỗ lực tiếp cận chính quyền Tổng thống George W. Bush để tìm giải pháp cho vấn đề hạt nhân.
Tháng 8 năm ngoái, ông được bổ nhiệm trở lại vị trí Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, đánh dấu sự trở lại đáng chú ý trên chính trường. Cơ quan này giữ vai trò cầu nối giữa quân đội và chính quyền dân sự, đồng thời hoạch định các chính sách an ninh, chiến lược quan trọng.
Ông cũng có ảnh hưởng trong việc xây dựng thông điệp chiến lược của Iran với các nước vùng Vịnh, đặc biệt liên quan đến sự hiện diện quân sự của Mỹ. Trong nhiều trường hợp, ông là người truyền đạt quan điểm chính thức của Iran tới các đối tác khu vực.
Bên cạnh hoạt động chính trị, ông còn là một học giả, được đào tạo chuyên ngành toán học và hoàn thành luận án tiến sĩ về triết gia Immanuel Kant. Một số đánh giá quốc tế cho rằng ông có khả năng kết hợp giữa tư duy triết học và thực tiễn chính trị.
Trong những năm cuối sự nghiệp, ông có xu hướng theo lập trường trung dung hơn, dẫn đến bất đồng với một số trung tâm quyền lực và từng bị Hội đồng Giám hộ cấm tham gia tranh cử tổng thống vào các năm 2021 và 2024. Tuy nhiên, việc được bổ nhiệm trở lại vị trí quan trọng cho thấy vai trò của ông vẫn được đánh giá cao.
Sau khi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị ám sát, ông Larijani nhanh chóng xuất hiện trên truyền hình, góp phần ổn định tình hình và củng cố niềm tin của công chúng.
Sự ra đi của ông vì vậy không chỉ là mất mát về nhân sự, mà còn tác động đáng kể tới cấu trúc quyền lực và định hướng chiến lược của Iran trong giai đoạn nhiều biến động.
Theo Al Jazeera, nhiều khả năng ông Ali Larijani sẽ được tạm thời thay thế bởi cựu Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia là ông Saeed Jalili, cho đến khi ông Mojtaba Khamenei, Lãnh tụ Tối cao mới của Iran, bổ nhiệm các đại diện của mình trong hội đồng.
Vụ ám sát ông Ali Larijani là vụ ám sát quan chức cấp cao nổi bật nhất tại nước này kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran bằng một cuộc không kích thủ đô Tehran khiến Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thiệt mạng.
