(HPĐT)- Cục diện kinh tế, chính trị - an ninh thế giới năm 2023 nếu nhìn từ những xu hướng diễn ra trong năm 2022 có thể được dự báo sẽ tiếp tục khó lường, do sự chi phối của nhiều nhân tố, trong đó ba nhân tố lớn là các dư chấn của đại dịch COVID-19, xung đột ở Ukraine và cạnh tranh giữa các nước lớn, nhất là giữa Mỹ và Trung Quốc. Các nhân tố này liên kết và lồng vào nhau, có khả năng đẩy nền kinh tế thế giới vào khủng hoảng và tạo nên những bất ổn, căng thẳng và xung đột địa chính trị gay gắt tại nhiều nơi trên thế giới, mặc dù chiến tranh quy mô lớn ít khả năng xảy ra.
Cuộc xung đột tại Ukraine khiến châu Âu đối mặt với nguy cơ thiếu hụt gần 30 tỷ m3 khí đốt trong năm 2023. Ảnh: AFP
Xung đột chưa có hồi kết
Những chủ đề "ám ảnh" với thế giới trong năm 2022 như lạm phát cao, đứt gãy chuỗi cung ứng, giá năng lượng tăng vọt, nguy cơ suy thoái kinh tế và mối đe dọa mất an ninh lương thực bộc lộ tất cả những sự phức tạp và thách thức mà các khuôn khổ và thể chế quốc tế hiện tại khó có thể quản lý tốt được nữa.
Thế giới biến đổi quá nhiều trong năm 2022. Trật tự quốc tế phân cực rõ nét khi các nước phương Tây tạo "mặt trận" thống nhất nhằm cô lập nước Nga cả về chính trị lẫn kinh tế. Khuynh hướng này tiếp tục không thay đổi trong năm 2023, khi hai bên đang dần thích nghi với cục diện thế giới mới. Vấn đề là liệu hai bên có thể mở rộng được khu vực ảnh hưởng của mình trong năm 2023 hay không? Các nhà quan sát cho rằng, nửa cuối năm 2023 sẽ được coi là thời điểm quyết định đối với xung đột tại Ukraine, khi bên nào thể hiện khả năng chịu đựng tổn thất của cuộc chiến tốt hơn. Dù kết quả thế nào thì Liên minh châu Âu (EU) và liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) cũng sẽ rất khác về mặt cấu trúc và phương hướng trong thời gian tới.
Năm 2022 cũng là năm chứng kiến các chính sách kinh tế tiếp tục được định hình bởi những căng thẳng địa chính trị, nhất là ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Điều này được biểu hiện không chỉ là căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới Mỹ và Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan (Trung Quốc), mà còn là việc Washington gia tăng mở rộng các chính sách để ngăn chặn Bắc Kinh tiếp cận các công nghệ chủ chốt, đặc biệt là chất bán dẫn, cũng như việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng trong các ngành công nghiệp quan trọng để tránh phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc. Điều này chắc chắn mở ra một giai đoạn mới trong quá trình toàn cầu hóa khi Mỹ nhận ra sự cần thiết của quan hệ đối tác mới với các quốc gia có cùng chí hướng.
Sự thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu cũng gây ra nhiều thách thức đối với các quốc gia vừa và nhỏ vốn chịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực trong năm 2022. Tính dễ tổn thương của nền kinh tế, khả năng chống chọi kém trước các cú sốc toàn cầu, sự chèo kéo chính trị của các cường quốc, biến đổi khí hậu sẽ là chủ điểm gây ảnh hưởng tới những quốc gia này trong năm 2023.
Kỳ vọng kiểm soát lạm phát
Nếu nhìn lại tổng thể năm 2022, năm 2023 sẽ mang nhiều “gam màu xám” hơn đối với thế giới khi những vấn đề của năm nay vẫn chưa được giải quyết.
Nền kinh tế toàn cầu chưa có nhiều động lực bứt phá khi những trở lực lớn còn đó: xung đột Ukraine, tình hình dịch COVID-19 ở Trung Quốc vẫn diễn biến phức tạp, sự gián đoạn của chuỗi cung ứng, nguy cơ suy thoái ở các nền kinh tế lớn. Kinh tế thế giới nói chung được cho rằng chỉ xoay quanh mức 2% và dự đoán sẽ tăng trưởng không đều khi châu Âu tiếp tục bị ảnh hưởng nặng nề vì xung đột ở Ukraine. Tuy nhiên, lạm phát trên toàn cầu kỳ vọng được khống chế trong năm 2023, khi những chính sách kiểm soát giá cả trong năm 2022 đang bắt đầu phát huy tác dụng.
Khi thế giới hướng tới năm 2023, tiềm ẩn xung đột ở khắp các khu vực trên thế giới vẫn ngày càng phức tạp. Riêng tại châu Á, những điểm nóng chưa bao giờ hết nóng, thậm chí còn có thể tăng nhiệt trong tình hình chung quanh eo biển Đài Loan, hay chương trình hạt nhân và tên lửa tầm xa của Triều Tiên. Căng thẳng Mỹ - Trung sẽ không hề giảm bớt khi mối quan hệ song phương không còn phụ thuộc vào ý chí đơn phương của bên nào. Trung Quốc đã và đang là đối thủ chiến lược của Mỹ dù cho Bắc Kinh có muốn xác nhận thực tế này hay không.
Nhiều nhà phân tích nhận định, năm 2023 sẽ là chặng đường nhiều chông gai đối với cục diện kinh tế và chính trị - an ninh của thế giới. Trong khi các nước công nghiệp phát triển đối mặt với suy thoái, Trung Quốc tăng trưởng chậm lại, thì điểm sáng là các quốc gia mới nổi với nhiều cơ hội tiếp tục tăng trưởng cao, sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng toàn cầu. Xung đột ở Ukraine có thể tiếp tục kéo dài, với những tác động không chỉ đối với châu Âu và cả thế giới. Các thách thức khác đối với thế giới là cú sốc năng lượng, khủng hoảng nợ công và nhất là cạnh tranh căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc. Hiếm khi thế giới phải cùng một lúc đối mặt tình hình căng thẳng trên nhiều lĩnh vực như trong năm 2023./.
Quang Huy (tổng hợp)
