"Của hiếm" trong làng thơ Việt Nam

Một chiều chớm thu, tôi hẹn gặp Hoài Khánh trong căn nhà xinh xắn của ông trên phố Đông Trà. Trò chuyện với Hoài Khánh, tôi nhận thấy cái tinh tường, sắc sảo của một nhà báo giàu kinh nghiệm (Hoài Khánh hiện là Phó trưởng ban Ban Thư ký biên tập, Đài Phát thanh và Truyền hình Hải Phòng) lại vừa có cái nhìn tươi trẻ, nét hồn hậu của một nhà thơ chuyên viết thơ thiếu nhi.

Hoài Khánh bày tỏ nhiều trăn trở về văn học dành cho thiếu nhi và thơ thiếu nhi hiện nay. Những suy tư của ông không chỉ là của một nhà thơ thiếu nhi mà còn ở vị trí Ủy viên Ban công tác Văn học thiếu nhi (Hội Nhà văn Việt Nam). Ông chia sẻ: “Văn học cho thiếu nhi đang dần khan hiếm, thơ càng hiếm hơn văn xuôi. Số tác giả viết cho thiếu nhi ngày càng ít. Số sáng tác càng ít hơn so với nhu cầu thưởng thức văn học của thiếu nhi hiện nay. Thơ thiếu nhi trên báo chí ít và vắng bóng trong thị trường sách. Đối với người chuyên sáng tác văn học thiếu nhi, sự tôn vinh và đãi ngộ của xã hội có phần hiếm hoi. Những năm gần đây, nước ta có rất ít những cuộc hội thảo, tập huấn, trại sáng tác, cuộc vận động sáng tác văn học thiếu nhi nên cũng ít có cơ hội phát hiện, tập hợp, bồi dưỡng cây bút mới. Để văn học dành cho thiếu nhi khởi sắc, bên cạnh việc cổ vũ các nhà văn nhà thơ sáng tác, cần quan tâm nâng đỡ những mầm non văn học thiếu nhi ở lứa tuổi nhi đồng”.

Một hồn thơ đẹp và đặc sắc

30 năm làm thơ thiếu nhi, Hoài Khánh viết chưa nhiều nhưng được đánh giá là sung sức trong đội ngũ làm thơ thiếu nhi hiện nay. Nhiều nhà văn, nhà thơ tên tuổi đồng tình với đánh giá sau của nhà thơ Định Hải: “Khoảng vài chục năm gần đây, Hoài Khánh là một trong số hiếm hoi những nhà thơ viết cho thiếu nhi có dấu ấn đậm nét, có bản sắc riêng biệt khó nhầm lẫn”.

Mỗi bài thơ của Hoài Khánh đều có những tìm tòi, phát hiện, những câu thơ hay, thú vị, đầy gợi mở. Để có những viên- ngọc- thơ như thế, tác giả không chỉ gần gũi mà còn hòa nhập với trẻ em, nhìn thế giới bằng “cặp mắt xanh non” của trẻ thơ. Chỉ có trẻ em mới có cách nhìn, cách cảm đầy trong trẻo, ngộ nghĩnh như thế này về chiếc “Xe đông lạnh” chở đầy sản vật của biển cả: “Mùa đông đầy khoang chứa/ Rủ biển vàng đi xa (…)/ Biển ngồi lì trong xe/ Lăn bánh lên miền núi”.

Hoài Khánh tâm sự: “Trang viết cho thiếu nhi cần sự trong sáng, hồn nhiên, ngộ nghĩnh và ngây thơ. Nhưng để thu hút được bạn đọc nhỏ tuổi, phải chú ý nhiều hơn đến sự tinh nghịch và tính giả tưởng”. Chính “sự tinh nghịch và tính giả tưởng” này đem lại cái nhìn tinh tường, tính dí dỏm, làm nên nét riêng đậm “bản sắc Hoài Khánh”. Với các biện pháp nhân hóa, ẩn dụ nhuần nhuyễn, mọi sự vật đều trở nên gần gũi, có hồn, thật đáng yêu và mới lạ. Mỗi bài thơ trở thành một khám phá đầy lý thú về cuộc sống: “Lon ton quanh vách đá/ Bỗng trốn vào thung chơi/ Rồi tót về bến cá/ Đường chạy thẳng ra khơi/ Từ làng chài vào lớp/ Đường nằm trong khoang thuyền…” (Đường ở đảo).

Đặc biệt, Hoài Khánh khéo lồng vào thơ những bài học dành cho trẻ em. Không hề “lên lớp” các em nhỏ, những bài thơ của Hoài Khánh cứ tự nhiên thấm vào tâm hồn các em, gieo vào đó những hạt mầm của chân - thiện - mỹ: “Đến hè quạt trần chạy mạnh/ Thả mùa thu xuống quanh phòng/(…) Đuổi cái nắng ra khỏi mẹ/ Quay tròn thổi mát cho ông/ Có điều này bạn biết không/ Quạt chẳng quạt mình đâu nhé!” (Quạt trần). Có thể gặp trong thơ Hoài Khánh nhiều bài thơ giản dị, nhẹ nhàng mà có ý nghĩa nhân văn sâu sắc như thế.

Một nét đẹp trong thơ thiếu nhi của Hoài Khánh là câu thơ mượt mà, chữ giàu hình tượng. Trong thơ ông, bạn đọc có thể thấy cả một “trường” từ ngữ hợp với tuổi thơ, bình dị, dễ hiểu mà chắt lọc. Những câu thơ như: “Đất trời sang tuổi ô mai”, “Đón xuân sang với lời chào rất xanh”… khiến người đọc ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của thiên nhiên, của thơ và tiếng Việt.

Sau tập thơ thứ 4, Hoài Khánh vẫn không ngừng sáng tác. 5 năm gần đây, Hoài Khánh có nhiều chuyến đi thực tế tại các tỉnh miền núi phía Bắc, miền Trung và miền Nam. Những chuyến đi đầy ắp cảm xúc cộng hưởng với một tâm hồn thơ dào dạt cho ra đời nhiều sáng tác mới. Bao trùm lên các sáng tác của ông là một tấm lòng yêu mến trẻ thơ, tình yêu thiết tha với cuộc sống. Hoài Khánh tiết lộ, năm 2018, ông dự kiến ra mắt tập thơ thứ 5 mang tên “Địu chữ qua cổng trời”.

Nói về thơ Hoài Khánh, nhà văn Lê Phương Liên, Phó trưởng ban thường trực Ban Công tác Văn học thiếu nhi (Hội Nhà văn Việt Nam) nhận xét: “Hoài Khánh là một nhà thơ hiếm, một trong những người làm thơ cho thiếu nhi khá ít ỏi trong làng thơ Việt Nam hiện nay. Anh có nhiều bài thơ hay, nhiều bài được cả người lớn và trẻ em yêu thích. Gần đây đọc trên trang Facebook của Hoài Khánh, tôi thấy anh vẫn tiếp tục viết những bài thơ thiếu nhi trong trẻo, có những phát hiện mới, có giọng điệu riêng. Mong Hoài Khánh tiếp tục viết cho thiếu nhi nhiều hơn nữa, hay hơn nữa”.

Hân Minh